Tutynýshylar qalaýynan shyqqan sút

Árıne, tutynýshy sapaly sútti qa­laıdy. Osylaı dep sańq etkizgenimizben, onyń astaryndaǵy pálsa­pany bilmeseń, aǵarǵannyń tabıǵatyn tú­sinbeseń sapa deıtin uǵymnyń keń sheń­berine boılaı almaıdy ekenbiz. «Súttiń  tarıhy adamzat tarıhymen sabaqtas, – deıdi Selınograd aýdanyndaǵy «Rodına agro­fır­masy» JShS bas dırektory, ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty Ivan Saýer. Ǵulamalar jaraty­lystyń ózin sútpen baılanystyratyny tegin emes. Onyń qu­ramynda eki júzden astam paıdaly qospa bar. Iаǵnı, kez kelgen jastaǵy organızmniń ósip-jetilýi men damýyna qajetti  zattar­dyń bári taby­lady. Ol densaýlyqty ny­ǵaıtýmen qatar, keseldiń aldyn alý men qorǵanyshtyq mindetti de atqarady. Másele ony óndire bilýde, qasterli qasıe­tin saqtaı bilýde». Mine, osyndaı oıdyń adamdarynyń qolynan shyqqan ónim sapaly bolmaı qaıtsin. Qazirgi tańdaǵy eń joǵary óndiristik baǵa – «Altyn sapa». Rodınalyqtar 2006 jylǵy respýblıkalyq birinshi baıqaýǵa qatysyp jeńimpaz atansa, 2010 jyly da mereıleri ústem bolyp, ekinshi ret altyn medal jáne kýbokpen marapattaldy. Qazaqstannyń agroónerkásip kesheni jetistikteriniń «Qaraótkel-2010» kórmesi­niń qorytyndysymen «Altyn belgi» medali men dıplomyna da ıe boldy. Salalyq mınıstrlikterdiń, tutynýshylar men áriptesterdiń alǵys hattary qanshama. Bul jaı ǵana kórsetkish emes, barshamyz­dyń basty maqsatymyz sanalatyn sura­nys­tyń óskendigi, mańdaı terdiń aqtal­ǵandyǵy, eńbektiń janǵandyǵy, jalpyha­lyq­­tyq moıyndaý, alǵys-rahmet dep, toq­taý­syz tolǵanýǵa turarlyq baǵam. Basty tutynýshy – talǵamy bıik Astana turǵyn­darynyń nıet-tilekterinen taratyp, naq­tyraq sóılelik. Agrofırma sońǵy úsh jylda elorda dastarqanyna 4000-nan 5200 tonna aralyǵynda, al 2011 jyldyń alty aıynda 2500 tonna sút ónimderin jetkizip otyrǵan. Munyń barlyǵy bas qalanyń 200-den astam dúkeninde satylyp, 50 mektep pen balalar baqshasynyń, 10 densaý­lyq saqtaý mekemesiniń ıgiligine jaraty­lypty. Astananyń azyq túlik beldeýin tolyqtyrý, elimizdiń azyq-túlik qaýipsiz­digin qamtamasyz etý jolyndaǵy mereıli júktiń jaýapkershiligine adaldyqty ańǵa­ra­myz budan. Oblys ortalyǵy men aýdandar turǵyndary da rodınalyqtarǵa abyroı, tabys tilep otyratyny súıinishti. Sapa degenińiz osy. Sharýashylyqqa 2010 jyly golshtın tuqymdy iri qara ósirýge baǵyttalǵan asyl tuqymdy zaýyt mártebesi berilgen. Zamanalyq jabdyqtar ornatylǵan sehta sút ónimderiniń jeti túri shyǵarylady. Bulardyń barlyǵy ST RK ISO 9001-2009 sapa menedjmenti júıesi­men sertıfıkattalǵan. Azyqtyq taýarlar­dyń qaýipsizdigi jónindegi ST RK ISO 22000-2006 jáne ST RK 1733-2007 sertı­fı­kattary talaptaryna saı sútti 120 saǵat, al aıran, qaımaq, sary maı, syr, irimshik pen súzbeni 7 táýlik boıy alańsyz saqtaı alasyz. Sapa menedjmentiniń halyqaralyq negizderge saı kelýi sharýashylyqtyń álem­dik deńgeıdegi ónim shyǵarýyna múmkindik ashyp otyr. Aınalyp kelgende, joǵaryda atalǵan sertıfıkattar jıyntyǵy barlyq óndiristik jáne basqarý prosesin halyq­aralyq ISO 9001:2008 standarttary tala­bynda júrgizýge kepildik beredi. Astana qalasynan 70 shaqyrymdaǵy sha­­rýashylyq kún saıyn negizgi tuty­nýshylarynyń dastarqanyna 15-17 tonna sút ónimderin jetkizip júr. Oı júgirtsek, «sút bulaǵy» deıtindeı deńgeı. Biraq, bul suranystyń 50 paıyzy ǵana eken. Osy jetpeı jatqannyń ózi durys pa dep qalasyń keıde. О́ıtkeni, «Rodına» qazir irgeli izdenister, ulan-ǵaıyr ózgerister qushaǵynda. Bylaısha aıtqanda, zamana