О́ıtkeni bul qujat elimizdiń ýaqyt talabyna ıkemdele damýyna jol ashyp qana qoımaı, qoǵamymyzdaǵy kóptegen túıtkildi máselelerdiń ońtaıly sheshilýine múmkindik bermek. Qarapaıym halyqtyń múddesi, talap-tilegi barynsha eskerilgen Ult josparynyń búginge deıin qandaı qadamdary iske asyryldy? Aldymyzda qandaı mindetter tur? Shaǵyn saraptamamyzda osy suraqtarǵa jaýap izdegen edik.
Eske sala keteıik, 2015 jylǵy 6 mamyrda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» – Ult josparyn belgilep bergen bolatyn. Al el ishinde «100 naqty qadam» Ult jospary dep atalyp ketken bul baǵdarlamalyq qujatta kórsetilgen mindetterdi júzege asyrýdyń praktıkalyq kezeńi 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastalǵan edi. Sol tusta Elbasynyń «Ult jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» maqalasy jarııalandy. Elbasy óziniń bul maqalasynda Ult josparynda kórsetilgen maqsat-mindetterdiń ishki mánin tereń taldap, jan-jaqty túsindire kelip, «Ult josparyn oryndaı otyryp, biz ózimizdiń Ulttyń О́rleý Dáýiriniń kókjıekterin keńeıtemiz, ózimiz Táýelsizdik jyldary ishinde qol jetkizgen jáne bizge jahandyq damý bergen barlyq múmkindikterdi paıdalanamyz. Álemde, sóz joq, úshinshi álemnen birinshige qadam basqan elderdiń mysaldary bar. Biz olardyń jarqyn tájirıbelerin zertteımiz jáne eskeremiz. Qazir biz ekonomıkanyń, memleket pen qoǵam damýynyń eń tabysty jahandyq modelderin ólshem retinde alamyz. Búginde álemde óziniń jalpyulttyq armanyn umyt qalýdyń júzjyldyǵynan shyǵa otyryp, álemniń eń uly ulttarymen bir qatarda turý turǵysynda beıneleıtinder kemde-kem. Biz Qazaqstannyń osynaý tarıhı taǵdyryna senemiz. Men qazaqstandyqtardy Ult josparyn júzege asyrýǵa jáne reformalardy júrgizýge barynsha belsendi qatysýǵa, olar ashatyn múmkindikterdi paıdalanýǵa shaqyramyn», degen bolatyn.
Sodan ile «100 naqty qadam» Ult josparynan týyndaıtyn mindetterdi júzege asyrý qyzý qolǵa alynyp, búginge deıin kóptegen jumystar atqaryldy.
Tarqata aıtar bolsaq, Ult josparyndaǵy mindetterdiń basym bóligi oryndaldy. Máselen, qujattyń «Kásibı memlekettik apparat qurý» atty birinshi bólimindegi 15 qadamnyń on biri júıeli túrde júzege asyrylsa, úsheýi oryndalý ústinde, al bireýi keıinge qaldyrylǵan.
Negizinde, ýaqyt talabyna saı kásibı memlekettik apparat qurýdyń mańyz zor. О́ıtkeni, el damýynda sheshýshi ról atqaratyn memlekettik apparattyń kásibıligi túrli túıtkilderdiń ońtaıly sheshilýine, keıbir qasań, kertartpa is-áreketterdiń jolyn kesýge múmkindik beredi.
Osy oraıda tıisti oryndardyń derekterine súıensek, 1-qadam boıynsha memlekettik qyzmetke qabyldaý rásimderin jańǵyrtý, ıaǵnı mansaptyq modelge kóshý júzege asyrylǵan. Al buǵan deıin, memlekettik qyzmetke alǵash qabyldanatyn tulǵalar kez kelgen bos jumys ornyna, onyń ishinde basshy laýazymyna úmitker bola alatyn edi. Endi memlekettik qyzmetke alǵash qabyldanǵan jáne jumys tájirıbesi joq tulǵalar óz mansabyn tek tómengi laýazymdardan ǵana bastaıdy. Sol sııaqty, 2-qadam negizinde tómengi laýazymdarǵa kandıdattardy irikteý jáne odan ári laýazymdyq ósý iskerlik qasıetter negizinde júzege asyrylatyn boldy. Dáliregi, úmitkerlerdi irikteý kezinde biliktilik tásilin engizý úshin jeke qasıetterdi avtomattandyrylǵan baǵalaý ázirlendi, onda úmitkerlerdiń qajetti quzyretteriniń bar bolýy tekseriledi. Sondaı-aq, konkýrs ótkizý erejesine sáıkes, konkýrstyq komıssııa úmitkerlermen suhbattasý barysynda jeke qasıetterdi baǵalaý nátıjelerin eskeredi.
