«Jambyl – meniń jaı atym, Halyq – meniń shyn atym», degen jyr alybynyń jyrshylyq óneri zertteý nysanasyna aınalǵanymen, onyń aınalasy áli tolyq zerdelenip bitken joq. Ásirese aqynnyń janynda júrip hatshysy qyzmetin atqarǵan aqyndar jaıynda kóp aıtyla bermeıdi. Osy oraıda jyrshynyń 180 jyldyǵy qarsańynda onyń ádebı hatshysy qyzmetin atqarǵan qalamgerler taqyrybyn arnaıy qaýzadyq.
Jambyldyń ádebı hatshysy qyzmetin ár kezde Ábdilda Tájibaev, Qalmaqan Ábdiqadyrov, Taıyr Jarokov, Ǵalı Ormanov, t.b. qalamgerler atqardy. Olar aqynmen qanattasa jumys istep, shyǵarmashylyǵyna qolǵabys jasady. Jazýshy Sábıt Muqanov Jambyldyń 1946 jyly shyqqan shyǵarmalar jınaǵyna jazǵan alǵysózinde: «Jákeńniń aýzynan shyqqan jyrlardyń bári 1936 jyldyń ber jaǵynda ǵana túgel jazylyp otyrdy. «Týǵan elimdi» eń alǵash jazyp alǵan – qazaqtyń belgili aqyny Ábdilda Tájibaev. Odan keıin, 1936–1938 jyldary únemi Jákeńniń qasynda bolyp, jyrlaryn jazyp otyrǵan aqynymyz – Qalmaqan Ábdiqadyrov. 1938–1942 jyldardyń arasynda Jákeńniń shyǵarmalaryn aqyn Taıyr Jarokov jazyp alyp júrdi, 1942 jyldan bastap Jákeń dúnıeden kózin jumǵansha únemi qasynda bolyp, barlyq jyryn jazyp otyrǵan aqynymyz – Ǵalı Ormanov», dep jazǵan.
Iá, ádebı hatshylar Jambyldyń aýzynan shyqqan jyrlardy jazyp qana qoımaı, olardyń gazet-jýrnaldarda basylýyna, kitap bolyp jaryqqa shyǵýyna da yqpal etti. Aqyn óleńderiniń orys tilindegi jolma-jol aýdarmasyn da osy hatshylar daıyndady. Keıin ony orys aqyndary kórkem aýdarmaǵa aınaldyrdy. Ár jyldary Jambyl óleńderin orys tiline Pavel Kýznesov, Mark Tarlovskıı, Nıkolaı Tıtov, Dmıtrıı Snegın, t.b. aqyndar aýdardy.
Jambyl óleńderi keńestik basylymdarda 30-jyldardyń sońynda jarııalana bastaǵanymen, tóńkeriske deıin de birshama jyry halyq aýzynda jattaldy. Sondyqtan osy jyrlardy da jınaqtaý isi ádebı hatshylarǵa júkteldi. Bul jumysqa 40-jyldardan bastap KSRO Ǵylym akademııasynyń Qazaq fılıaly da bilek sybana kiristi. Fılıalǵa qarasty til-ádebıet sektory Jambyl jyrlaryn jınaqtap, aqynnyń alǵashqy tomyn jaryqqa shyǵardy. Kitapqa jyr alybynyń tóńkeriske deıingi jyrlary, aıtystary men dastandary, basqa da jarııalanbaǵan óleńderi endi. Jazýshy Sábıt Muqanov bul jaıynda: «1936 jyldan bastap Jákeńniń revolıýsııadan burynsońdy shyǵarǵan jyrlaryn jıyp alý mindeti túgelimen Qazaqstan Jazýshylar odaǵyna júkteldi. Jákeńniń jyrlaryn jazyp alýǵa Jazýshylar odaǵynyń Ábdilda, Qalmaqan, Taıyr, Ǵalı sııaqty qazaq jazba poezııasynyń kórnekti aqyndaryn bólýi de osydan. Joǵaryda aıtylǵan I tomǵa kirgen materıaldar túgelimen sol tórt aqynymyzdyń jazyp alǵandary deýge bolady», degen edi.
