Elbasy kótergen negizgi máselelerdiń biri – «taıaý jyldardaǵy mindetter». Bul – tek Memleket basshysynyń nemese Úkimettiń ǵana emes, kúlli Qazaqstan halqynyń birigip atqarar jumysy. Bul – zaman talabynan týyndaǵan jol. Qazirgi jańa tehnologııalardyń kúnnen-kúnge jańaryp, birinen biri ozyp turǵan shaqta, «kishkentaı» ulttardyń ereksheligi men bolmysy assımılıasııaǵa ushyrap, jer betinen ult retinde joıylyp ketýi ábden múmkin. Sondyqtan ulttyń tarıhı tamyryn berik qylýymyz úshin, jahandyq úrdiske qarsy tótep berýimiz úshin biz ár qazaqtyń, árbir qazaqstandyqtyń ulttyq sanasyn jańǵyrtýymyz kerek! Ulttyq sana ulttyq biregeılikpen qalyptasady. Ulttyq biregeılikti qalyptastyrýdyń birinshi mindeti – kırıllısadan latyn qarpine kóshýimiz. Latyn qarpi – muqym túrki halyqtarynyń basyn qosyp, týystyǵymyz ben baýyrlastyǵymyzdy odan ári jaqyndastyra túsedi.
Ekinshi másele – qoǵamdyq-gýmanıtarlyq ǵylymdardyń mártebesin arttyrý. Kez kelgen ulttyń negizgi tiregi, qundylyǵy – ana tili, tól tarıhy, mádenıeti, ádet-ǵurpy, aýyz ádebıeti men ádebı murasy ekeni anyq. Qazaqtyń qazaqtyǵyn tanytyp, onyń derbes ult ekenin kórsetetin de osy qundylyqtary. Jaratqan ıe qazaqtyń mańdaıyna baq bergen. Baǵy – Uly Dalamyz. Qazaqtyń boıyna qonǵan quty – sheshendigi, sóz óneri. Endeshe, qazaqtyń súıegine sińgen qasıet – qoǵamdyq-gýmanıtarlyq ilimniń aınalasynda. Osyǵan oraı, Elbasymyz «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasyn usyndy. Gýmanıtarlyq ǵylymdardyń mártebesin kóterý úshin qarjylandyrý kózin qaıta qarastyrýymyz shart. Gýmanıtarlyq ǵylym salasyna bólinetin granttar sanyn arttyryp, ǵylymı-zertteý ınstıtýttary jas mamandardy jumysqa tartýy kerek.
Elbasymyzdyń oryndy kótergen bir máselesi – aýdarma salasy. Memleket basshysy san qyrly sanatker retinde jyl saıyn árbir qazaq balasynyń shet tilderin jetik meńgerip, emin-erkin sóıleýine jaǵdaı jasap keledi. Máselen, men jas ádebıetshimin. О́zimniń tájirıbemnen anyq bir mysal keltireıin: «qazaq tili men ádebıeti» mamandyǵyn támamdap, «orys ádebıeti» mamandyǵy boıynsha magıstratýralyq bilim aldym. Salystyrmaly ádebıettaný ǵylymymen aınalysyp júrgen soń, qosymsha túrik tili men aǵylshyn tilin meńgerip, dúnıetanymym men kózqarasymdy jańasha qalyptastyrý ústindemin. Qazirgi ýaqytta meniń ádebı-estetıkalyq, teorııalyq oılarym sheteldik basylymdarǵa jıi jarııalanyp júr. Aldaǵy ýaqytta bazalyq bilimimdi taǵy da shyńdasam, kórkem ádebı shyǵarmalardy «qazaqsha» sóıletýime múmkindigim jetedi dep oılaımyn. Kóp tildi meńgerý degen ıdeıa – qazaq balasynyń ıntellektýal bolyp, jan-jaqty damýyna, básekege qabileti zor, áleýeti men kúsh-jigeriniń aıqyndalýyna sebepker bolady.