talabyndaǵy jospar, jobalar tetigi tezirek aınalýda. Seriktestikte 2007 jyly qanatqaqty joba negizinde sút-mal sharýashylyǵy kesheni qurylyp, jańa 20 jumys orny ashyldy. Osy jyly Kanadadan 752 bas golshtın-frız tuqymdy iri qara satyp alyndy. Qazir onyń sany 2500 basqa jetip, asyl tuqymdy zaýyttaǵy ár sıyrdan alynatyn ónim 7200 lıtrge jetken. Túbinde sharýashylyqtaǵy barlyq mal osy tektes sıyrlardan quralatyn bolady. Seleksııalyq suryptaý jumystary, maldy óz tóli esebinen ósirý qadamdary bul maq­sattyń oryndalatynyna shák keltirmeıtindeı.  Innovasııalyq tehnologııany us­tanatyn keshendegi búkil jabdyq Geramanııadan aldyrylsa, óndiristi avtomattan­dyrý, kompıýterlik basqarý men baqylaý qol uzartyp otyr. Jalpy, munda óndiriske qarjy quıý birinshi kezektegi másele sana­lyp, tartynyp qalý qaıtarymdy álsi­retedi degen uǵym qalyptasqan. Iаǵnı, tıimdi bıznes arqyly kásiporyndy damy­týdyń strategııalyq baǵdarlamasy bo­lashaq­tyń óskeleń talabynan ózek tartady deýimizge bolady. – Bizdiń sharýashylyq tabıǵı shı­kizatty birinshi kezeń satysynda óńdeı­tindikten, ózge áriptesterge qaraǵanda eleýli artyqshylyq jaǵdaıda,– deıdi «Rodına agrofırmasy» JShS bas tehnology Konstantın Banshıkov. –Bizdiń ustanymymyz – qospasyz ónimder usyný, tehnologııalyq talaptardy qatań baqylaý, óndiristiń jo­ǵary mádenıeti, ónimdi qoljetimdi baǵamen bazarlaý. Zerthananyń kún saıynǵy tekserisinen tysqary oblys, aýdan, tipti, Astana qalasyndaǵy mekemelerde qosymsha saraptama zertteýler júrgiziledi. Tutynýshy talǵamyndaǵy jeti túrli ónimimizdiń qu­ramynda maı, belok juǵymdylyǵy sııaqty normaly su­ranystar qam­tamasyz etilip, ár ónimniń ereksheligine saı 3,2-den 72,5 paıyzdyq maılylyq dáre­jesi ustalady jáne vıta­mınderdiń baı qory saq­talady. Tońazytqysh­tar­men jabdyqtalǵan avtorefrıjeratorlar aı­ryqsha mańyz artylatyn tasymal isin alańsyz uıymdastyrýǵa múmkindik beredi. Sútti qaıta óńdeý jelisindegi jumysshy-operatorlardyń barly­ǵy­nyń arnaıy sertıfıkaty bar. Sharýa­shylyq bedelin óz qolymen kótergen jerlesterim aıta qalarlyqtaı aýytqýshylyqqa jol bergen emes. Osyndaıda halqymyzdyń qarabaıyrlaý bolsa da kez kelgen kásiptiń qyr-syry men qasıetin dóp basatyn «Maldy maldaı adam baǵady» degen naqyly oıǵa oralady eken. О́ndiris meńgerýshisi Maksım Sýdnıkovıch, tehnolog Lıýdmıla Martaler, Natalıa Paskal, Lılııa Beloýsova, Lıýdmıla Ovadok sııaqty laboranttar, suryptaýshy operator Lagır Azımov, saýynshy Nadejda Sokolskaıa, baqtashy Andreı Ivanov, taǵy basqalar ónegeli isterine rıza bolasyń. Sharýashylyq basshylary osyndaǵy úsh aýyldyń turǵyn­daryna qala turmysyna meılinshe jaqyn qo­laılylyqtar týǵyzýǵa tyrysatynyna qaı­ran qalasyń. Kókórimge bólengen Rodına aýyly­nyń úıleri orta­lyqtan jylytylady. Sý júıe­leriniń ózi 40,6 shaqyrymdy, elektr shamy tartylǵan asfaltty kóshelerdiń aý­maǵy 40 shaqy­rymdy alyp jatyr. Úılený toıy men sábı týǵandaǵy dástúrli bazarlyq 50000 teńge­den eken. Ujym músheleri 13-shi jalaqy alady. «Jyl oqýshysy» men «Altyn belgi» ıegerleri 150000 teńgeni ıemdenedi. О́tken jylǵy 65 jyldyq merekede soǵys ardagerleri S.Glýshko men P.Bogatyrevqa «Vaz-2167» avtokóligi mingizildi. Jalpy, agro­fırmanyń áleýmettik baǵyttaǵy aqshalaı úlesi 554,5 mıllıon teńgeni quraıdy. Aýyl mádenı oshaǵy respýblıkanyń «Úzdik klýby» atansa, aldyńǵy jyly sharýashy­lyq «Jyl­dyń úzdik áleýmettik jobasy» nomınasııasy boıynsha respýblıkalyq «Paryz» baıqaýy­nyń jeńimpazy atandy. Baqbergen AMALBEK, Aqmola oblysy.