Jyr alybynyń alǵashqy hatshysy Ábdilda Tájibaev boldy. Bul kezde Ábdilda Halyq aǵartý komıssarıatynda qyzmet etetin. Oqý, mádenıet, óner sekildi salalar osy komıssarıatqa qaraıtyn. Halyq aǵartý komıssary qyzmetin Temirbek Júrgenov atqaratyn. Komıssarıattyń uıymdastyrýymen 1936 jyly Almatyda qazaq aqyndarynyń respýblıkalyq birinshi sleti ótedi. Sletke Jambyl, Nurpeıis, Shashýbaı, Orynbaı sekildi qart ónerpazdar da qatysady.
Uzamaı Máskeýde qazaq kórkemóneriniń onkúndigi ótetini belgili bolady. Osy onkúndikke Levon Mırzoıan, Oraz Isaev sekildi eldiń atqaminerleri Jambyldy da qatystyrýdy josparlaıdy. Bul isti olar komıssar Temirbekke, al Temirbek qaramaǵyndaǵy Ábdildaǵa tapsyrady. Osylaısha, Ábdilda Jambyldy aýylyna baryp, izdep tabady. Qart jyrshyny sózge tartyp, aqyndyǵyna, jaýaptasýyna rıza bolady. Ábdilda Tájibaev aqynnyń árbir aıtqan shýmaǵyn qoıyn dápterine jazyp alady. Ol jaıynda ózi: «...Qaǵazǵa túsirip úlgergenim jeti júz jol óleń boldy, úlgermeı, ustaı almaı qalǵanym qansha? Men osynsha kóp óleńnen ári ketkende eki júz jol ǵana alýym kerek, yńyldaı oqyp kóz júgirtemin. Kileń ándetip turǵan jandy sózder «Maǵan tıme!» dep shýlap turǵan sııaqty», deıdi. Osylaısha, Ábdilda Tájibaev Jambyldyń alǵashqy beıresmı hatshysyna aınalady.
Ábdilda aqyn 1960 jyly jaryq kórgen «О́mir jáne poezııa» kitabynda: «Zamany bir, óneri bir qazaq aqyndarynyń birsypyrasy-aq uly qarııanyń jas kurby, jas dostaryndaı edi. Biz Jambyldan úırensek, Jambyl bizden úırenetin», deı kelip, jyrshynyń nóserlete tolǵaý, terme aıtatynyn tilge tıek etedi. «Talaı yrǵaqtar, talaı uıqastar, otty, óreli sózder onyń aýzynan ushyp, bizdiń keýdemizge, zerdemizge qonatyn», dep Jambyldy kótermeleı sóılep, janynda júrgenin maqtanyshpen jetkizedi. Gorkıı, Maıakovskıı sııaqty orys qalamgerleriniń shyǵarmalaryn Jambylǵa oqyp beretinin de alǵa tartyp: «...Biz arqyly tanyp, biz arqyly qanyǵatyn... Sóıtip, biz súıikti qarttyń kózi de, qulaǵy da bolǵanbyz», dep jyr alybyna kómekshi bolǵanyn baıqatady.
Ábdilda Tájibaev Jambyldyń óleńderin orys tiline jolma-jol aýdarsa, Pavel Kýznesov ony kórkem aýdarmaǵa aınaldyrdy. Osylaısha, Jambyl óleńderi orys tiline aýdarylyp, Máskeýden bir-aq shyqty. 1936 jyly Jambyl Jabaev Máskeýde ótken qazaq kórkemóneriniń onkúndigine qatysyp, qazaq ónerin pash etti. KSRO Ortalyq Atqarý komıtetiniń basshysy Mıhaıl Kalınınniń qolynan orden aldy. Sodan bastap Qazaqstan úkimeti Jambylǵa aıryqsha kóńil bóle bastady.
