Qaıratker

Qoǵamdyq formasııalar aýysyp, belgili bir kezeńde qyzmet jasaǵan basshyǵa beriletin baǵa ózgeriske túsetin tustarda da, tot baspaıtyn altynnyń synyǵyndaı jyldar jyljyǵan saıyn jarqyraı túsetin tulǵalar bar. Olardyń esimi el esinde uzaq saqtalýynyń basty syry – qarapaıym adamdarǵa barynsha jaqyn bolǵanynda. Týysy emes, týrasyn izdep, arzanǵa aldanbaı, aqıqatqa júginip ótkeninde shyǵar-aý. Búkil sanaly ǵumyryn elge adal qyzmet jasaýǵa jumsap, bar kúsh-jigeri men qaıratyn osy maqsatqa sarp etken Mustahım Yqsanovty dál osy qatarǵa qosa alamyz. Bıyl onyń týǵanyna 85, dúnıeden ótkenine 20 jyl to­lyp otyr. Alaıda taýdyń alys­taǵan saıyn bıikteı beretini sekildi, osy aralyqta Mustahım aǵanyń qaıtalanbas bitim-bol­mysy jú­rek­terde jańǵyra tús­keni qan­daı jaqsy. M.Yqsanov kezinde Qyzylorda, Jambyl, Oral ob­lys­taryn basqardy já­ne Or­talyq komıtettiń hatshy­sy, Qazaq KSR Mınıstrler Keńesi tóraǵasynyń orynba­sa­ry sekildi respýblıkalyq deń­geı­degi asa joǵary qyzmetterdi atqar­dy. Mańǵazdaný men mar­dym­sý­ǵa jany qas, kez kelgen jaǵdaı­da naqty sheshimder qabyldap iske asyra alatyn basshy bul kezeńderde respýblıkada aýyl sharýashylyǵy men qurylys­tyń damýyna, aýyl ındýstrııa­synyń qalypta­sýyna súbeli úles qosty. Al sýlandyrý men melıorasııa salasynda, sonyń ishinde Almaty qalasynda selden qor­ǵaý júıesin qurýda M.Yqsa­novtyń qaldyrǵan qoltańbasy óz aldyna bir tóbe. Tipti uzaq jyldar ótse de bul júıede Mustahım Bilálulynyń batyl da shuǵyl alǵan ınjenerlik oılary men sheshimderiniń ıgiligin el áli kúnge deıin kórip kele jatqany tań qaldyrmaı qoımaıdy. Bul eń aldymen alysty boljaı bilý men tereń de aýqymdy oı júıesiniń jemisi ekeni kámil. Kózi tirisinde dara tulǵamen keń otyryp suhbattasýdyń sáti túspese de, ol kisiniń zaıyby, kezinde ońtústiktiń arýy atan­ǵan Saıda jeńgemizben talaı ret kezdesip, Musekeń jóninde aıtqan áńgimelerin tyńdaǵan edik. Sodan kóńilge túıip qalǵan bir derektiń tórkini tómen­de­gideı. Mustahım aǵamyz Máskeý­degi Tımırıazev atyndaǵy aýyl sharýashylyǵy akade­mııasyna joldamasy bola tura, Betpaqdalany ıgerýge attanǵandy jón kórgen. Kez kelgen qıyndyqqa qarsy tura biletin qaısar minezi sol tustarda qalyptasty dep oı­laımyn, dep edi búginde ózi de marqum, baqılyq bolyp ketken Saıda Shamsýtdınqyzy. Ol Odaq boıynsha úlgili «Pahtaaral» sharýashylyǵyn kó­rýge kelgen N.S.Hrýshev pen A.N.Kosygınge qysylyp-qym­tyrylmaı ózderi ıgergen tyńdy kórsetip, tynys-tirshilikterimen tanystyrǵan. Mine, osylaısha óz jumysyn jaqsy meńgergen jas maman KSRO basshylarynyń ózin moıyndata bilipti. Taǵy bir derekte qazaq ádebıetiniń klassıgi Muhtar Áýezovtiń jas ta jigerli ınjenerge rıza bolǵany aıtylady. Muhań Jetisaı aý­danynyń sharýashylyqtaryn ara­lap júrgende: – Mustahım, «Golodnaıa step» degendi endi gúldengen myrza dala dep aıtsaq ta jón eken, páli, – depti rızashy­lyq­pen. Búgingi kún bıiginen qara­ǵanda, jazýshynyń da, Betpaq­dalany ıgerýge qatysqan jas ınjenerdiń de oı-armandary to­lyq iske asty deýge bolady. О́ıt­keni, kóp keshikpeı shól yrys­ty da jarasty qonystarǵa aınaldy. El adamdary Mustahım Yqsanovty qandaı qasıetteri úshin jaqsy kórdi, syılady degen saýalǵa qatysty aıtarymyz, onyń májilisqumarlyqty jany qalamaıtyny, kabınette otyryp basqarýdan boıyn aýlaq salǵany der edik. Mustahım Bilálulyna az sóılep, kóp is tyńdyra bilý qasıeti tán edi. Oblys basshysy qandaı is bolmasyn ony eń aldymen kózimen kórip, tek sodan keıin ǵana tıisti sheshim qa­byldap otyrdy, deıdi M.Yq­sanovpen uzaq jyldar boıy úzeńgiles qyzmet jasaǵan azamat Dárjan Imanǵalıev. Ol óz jumysyn óte jaqsy bildi. Son­dyqtan da joǵary jaqqa jaltaqtamaı batyl qımyldady. Onyń qoǵamdyq qyzmetiniń bas­ty máni – oblystaǵy qyzý tirlik bolatyn. Osynysy arqyly da Musekeń kópshiliktiń qurmetine bólendi. Bir qaraǵanda nar tulǵaly