Rýhanı jańǵyrý degenimiz – qoǵamdyq sana-sezimniń ózgerýi. Iаǵnı, qazaqtyń ózin ózi tanýy. О́zin ózi taný – áýeli shaǵyn Otany – týǵan jerinen bastalatynyn kóregen basshymyz atap kórsetti. Týǵan jeriniń tarıhyn bilmegen bala – bolashaqta Otanynyń damýyna úles qosa almaıdy. О́ıtkeni, ol balalyq shaǵynda, týǵan jeriniń tarıhyn elemeı, bilmeı ósken. Eń úlken kemshilik – osy. Árkim óziniń týǵan jeri – aýylynyń tarıhyn bes saýsaqtaı tarqatyp, jetik bilgeni durys. Elbasynyń «týǵan jer», «týǵan el» haqyndaǵy oılary – mektep baǵdarlamasyna enýi kerek degen pikirdemin. 2002-2005 jyldary men bastaýysh synypta oqyp júrgenimde, «О́lketaný» degen fakýltatıvtik kýrs bolatyn, sonda synyp oqýshylary aýyl-aımaǵymyzdyń tarıhyn, jaǵrapııasyn túgelimen qamtyp, derekter jınap, kónekóz qarııalarmen kezdesip, áńgimelerin tyńdaǵan edik. Sol sát áli kúnge deıin esimnen ketpeıdi. Mine, osy sııaqty búgingi kúnniń «kompıýter basty» bahadúrleri aýylynyń tarıhyn bilip ósse, erteń atamekeni – Qazaqstannyń san ǵasyrlyq qatparly tarıhyn bilip, qıly tarıhynan taǵylym alar edi.
Al Elbasymyz usynǵan «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary», «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasy – týrızmniń damýyna óziniń septigin tıgizedi. Alys-jaqyn shet memleketterge barǵan saıyn, olardyń kórikti jerlerine baryp, saıahattaýdy ǵadetke aınaldyrdyq. Sol ýaqytta olardyń ólkeleriniń tarıhymen tanystyratyn ekskýrsııalyq-tanymdyq baǵytta jazylǵan kitaptar men kartalardy satyp alyp, ár paraǵyn qyzyqtap sholyp shyǵamyz ǵoı. Mine, osy syqyldy ulan-ǵaıyr myna atyraptyń árbir ólkesi, árbir eldi mekeni – ózinshe tarıh, ózinshe keremet emes pe edi.
Menińshe, rýhanı jańǵyrý degen – ár qazaq balasy óziniń ata-tegin ulttyq negizge saı rásimdeýi. Sózdiń shyny kerek, bizdiń kóptegen baýyrlarymyzdyń teginde «ov», «ev», «ın» qosymshasy jazylǵan. Mysaly, Sarkesıan degen adamdy armıan, Kıkabıdzeni grýzın, Iýgaıdy koreı, Kostenkony ýkraın ekenin tegine qarap-aq, op-ońaı ajyratamyz. Iаǵnı, bulardyń aty-jóni, ata-tegi ózderiniń ulttyq negizderine saı jazylǵan. Mine, ulttyń ult ekenin aıryqshalaıtyn osyndaı ǵana qarapaıym qundylyqtar!
Túıindeı kele aıtarymyz, Elbasymyzdyń bul maqalasy – Qazaq eliniń bolashaǵyna arnalǵan baǵdarlamalyq joba ispetti. Maqalada kóterilgen barlyq mindetterdi qaltqysyz oryndap, memleket qalpy hám is barysynda júzege asyra alsaq, onda elimizdiń bolashaǵy shyn máninde jarqyn, ulttyq biregeıligi berik bolady. Sonda ǵana rýhanı jańǵyrý – Máńgilik eldiń ulttyq muratyna aınalady.
Eldos Toqtarbaıuly, ádebıettanýshy