1938 jyldan bastap jyr alybyn úkimet tolyqtaı qamqorlyǵyna aldy. Aqynǵa arnap aýylynan úlken úı salyndy. Sonymen qatar Jambylǵa ádebı hatshy, dáriger men aspaz taǵaıyndaldy. Ábdilda Tájibaev jazǵandaı, osy kezde hatshylyqqa belgili aqyn Qalmaqan Ábdiqadyrov, dárigeri retinde Rahymbaı Dosymbekov, aspazy bolyp Fatıma Faızyrahmanova belgilendi. Sábıt Muqanov jazbalarynda Qalmaqannyń Jambylǵa ádebı hatshy bolǵanyn aıta ketip: «Jákeńmen biraz jumys istegen aqyn Qalmaqannyń eki tanaýy kóterińki deldeńdeý kisi. Oǵan Jákeń: «Shemirshek bolǵan jylqydaı delbeńdeýin qarashy» dep qaljyńdaıtyn edi», dep jazǵany bar. Jambyl jıyndarǵa baryp jyrlaǵan kezde de janynda ádebı hatshylary júrgen. Ǵalı Ormanov kúndeliginde: «23 aprel, 1939. Jambyl Almatyǵa bardy. Muǵalimder jınalysyna qatysyp, óleń aıtty. Ony Qalqaman jazyp keldi», degen edi.
Jambyldyń ómiriniń sońǵy kezeńinde ádebı hatshy qyzmetin Ǵalı Ormanov atqardy. Ol Jambyldyń janynda júrip, aýzynan kóptegen jyr jazyp aldy. Ábdilda Tájibaev aqynnyń ádebı hatshylary ishinde qýanyshyn da, muń-syryn da aıtatyn eń jaqyny osy Ǵalı bolǵanyn jazady. «Ǵalı ózi daryndy aqyn bolǵandyqtan, qart aqynnyń júrek qylyn sherte bildi. Oǵan qozǵaý salý úshin eń aldymen eriksiz tebirenýine aqyldy áńgime aıtatyn, sodan soń birte-birtelep jyr jolyna jetektep túsiretin. Mine, sol kezde kári tarlan dombyrasyna jabysatyn da, qos ishekten ún tabatyn, tabatyn da qosylatyn. Al Ǵalı dúnıege jańa týǵan ǵajaıyp jyrlardy qaǵazǵa túsiretin», deı kelip, Jambyl ólenderiniń kóbin Ǵalı jazyp alǵanyn aıtady. Ǵalı Ormanovtyń ózi de kúndeliginde: «...Men Jambyl aqynǵa jasy toqsandy aralap ketken shaǵynda tap keldim. Bul jasta qart aqynǵa hatshy bolyp, birdemelerin japyryp jazyp tastaý da qıyn edi. Biraq qart aqyndy qaqyldap qajaı bermegenmen, «Jambyldyń halyq úshin qalǵan jasy» degen sózin de esten shyǵarmaý kerek edi. Jambyl óz yqtııary bolmasa, qaqyldaǵanyńdy jaqtyrmaı, qarsy dálel aıtyp, qutylyp shyǵa keletin. Onysy shyn syry syqyldy tipti jarasyp ta turatyn», deıdi.
Jambyldyń ádebı hatshysy qyzmetin sonymen qatar Qapan Satybaldın, Qasym Toǵyzaqov, Taıyr Jarokov, Máýlekesh Qaıbaldın de atqardy. Jambyl Jabaev 1936 jyly Máskeýdegi onkúndikke barǵanda janynda hatshy qyzmetin Qasym Toǵyzaqov atqarǵan. Jyrshynyń Grýzııaǵa saparynda da qasynda Qasym bolǵan eken.
Al 1938 jyly Máskeýge saparynda aqynnyń kómekshisi hám hatshysy Qapan Satybaldın boldy. Máskeýge barǵanda Qapan jol boıy aqynnyń aıtqan jyryn jazyp otyrdy. Qapan esteliginde bul jaıynda: «...Men Jákeńniń aýzynan shyqqan jyr joldaryn qaǵazǵa túsirem, sodan jolma-jol aýdarma jasap, orysshalap berem», dep jazdy. Al 1940 jyly Máskeýge úshinshi ret barǵanynda Jambyldyń janyna ádebı hatshy retinde Taıyr Jarokov erdi.
Saparǵalı Begalın «Sahara sandýǵashtary» kitabynda Jambyldyń janynda ádebı járdemshi bolyp Taıyr Jarokovtyń júrgenin tilge tıek etse, Ǵalı Ormanov kúndeliginde jyr alybynyń keı óleńderin Taıyr jazyp alǵanyn aıtady. 1939 jyly aqpanda Jambyl Uzynaǵashta ótken jıynǵa qatysyp óleń aıtqanda da janynda Taıyr bolǵan. Bul jaıynda Ǵalı: «...О́te kóńildi qaıtty. Keshkisin Taıyr jaqynda toılanatyn Qyzyl Armııa kúni týraly aıtty. Jákeń biraz oılanyp otyrdy da, maǵan: «Dombyramdy ápershi», dedi. Men áperdim. Taıyr jaza bastady. «Jambyl Jambyl bolǵaly, Jyr sanaǵa tolǵaly» dep, uzaq jyrlady», dep jazdy.
