Árkim óz densaýlyǵynyń dárigeri

– Mindetti áleýmettik me­dısınalyq saqtandyrý júıe­sin Qazaqstanǵa engizý qandaı qajettilikten týdy?

– Birinshi maqsat – halyqtyń densaýlyǵyn jaqsartý úshin jasalyp jatqan jumystardyń qyzmet sapasyn odan ári je­tildirý. Ekinshi – densaýlyq saq­taý salasyndaǵy turaqty qar­jylyq júıeni qalyptastyrý. О́ıtkeni, medısına salasyna óte kóp qarjy kerek. Basqa mem­leketterdi alyp qaraıtyn bolsaq, Germanııa, Fransııa, AQSh-ta bul júıe burynnan qalyptasqan. Mysaly, Germanııada MÁMS júıesi eki ǵasyrdan beri qyzmet etip keledi. Olardyń júıesi halyqty tolyqtaı qamtamasyz etip úlgerdi. Al elimiz táýelsizdik alyp, táı-táı basqanymyz ke­she ǵana. Sondyqtan, bul saq­tandyrýdyń tıimdi tustaryn halyqqa túsindirý úshin áli de bolsa atqarylatyn sharýa kóp. Bizdiń negizgi mindetimiz – aýrýdyń aldyn alý bolǵandyqtan, eń aldymen, emhanalardyń jumysyn kúsheıtý kerek. Kúndelikti ómirde salamatty ómir saltyn saqtaıyq degen sózdi jıi aıtqanymyzben, iske kelgende keri ketip jata­myz. О́zimizdiń ómirimiz óz qolymyzda bolǵandyqtan, oǵan asqan jaýapkershilikpen mán bergen abzal. Balalarymyzǵa da sony úıretken jón. Meniń dáriger bolyp júrgenime 37 jyl boldy. Osy ýaqyt araly­ǵyn­da túrli adamdarmen kez­destim. Biri em alýǵa kelse, endi biri keńes surap keledi. Olarǵa densaýlyqtyń qa­dir-qasıetin qarapaıym túr­de túsindirýge tyrysamyn. My­saly, siz qyryq jasqa deıin ózi­ńizdiń densaýlyǵyńyzben keli­simshartqa otyryp, nesıe alasyz, al qyryq jastan keıin sol alǵan nesıeńizdi úlken paıyz­ben qaıtarasyz. Toqeterin aıt­qanda, árqaısymyz óz densaý­lyǵymyzdyń dárigeri bolýdy úırenýimiz kerek.

– Jumyssyz qalǵandar nemese halyqtyń áleýmettik jaǵdaıy tómen bóligi úshin bul júıe qıynǵa soqpaı ma?

– Suraǵyńyz óte oryndy. De­genmen, atalǵan júıeniń sátti júzege asýy úshin Úkimet jan-jaqty daıarlyq jasady. Ha­lyqtyń áleýmettik jaǵdaıy tómen bóliginiń qarajat aýdarýǵa qaýqary jetpeýi múmkin. Son­dyq­tan, memleket olardy 14 top­qa bólip, solar úshin qorǵa jarna tóleıtin bolady. Olardyń ishinde «Altyn alqa», «Kúmis alqa» ıegerleri, buryn «Batyr Ana» ataǵyn alǵandar, sonymen qatar I jáne II dárejeli «Ana dańqy» ordenimen marapattalǵan kóp balaly analar, Uly Otan soǵysy ardagerleri, múgedekter, jumyssyz retinde tirkelgen azamattar, ınternat mekemelerinde oqyp, tárbıelenip jatqan tul­ǵalar, sondaı-aq, kásiptik-teh­nıkalyq, orta bilimnen keıingi jáne joǵary bilim berý me­kemeleriniń kúndizgi bólim­de­rinde, joǵary oqý orynda­rynda bilim alyp jatqan stýdentter bar. Budan ózge jarna tóleýden bala týýǵa, bala asyrap alýǵa jáne 3 jasqa deıingi bala kútimine baılanysty demalystaǵy tulǵalar, jumys istemeıtin júkti áıelder, is júzinde 3 jasqa deıingi ba­lany tárbıelep otyrǵan ju­myssyz azamattar, zeınetker­ler, áskerı qyzmetkerler, ar­­naýly memlekettik qyz­met jáne quqyq qorǵaý organ­­darynyń qyzmetkerleri, eń tómengi deń­geıdegi qaýipsizdik me­ke­melerin eseptemegende, sot she­shimimen qylmystyq at­qarý júıesi mekemelerinde aıybyn óteýshiler, ýaqytsha ustaý ızolıatorlary men tergeý ızolıatorlaryndaǵy azamattar bosatylady.

– Burynǵy júıeniń tıim­sizdigi nede dep oılaısyz?

– Toqsanynshy jyldary egemendigimizdi endi alyp, esi­mizdi jınaı bastaǵan tus edi. Ekonomıkamyz da edáýir tómen bolǵandyqtan, onyń áseri atal­ǵan júıege de tımeı ótpedi. Onyń nátıjesiz aıaq­talýynyń birden-bir sebebi osy deýge bolady. Al qazirgi uıym­dastyrylyp jatqan qor burynǵy qatelikti qaıtalamaıdy. Árıne, qar­jy­synan qaǵylyp qalǵan ha­lyq­tyń úreıi baryn Úkimet sezip otyr. Sol sebepti osy jol­ǵy saqtandyrý júıesine arnap arnaıy zań shyǵarylyp, ol to­lyqtaı basshylyqtyń ba­qylaýymen júzege asady. Qa­zaqstannyń qazirgi densaýlyq saqtaý salasynda júrip jat­qan qaryshty qadamdardy, qarqyndy damýdy kózimiz kórip, kóńilimiz marqaıady. Qıyn­dyqtarǵa moıy­maı, atar tań­nan úlken úmit kútken elimiz degenine qol jet­kizdi. Búgingi tańda transplantologııa, ortopedııa jasaý ózimizde júzege asyrylady. Munyń ózi osy saladaǵy birden-bir jetis­tigimiz dep oılaımyn.

– Qarjylandyrý júıesi qalaı júzege asady?

– Jumys berýshilerdiń qyzmet­kerleri úshin tóleıtin min­detti medısınalyq saqtandyrý jarnasynyń mólsheri jańa zań jobasy boıynsha, 2017 jyl­dyń 1 shildesinen – 1 paıyz, 2022 jyly 3 paıyzǵa deıin kóterilmek. Sondaı-aq, jańa zań jobasy boıynsha ózin-ózi jumyspen qamtıtyn azamattar, ıaǵnı jeke kásipkerler jáne azamattyq quqyq sharttary boıyn­sha kiris alýshylar, basqa da jeke tulǵalar úshin 2017 jyl­dyń 1 shildesinen bastap birden kirisiniń 5 paıyzyn qorǵa aýdarý kózdelgen. Al qarapaıym qyz­metkerler jarnany tek 2019 jyldan bastap tóleıdi.

Áńgimelesken

Raýan QAIDAR, «Egemen Qazaqstan»