Mustahım Yqsanov kim-kimge de aýyr minezdi, susty kórinetin. Sondyqtan da onymen sóılesip, tildesýge ekiniń biri daýalaı bermeıtin. Al shyn mánisinde Musekeń júregi óte názik, kishipeıil, tipti kóńilshek adam edi, dep jalǵastyrdy budan ári óz oıyn Dárjan Tileshuly. Áıtse de is, qyzmet barysynda ol mundaı «álsizdigin» eshkimge baıqatpaıtyn. Aýqymdy isterdi qolǵa alǵan kezde onyń ózi de tulǵalanyp, bıiktep ketýshi edi. Aýqymdy jumystar aýqymdy oılaı biletin bilikti kadrlardy talap etti. Olardy tanyp, taba da bildi. Sóıtip, ol mańaıyna jaǵympazdardy emes, kúrdeli isterdi derbes sheshýge qabiletti kadrlardy toptastyrdy. Taǵy bir qasıeti Mustahım Biláluly tereń de dál aıtylǵan sarap­tamalardy tyńdaýdy unatatyn. Ári isker de tapqyr usynystarǵa birden qoldaý bildiretin. О́zi qoıǵan talaptarǵa sáıkes kelmeıtin kadrlardy da dalaǵa tastamaı, shamasy keletin is beretin. Taǵy bir aıtaıyn degenim saıasatshyl partııalyq rejım jaǵdaıynda Mustahım Yqsanov saıasatshyldyqpen áýestenbedi. Oǵan ýaqyty da joq edi. Ol bul máselelerdi ıdeologııa jónindegi hatshy men obkomnyń tıisti bólimderine tapsyrdy da, ózi oblysty alǵa qaraı damytý isiniń strategııalyq máselele­rimen aınalysty. О́nbeıtin áń­gime men ýaqytyn eshkimge jegizbeı ótken bir tulǵa Musekeń dep bilemin. Ol áńgimesin osylaı aıaqtady. Keńestik kezeńde ártúrli jıyndar kóp bolýshy edi ǵoı. Mundaı kezde sharýa óz jaıyna qalady emes pe? Áıtse de M.Yqsanov Odaqtyq deń­geıdegi sol jıyndardy ózi basqaratyn oblystyń múddesine paıdalanyp otyrǵan. KOKP XXV sezine birinshi hatshymen Máskeýge delegat bolyp birge barǵan, sol kezdegi Qaratóbe aý­dandyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy Tobanııaz Tabyldıev aǵamyz bylaı degen edi: – Máskeýde bolǵan kúnderde men Mustahım Bilálulynyń sharýa sheshýden sharshamaıtyn tamasha qasıetine taǵy da kóz jetkize tústim. Ol sezd ýaqytynyń ózinde retin taýyp odaqtyq mınıstrlik basshylaryna kirip shyqty. Olarǵa jaı sálem berip qoımaı, oblystyń biraz sala­syna naqty kómekter su­rady. Jáne oılaǵanyn oryn­datyp otyrdy. Bul jáıt bizdi tańqal­dyrdy ári maqtanyshqa bóledi. О́z oblysymyzdy bilikti jáne Odaqqa tanymal, sala basshy­laryna sózin ót­kize alatyn bedeldi de para­satty qaıratker basqaryp otyrǵanyna qýan­dym. Mustahım Yqsanov Oral oblystyq partııa komıtetiniń birinshi hatshysy qyzmetinen zeınet demalysyna shyqqan­nan keıin Almatyǵa qaıtyp oraldy. Budan keıin ol az ǵana ýaqyt Úlken Almaty kana­lynyń boıynda atqarylyp jatqan isterge basshylyq ja­sady. Osy óte qysqa ýaqyt ishinde talantty uıymdas­ty­rýshy úlken nysannyń uqyp­ty, ysyrapsyz paıdala­ny­lýyna óz yqpalyn tıgize bildi. Alaıda bul qyzmetti odan ári jalǵastyrýǵa asqynǵan júrek aýrýy múmkindik bermedi. Sóıtip, 1991 jyldyń 18 qarashasy kúni bar ǵumyryn eldiń ósip-órkendeýine arnap ótken asyl azamat, qajymas qaıratker ómirden ozdy. Onyń búkil is-áreketi men maqsaty adamdarǵa qamqorlyq jasaý nıetinen bastaý alyp otyrdy. Alaıda Qazaqstandy Kolbın basqarǵan kezde Yqsa­nov­tyń adal eńbegin joqqa shyǵarýǵa baǵyttalǵan pasyq áreketter jasalǵany da jasy­ryn emes. Sol bir tustaǵy gorbachevtik-lıgachevtik aıla-sharǵylar da Qazaqstandaǵy oıy ozyq, isi kesek birqatar partııa men memleket qaırat­kerleriniń taǵdyryn tálkek etkenin qaıda qoımaqpyz. Osyndaı qııanat pen ádilet­sizdikke tap bolǵandardyń biri Mustahım Yqsanov edi. Halqymyz tabıǵatynan ta­bandy da tózimdi, kezdesken qıynshylyqqa qabaq shytpaı­tyn er jigitti atanǵa, narǵa teńeıdi. Árıne, júktiń aýy­ryn nar kóteretin bolǵan­dyqtan da osyndaı teńeý jasalatyny aıtpasa da túsi­nikti ǵoı. Belgili memleket jáne qoǵam qaıratkeri Musta­hım Yqsanovqa qatysty alǵan­da, bul júk jeke bastyń emes, qoǵam men memleket aldyndaǵy ar-uıat pen jaýap­kershiliktiń salmaǵyndaı kóri­ne beredi. Temir QUSAIYN, Batys Qazaqstan oblysy.