Taıyrdyń ózi de jyrshynyń hatshysy bolǵan kezin esteliginde bylaısha baıandaıdy: «...Jambyl óleńdi dombyraǵa qosyp shyǵaratyn. Keıde jazyp úlgere almaǵanda jaratpaı da qalatyn. Ol jazyp alǵanyńdy oqýdy ótinedi, tipti talap etedi. Keıde Jambylǵa jazǵanyń jaqpaıdy. Ol kelispegen joldardy qaıta aıtyp ketedi. Artynan jóndelgen nusqany qaıta oqýdy suraıdy, taǵy da jaqsartý qajet pe dep aqyldasady». Jambyl Taıyrǵa: «Men qarańǵy adammyn, ǵalym emespin, seniń jazýyńdy da tanymaımyn. Eger birdeńesi kelispese, dál sol jerin jóndep jiber! «Jambyl jyrlaı bilmeıdi, Jambyl jaman aqyn» dep erteń halyq aıtady. Al mendeı qartqa jalǵan sóz jaraspaıdy», dep únemi aıtyp otyrǵan eken.
Al Máýlekesh Qaıbaldınniń Jambylǵa ádebı hatshy bolǵany aýyzsha aıtylǵanymen, osy kúnge deıin ol jaıynda naqty derek joq edi. «Sovetskaıa Sıbır» gazetiniń 1939 jylǵy №44 sany qolymyzǵa tıdi. Gazettiń alǵashqy betinde jarııalanǵan «Chapaı» óleńin orys tiline Máýlekeshtiń aýdarǵany jazylypty. Osy habardy Máýlekesh taqyrybyn jiti zerttegen ádebıettanýshy ǵalym, esseıst Maqsat Táj-Muratqa jetkizgen edik. Ol «Jatyr-meken – jat meken» maqalasynda osy derekti paıdalana kelip: «...Máýlekesh Qaıbaldın de osy qatarda jáne ony oryssha-qazaqshaǵa jetik, bıllıngvıst qalamger retinde Jambyl óleńderiniń jolma-jol oryssha aýdarmasyn jasaýǵa, arasynda keıbirin kórkem tárjimeleýge paıdalanbady ma eken degen oı keledi. Joǵarydaǵy «Jambyldyń ádebı hatshysy» boldy deıtin sóz osydan shyǵýy múmkin», dep jazdy.
Sábıt Muqanov bir sózinde: «El arasynda shashyraǵan onyń (Jambyldyń) óleń-jyrlary áli de kóp bolýy kerek, olardy jınaý – áli aıaqtalmaǵan mindet», dep jazypty. Shynynda, jyr alybynyń keńestik basylymdarda jarııalanyp, kitapqa enbegen óleńderi kóp sekildi. Máselen, «SSSR na stroıke» jýrnalynyń 1939 jylǵy №8 sanynda jarııalanǵan Jambyldyń «Qyz týraly jyr» óleńi eshbir kitabyna enbegenin baıqadyq. Soǵan qaraǵanda Jambyldyń osy sekildi kezinde keńestik basylymdarda jarııalanǵan óleńderi barshylyq-aý.
Jazýshy Muhtar Maǵaýın jyr alybynyń 150 jyldyǵy toılanǵan kezde: «...Jambyl qoldan jasalǵan joq, som bolyp qashalyp týdy, qazaqtyń uly jyraýlarynyń eń sońǵy sarqyty boldy, orta ǵasyrlyq saqara dúldúlin jıyrmasynshy ǵasyrdaǵy ımperııa tórine shyǵardy. Sol úshin de biz Jákeńniń árýaǵyna bas uryp, baryn baǵalap, árqashan da qasterleýimiz qajet», degen edi. Shynynda, qanshama zaman ótse de, Jambyldyń qaldyrǵan muralary biz úshin qashanda qundy, qasterli.