Eýroodaq elderiniń sammıti

Breksıt dep atalyp ketken bul máse­lede eń aldymen Eýroodaqta qala­tyn elder men Ulybrıtanııa azamat­tary­nyń adamı quqyqtarynyń buzylmaý jaǵy qatty eskerilýi kerektigi eń bas­ty orynda turýy tıistigin barlyq lı­der­ler de qostady. Brıtanııanyń premer-mınıstri Tereza Meı Uly­brıta­nııa azamattarynyń Eýroodaq el­derinde qalatyndary men óz elinde turatyndarynyń quqyqtaryn qorǵaý birdeı qarastyrylýy kerektigin de qadap aıtty. Sonymen birge, ol Uly­brı­tanııadan úı satyp alyp, sonda tu­ryp jatqan EO elderi azamattaryn esh­kim de oryndarynan qýmaıtynyn jet­kizdi. «Úkimettiń bul týraly arnaıy usy­nystary týraly sheshim jaqynda qaby­l­danatyn bolady», dedi ol.

Eske sala ketetin bolsaq, buǵan deıin Eýroodaq keńesiniń tóraǵasy Donald Týsktiń qatysýymen EO-nyń 27 eliniń ókilderi «Breksıttiń negizgi prınsıpteri» dep atalatyn Uly­brı­tanııanyń Odaqtan shyǵýynyń ne­gizi bolatyn qujatty biraýyzdan qabyldaǵan edi. Osy qaǵıdattardyń ózi óte tez, 5 mınýttyń ishinde qabyl­dan­ǵandyǵymen ataǵy shyqqan. Eýrokomıs­sııanyń tóraǵasy Jan-Klod Iýnkerdiń ózi bul iske tańǵalyp, mundaı bir­aýyz­dylyq EO otyrystarynda buryn-sońdy bolyp kórmegendigin aıtqan.

Qaǵıdattar jedel qabyldanǵanymen, Ulybrıtanııanyń Eýroodaqtan ketýi turǵyndar men bıznes úshin «kóptegen túsiniksiz jaıttar týǵyzady». «Eýro­odaqt­aǵy Ulybrıtanııanyń músheli­gine baılanysty ortaq quqyqty paı­da­lanyp, ózderiniń ómirlerin jalǵas­tyryp, bıznesterin júrgizip kele jat­qan azamattar bolashaqta bul quqyq­tan aıyrylýmen birge, kóptegen múm­kin­dik­terin joǵaltady. Sonyń ishinde EO zań­­dy­lyqtarymen qorǵalatyn bız­nes bol­jaldylyq pen senimdilikten aı­yry­la­dy. Bul tipti memlekettik bılik or­gan­­dary­nyń jumysyna da keri áserin tı­gi­zedi» degen sózder de jazylǵan osy qujatta.

Eýroodaq elderi basshylarynyń kez­desýine Breksıt máselesin shyǵara oty­ryp, Eýropalyq keńestiń prezı­denti Donald Týsk Ulybrıtanııa­nyń Eýro­­odaq­tan shyǵý máselesi qaıta qara­lýy múmkin ekenin de nazardan tys qaldyrmaıtynyn juqalap aıtyp ótti. «Eýropalyq odaq oryndalmaıtyn sekildi kóringen armandardy iske asyrǵan edi. Sondyqtan kim biledi?..», dedi ol kezdesýge qatysýshylarǵa eki­ushty oıdyń ushyǵyn tastap. Sonymen birge, ol «Meniń alǵash­qy áserim: Birik­ken koroldiktiń bizge tar­typ otyrǵan usynystary biz kútken­de­gi­d­en tómen. Ol azamattardyń jaǵdaıyn tó­men­­detý táýekelin týdyratyn sııaqty», dedi.

Osy máseleniń qaralýy barysynda Germanııa kansleri Angela Merkel Eýroodaqqa múshe 27 eldiń jarqyn bola­shaǵy Ulybrıtanııanyń odan shyǵýy­n­an góri mańyzdyraq másele ekenin atap ótip, óziniń Breksıtten kóńi­li qalǵandyǵyn janamalaı bolsa da bil­dirip ótti. Sóıtip, qyzý talqylanǵan osy másele boıynsha taraptar jumys­tardyń odan ári jalǵastyrylýy týra­ly sheshim qabyldady. Degenmen, bul máse­lede áli de jetildirilmegen tustar kóp ekendigi sammıt barysynda anyq kórindi.

Kezdesýde budan basqa qorǵanys, saýda, Reseıge qarsy sanksııalardyń mer­zimin uzartý jáne t.b. máseleler qaral­dy. Qorǵanys máselesinde Eýro­odaq el­deriniń basshylary NATO men AQSh-qa úılestire otyryp, birlesken qorǵanysty nyǵaıtý qajettiligi týra­ly kelisti. Kezdesý bastalmaı tu­ryp bir kún buryn Eýropalyq odaq keńesinde qabyldanǵan qaýlyda: «Transatlanttyq qatynastar men EO jáne NATO arasyndaǵy ynty­maq­tastyq qaýipsizdigimizdiń negizgi kilti bolyp tabylady jáne ol bizdiń qaýip­­siz­digimizge qater tóndiretin kıber­qaýip, gıbrıdtik soǵys jáne terro­rızm sııaq­ty náýbetterge qarsy turýy­myzǵa múm­kin­dik beredi» delingen. Lıderler osy qujatty biraýyzdan maquldady. Sony­men birge, olar Eýrokomıssııanyń qor­ǵa­nys qoryn qurý týraly usynysyn da qoldady.

Reseıge qarsy sanksııalardyń merzi­min uzartý máselesi de birshama qyzý talqylandy. Italııa premer-mı­nıstri Paolo Djentılonıdiń «Reseı­ge qarsy sanksııalardyń máńgilik bolýy múmkin emes» degen sózderi de árip­tes­terine birshama oı salǵandaı boldy. Alaıda, kezdesý qorytyndysy boıyn­sha el basshylarynyń basym bóligi sank­sııalardyń merzimi uzartyl­ǵany jón dep sheship, ol 2018 jyldyń qańtaryna deıin sozylatyn boldy.

Saýda máselesi talqylanǵanda, Eýro­odaq elderiniń Qytaı men AQSh-tyń keıbir ózimshil áreketterine qarsy turyp, adal básekelestik qaǵıdat­taryn qada­ǵalaý kerektigi kólde­neń tar­tyl­dy. Ásirese, Qytaıdan Eýroaı­maq ekono­mıkasynyń strategııa­lyq sektor­laryna quıylatyn ınvestı­sııa­lar­dyń shyǵý tegin ınspektorlyq tekseristen ótkizý máselesi talqylandy.

Osy jáne basqa da máselelerdi qaras­tyrǵan otyrys qorytyndysy boıyn­sha qarar qabyldandy.

Jaqsybaı SAMRAT,  «Egemen Qazaqstan»