Ult rýhynyń ınvestory

Biraq «ornynda bar ońalar» degen deıin ótken ǵasyrdyń 50-shi  jyldarynyń ortasynan bastap, erterekte Qytaı eline bosqan qazaqtar birtindep atajurtyna orala bastady. Olardy soǵystyń saldarynan qırap qalǵan el ekonomıkasyn kóterý úshin jumys kúshi retinde eńbekke tartý kózdeldi. Dál osy oqıǵamen qaraılas 60-jyldary Qytaıda «Mádenı tóńkeris» atty saıası naýqan júrgizildi de, Shynjań ólkesinde ómir súrip jatqan qazaqtardyń sharýashylyǵyna zor nuqsan tıgizdi. Kórshi eldegi ekonomıkalyq tolqý­dyń barysyn qadaǵalap otyrǵan Keńes Odaǵy qazaqtardy qaıtaryp alý úshin 1962 jyly sáýir aıynyń 15-30 aralyǵynda 15 kún boıy shekarany birneshe jerden ashyp tastady. Osy aralyqta Baqty shekara beketi mańynan 150 myń adam, Járkent jáne Kúzýin zas­tavasy mańynan 50 myń  adam, resmı qujatta kórsetilgendeı barlyǵy –  200 myń qazaq shekara asyp, atamekenge oraldy. Bul kósh – ult tarıhyndaǵy teń­des­s­iz oqıǵa retinde baǵalanýy tıis. О́ıt­keni, bul qazaqtar –  beıbit kúngi el ekonomıkasynyń órleýine, dástúrli etnomádenıettiń úzilmeýine, ásirese, demografııalyq ósim men til­diń, qol­danbaly óner men ulttyq mýzyka janrynyń órkendeýine orasan zor úles qos­ty. Demograftardyń málimetine súıensek, osy jyldary shekara asqan eldiń urpaǵy qazir 2 mln-ǵa ósken. Jáne qandaı urpaq, ýyzǵa jaryǵan ulaǵatty urpaq. Búgingi tańda el mádenıeti men ekonomıkasynyń ár salasynda túren salyp júrgen 60-jyldary «qytaı asyp kelgen shaldardyń» tuqym-tuıaǵy qazir myq shegedeı myǵym qaýymǵa aınaldy.  Elge el qosylsa – qut degen osy emes pe?!  Elimiz táýelsizdik alǵan jyldardan keıin elimizge «ekinshi qut» oraldy. Iаǵnı, 1991 jyly 16 jeltoqsanda res­pýblıka óziniń táýelsizdigin jarııalasa, arada 24  kún ótkende el Prezıdenti Nursultan Nazarbaev 1992 jyly  10 qańtar kúni dúnıejúzi qazaqtaryna «Otanǵa oralyńdar!» dep úndeý tastady. Sóıtip, ekinshi qut – kósh bastaldy. Sodan beri týǵan topyraǵyna shetelden júz myńdaǵan qazaq oraldy. Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mı­nıstrligi Kóshi-qon qyzmeti ko­mı­te­ti­niń bas mamany Marat Toq­san­ba­evtyń bizge bergen málimetine júginsek, 1991 jyldan bastap 2016 jyldyń  1 qańtaryna deıin Qazaqstanǵa shetelden 261 104 otbasy, 957 772  qazaq oralǵan eken. Al bıylǵy 2017 jyldyń alǵashqy toqsanynda elimizge syrttan 2601 otbasy, 4860 qazaq azamaty qonystanypty. Bulardyń deni, ıaǵnı 60 paıyzdan astamy ózbekstandyq qandastarymyz.  Atajurtqa oralǵan baýyr­la­ry­myzdyń arasynda Qyrǵyz Ulttyq ǵy­lym akademııasynyń akademıgi, ǵa­lym-dáriger Seıithan Joshybaev, elimiz Eltańbasynyń avtory, professor Jandarbek Málibekov, elimiz boıynsha mańdaıaldy teolog-ǵalym Áshirbek Múminov,  túrkolog-ǵalym Qarjaýbaı Sartqojauly bastaǵan 77 ǵylym doktory men 223 ǵylym kandıdattary bar. Buǵan egin hám mal sharýashylyǵyn ıgerýge beıim, ári saýda-sattyq, kishi kásipkerlikpen aınalysýǵa qabiletti, elektrondy qural-buıymdaryn paıdalaný arqyly jańa  zaman tehnologııasyn sheber meńgergen qytaılyq qazaqtardy qosyp qoıyńyz. Resmı emes domalaq  esep boıynsha qazirgi kúni 5 mln-nan astam qazaq shetelde júr. Osy  qan­dastarymyz túp qoparylyp kóship ke­ler bolsa Qazaqstanǵa, sonyń ishinde qazaq  rýhanııatyna asa qýatty tolqyn  qosylar edi.  Sózimizdi túıindep aıtar bolsaq, Qazaqstannyń jer asty, jer ústi baılyǵy – kómiri men temirine, munaıy men gazyna, tústi metaldaryna, elektr energııasyna, bıdaıy men astyǵyna shetelden ınvestor tarta alamyz. Olar elimizdiń ekonomıkalyq qan-tamyryna qarjy quıyp ál-aýqatymyzdy saqaı­ta­dy. Biraq bul ınvestorlar myń jerden baı bolsa da, qazaqtyń ulttyq dástúr-sal­tyn damytýǵa, tilin kórkeıtýge, rý­­hanı bolmysynyń jańǵyrýyna esh­qan­daı ınvestısııa salmaıdy. О́ıtkeni, olar da ekonomıkalyq kózqarastan basqa múdde joq.  Qazaq halqy úshin ultqa kúsh-qýat beretin, tiliń men dilińdi damytatyn jalǵyz ınvestor bar. Olar – shet­el­degi qandastarymyz. Álemde syrt­tan ulttyq turǵydan kúsh-qýat ala­tyn halyq ázirge jalǵyz qazaq. En­de­she, bizdiń ulttyq qýatymyzdyń kózi –  qandastarymyz aman bolsyn!