Atajurttyń altyn arqaýy

Osydan 25 jyl buryn­­ǵy sol jıynda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Tórtkúl dúnıeniń túk­pir-túkpirinen qarlyǵashtaı ushyp kelgen kóńil­derińiz úshin, qaıda júr­seńizder de atameken men ata­jurtqa degen saǵynysh pen súıis­pen­shilikke toly perzenttik peıilderińizdi saq­taǵan­daryńyz úshin rızashylyq bildi­remiz. Sizder arqyly búkil álem­degi qazaq baýyrlarymyzǵa ystyq sálemim­izdi joldaımyz! Jer betindegi bar shańy­raǵymyzdyń báriniń de baqy­­ty asyp, yryzdyǵy tasysyn deımiz!» degen aqjarma sózindegi baýyr­­mal­­dyq sezimnen Qazaq eli aınyǵan joq.  Kúni keshe elorda tórinde Dúnıejúzi qazaqtarynyń V quryltaıy joǵary deńgeıde ótti. Osy jıynda shırek ǵasyr burynǵy ushaqtan túse salyp, týǵan topyraqty, dálirek aıtqanda ata­mekenniń áýejaıynyń qara asfaltin súıgen qazaqtyń sarytapqa aınalǵan saǵynyshty qaýyshýy men búgingi alqaly basqosýdyń arasynda shettegi qazaqtyń da, atajurttaǵy aǵaıynnyń da araqatynasynyń jańa sapalyq deńgeıge kóterilgenin kórýge bolady. Aıtalyq, quryltaıdyń jas qatysýshylarynyń biri Áıgerim Bolatqyzy Mońǵolııanyń Baı-О́lke aımaǵynda dúnıege kelip, orta mektepti bitirip, Chehııada bilim alǵan, oqýyn Sıngapýrda jalǵastyrǵan, sondaǵy Lı Kýan Iý atyndaǵy ulttyq ýnıversıtette qyzmet atqarǵan bola­shaǵy zor, jeti jurttyń tilin bilgen jetekshi jastardyń biri bolyp shyqty. Shettegi qandastardyń qarymdy bolýy, adamı kapıtal turǵysynan úlgi bolýy búgingi jańǵyrýǵa bet alǵan qoǵamymyzdyń negizgi qaǵıdalarynyń biri. Álbette, rýhanı jańǵyrý qoǵamnyń barlyq salasynda júrgizilýi qajet kúrdeli úderis. Sonyń ishinde, áde­bıettiń de alar orny bar. Sońǵy jyl­dary ult ádebıetinde HH ǵasyr basyndaǵy qazaqtyń ózin-ózi saqtap qalý jolyndaǵy buralańy mol taqsyreti týraly kesek týyndylar oqyrmanǵa jol tarta bastady. Bul rette ásirese, shettegi qazaq qalamgerleriniń úlesi úlken. Qazaqstan qalamgerlerinen Asqar Altaıdyń «Sırat» sııaqty shyǵarmalary kópshilik kóńilinen shyqty. Keshegi quryltaıda belgili aqyn, «Daryn» jastar syılyǵynyń laý­­reaty Dáýletkereı Kápuly­nyń oqyǵan jyry Jer sharynyń ár push­paǵy­nan jınal­ǵan qaýymdy erekshe tolqyt­qany ras.

Aqyt qajy, Ospan edim,

Altaı­daǵy aq boran,

Qarsy kelgen ajal­ǵa da qas-kirpigin qaqpaǵan.

Gı­m­a­­laıda kıiz tósep túıetaıly asýǵa,

Taklamakan shólinde de janǵa daýa tappaǵan.

Káshmirge de jetken kósh­pin Elishannyń joly­men, Dúnıe­niń buryshynda dám bar ma men tatpaǵan?!

Atajurttan kin­dik úzip, urpaǵymnyń qamy úshin, Taǵ­­­­dyr keshtim, kishigirim – shubyryndy aq­­ta­ban!, deıdi arqaly jyr arnaǵan adýyn­dy aqyn alqaly áleýmettiń shemen tarıhyn dóp basqandaı... Qazirgi esep boıynsha shette 5 mıl­­lıon­daı qazaq bar eken. Árı­ne, olar­dyń barlyǵyn atamekenge kóshi­rip alyp kelý múmkin emes. Biraq biz shet­tegi qandastardyń áleýetin tıimdi paı­dalanýymyz tıis. Taıaýda belgi­li saıasattanýshy Erlan Saırovpen áńgime órbitkenimizde, Elbasynyń «Bola­shaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqa­la­syndaǵy bes baǵytty shetelde túsin­dirýdiń ınfraqurylymyn jasaýdyń ózektiligi jóninde aıtty. Negizgi másele – qazaq mádenıetiniń dúnıejúzilik bren­din jasaý. Saıasattanýshynyń aıtýyn­sha, Qazaqstannyń múddesin shet mem­leketterdegi qazaq dıasporasy arqyly qorǵaýǵa bolady. Bul dúnıejúzilik tájirıbede bar. Mysaly, Qytaı syrt­taǵy qandastaryn «jumsaq kúsh» retin­de paıdalanady. Amerıkanyń árbir ákim­shiliginde mindetti túrde ulty qytaı bir-eki mınıstr bolady. Eýro­pany qarańyz, Oksford, Kembrıdj ýnı­ver­sıtetteri stýdentteriniń 40 paıyzǵa jýyǵy qytaı. Al bizdiń syrtta 5 mıl­lıonǵa jýyq qandasymyzdy Qazaq­stannyń shettegi múddelerin toǵys­tyrýǵa tartýǵa bolady, deıdi E.Saırov.  Iаǵnı, qandastardyń boıyndaǵy kúsh-jigerin elge ınvestısııa tartý nemese memlekettiń mádenıetin halyq­aralyq deńgeıde kóterý, memleket múddesin basqa uıymdarǵa jetkizýdiń altyn arqaýyna aınaldyrý el áleýetin eseleı túsetin jańa sapalyq bolmysymyz bolýy kerek.   

Dýman ANASh,  «Egemen Qazaqstan»