«Sportıgte» neń bar edi, qulynym?..»

Jýyrda Astananyń «Qazanat» ıppodromynda «EHRO-2017»-niń qurmetine Arqany aspan astynda dúbirletken alaman báıge boldy. Sol báıgege shapqan óren júı­rikterdiń ataýlaryna nazar aýdaryp kórelikshi. Olar – Aqmola oblysynan kelgen M.Mustafaevtyń «Elvýd veby», Almaty oblysynan kelgen A.Ju­mabekovtiń «Do­rany», Jambyl oblysynan kelgen E.Jappasovtyń «Sportıgi», astanalyq N.Oraz­baevtyń «Ma­jory» jáne t.b. Bas­qalarda jumy­symyz joq, qazaqtar óz attary­na qazaqsha ataý berýlerine bolady ǵoı. Tipti, basqa jerden sol «klıch­kalarymen» satyp alǵannyń ózinde qazaqylandyrýǵa bolmaı ma?  Osy báıgede «Súlikqara», «Qyz­bel», «Jelqanat» ataýly júırik­ter de boldy. Qazaq ataýlynyń bári sol attardyń tilekshisine aınalyp, tipti sol attardyń mańdaıynan sı­paǵysy kelgender de bolǵany haq. О́ıtkeni, bulardyń ataýlary janymyzǵa jaqyn, ózimizdiń qa­nymyzǵa sińgen tól ataýlar. Al joǵarydaǵy attardyń til syndyratyn ataýlary esh qyzyqtyrmaıdy. Sony ıeleri bilmeıdi emes, biledi ǵoı. Biraq sol... ózine ıkemdeýdi emes, ózgege ıkemdelgishtikti ǵana biletin eliktegish-solyqtaǵyshtyqtyń áse­ri. Mundaıdy ne dep aıtýdy da bilmeısiń, álde túp dińgegi álsiz áýlettiń urpaǵy bolǵandiki me eken? Bul tipti at ıelerine ǵana emes, qazaqtyń kóbine qatysty.  Biz orystarmen jaqyn aralasatyn aýyldarda týyp-óstik. Aýylymyzda orystar bolmaǵanymen, kórshi selolardan olar úıimizge jıi kelip turatyn. Sondaılarmen sóıleskende ájelerimiz ben atalarymyz olarǵa ıkemdelýdi bilmeıtin, tipti keıbir sózderdiń orysshasyn bilse de qazaqsha aıtyp, olardy ózine ıkemdep, qazaqsha birdeńeler aıtyp, analardy óziniń yńǵaıyna op-ońaı buryp, yqtyryp otyratyn. Ekinshi, úshinshi kelgende sondaılar «apalap-atalap» bir zatty surasa, birdeńe aıtqysy kelse, qazaqsha sóıleýge tyrysyp jatatyn edi. Shoqan Ýálıhanovtyń dosy, saıahatshy, jazýshy Grıgorıı Potanın óz zamanynda: ««Kırgızskıı ıazyk (qazaq tili degeni – J.S.) ne tolko ne prenebregaetsıa, no schıtaetsıa razgovornym; kırgızskıe obychaı takje mnogıe ýsvoeny: tak, naprımer, kazakı ohotno pıýt kýmys ı edıat konıný…Okolo Korıakovskoı stanısy proıshodıt samoe sılnoe vzaımodeıstvıe rýsskogo ı kırgızskogo dýha…» deı kelip, «…a kazakı zdeshnıe, v svoıý oche­red, podchınıaıýtsıa ıh modam ı v domashneı jıznı predpochıtaıýt kırgızskıı ıazyk svoemý…» dep jazǵan (zametkı o Sıbırskom kazachem voıske»). Sol zamanda ómir súrgen jazýshy, ofıser F.Ýsov ta: «…Pochtı vse kazakı Gorkoı ı Irtyshskoı lınıı ýpotreblıaıýt v razgovore vesma chasto kırgızskıı ıazyk ı perenıalı ot kırgız nekotorye obychaı...» dep kórsetedi.  Qolyndaǵy myltyǵyn shoshań­datyp, qylyshyn jalańdatyp kelgen kazaktardy bizdiń atalarymyz ózine qalaı beıimdep aldy eken? Yǵyna jyǵylyp, beıimdelýdiń ornyna, salt-dástúrine ıkemdelýdiń ornyna olardy ózine qaratyp, tilin bilgizip, dástúrin sińirip jiberý sebebi nede?  Bizdińshe, bul sol zamandaǵy adam­dardaǵy tektiń myqtylyǵy, dińgektiń berik­tiginen. Bizdiń ata-ájelerimizde de sol boldy. Aıy­rylyp qalǵan, ja­ńany jatyrqamaı qabyldaımyz dep urynyp qalǵan Keńes zamanynda ósken bizder ǵana. Bizden keıingiler de basqanyń bárin qabyldap, óz qolyndaǵy altyn­­nyń qadirin bilmeı bara jatqan sııaqty. О́zine ıkemdeýdi olar múl­de umytyp, tek basqaǵa ıkem­delýdi saltqa engizgen. Mundaı salt bizdi jaqsylyqqa aparmaıtyny sózsiz. Sony bilgenimiz jón. Prezı­denttiń rýhanı jańǵyrý týraly baǵdarlamalyq maqalasy da osy isti eskerip, ulttyq kodty jań­ǵyrtýda kóńil aýdarýdy qalaı­tyny anyq.  «Qobylandyda neń bar edi, quly­nym?» dep aıtpaqshy, «Sportıgke» eliktegender ulttyq rýhymyzdyń eńsesin túsirip júrgenin bile me eken?!