3-qadam boıynsha, Memlekettik qyzmet jáne jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń rólin arttyrý esebinen memlekettik qyzmetke alǵash ret qabyldanýshylardy irikteý resimin ortalyqtandyrý, sondaı-aq, úsh satyly irikteý júıesin engizý máselesi sheshimin tapqan, sondaı-aq, bulardan basqa birqatar qadamdarda kózdelgen mindetter naqty júzege asyrylsa, qalǵan bóligi oryndalý ústinde.
Jalpy, búginde memlekettik qyzmettiń tartymdylyǵy artyp keledi. Bul oraıda Ult jospary aıasynda atqarylǵan jumystardyń nátıjesinde óz qyzmetin tómengi satydan bastaǵan tulǵalardyń qatary úsh ese óskeni baıqalǵan. Árıne, osy baǵyttaǵy jumystar osymen bitpesi anyq. Ol ári qaraı da jalǵasa bermek.
«100 naqty qadam» Ult josparynyń «Zaӊnyӊ ústemdigin qamtamasyz etý» atty bóliginde qamtylǵan 19-qadam boıynsha atqarylǵan sharalardyń nátıjesi de kóńil qýantady. Máselen, sot salasyna qatysty 10 qadamnyń barlyǵy túgel júzege asqanyn aıryqsha aıtýǵa bolady. Bul oraıda, azamattardyӊ sot tóreligine qoljetimdiligin jeӊildetý úshin sot júıesi ınstansııalaryn oӊtaılandyrý, bes satyly sot júıesinen úsh satyly sot tóreligi júıesine kóshý, sýdıa laýazymyna kandıdattardy irikteý tetikterin kóbeıtý jáne biliktilik talaptaryn qataıtý, oqýdy jáne sot tájirıbesi arasyndaǵy ózara baılanysty kúsheıtý úshin sot tóreligi ınstıtýtyn memlekettik basqarý akademııasynyӊ qurylymynan bólý, sýdıalardyӊ esep berý tártibin kúsheıtý, sýdıalardyӊ jaӊa etıkalyq kodeksin jasaý, ınvestısııalyq daýlar boıynsha jeke sot isterin júrgizýdi qurý, Joǵarǵy Sotta iri ınvestorlar qatysatyn daýlardy qaraý úshin ınvestısııalyq alqany uıymdastyrý jáne basqa da máseleler óz sheshimin taýyp otyr.
Sonymen qatar, quqyq qorǵaý organdarynyń jumysyna qatysty Ult josparynda kórsetilgen qadamdardyń iske asyrylýy da óz deńgeıinde ekenin aıtýymyz kerek. Bul oraıda polısııa qyzmetin jetildirý baǵytyndaǵy sharalardyń ońtaıly iske asyrylǵanyn atap kórsetýge bolady.
Ult josparynda kórsetilgen 100-qadamnyń teń jartysy «Indýstrııalandyrý jáne ekonomıkalyq ósim» bólimine tıesili ekeni belgili. Munda kórsetilgen aýylsharýashylyq jerlerin tıimdi paıdalaný maqsatymen olardy naryqtyq aınalymǵa engizý, eksporttyq jáne ımporttyq keden resimderinen ótý kezinde «bir tereze» qaǵıdatyn engizý, keden jáne salyq júıelerin ıntegrasııalaý, múlikti jáne qarjyny zaӊdastyrý resimderin oӊaılatý, qoldanystaǵy zaӊǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizý, salyq deklarasııalaryn qabyldaý jáne óӊdeýdiӊ ortalyq jelisin qurý, qoldanystaǵy salyq rejimin oӊtaılandyrý, óӊirlik energetıkalyq kompanııalardy irilendirý, Qazaqstannyӊ álemdik naryqqa shyǵýy jáne eksport taýarlary úshin óӊdeý ónerkásibine eӊ keminde 10 transulttyq kompanııany tartý, et óndirisin, sút jáne sút ónimderi óndirisin damytý úshin strategııalyq ınvestorlar tartý, EKSPO-2017 ınfraqurylymdary arqaýynda arnaýly mártebe bere otyryp, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý jáne basqa da kóptegen mindetterdiń basym bóligi júzege asyrylsa, al qalǵandary búginde oryndalý ústinde.
Buǵan qosa, Ult josparynyń 4-5-shi bólimderi boıynsha da atqarylǵan sharýalar az emes. Máselen, «Birtektilik pen birlik» atty 4-bólimde kórsetilgen 85, 86 jáne 87-qadamdar tolyǵymen iske asyrylsa, al 89, 90-qadamdar oryndalyp jatyr. Bul baǵyttar boıynsha «Máńgilik El» jalpyulttyq patrıottyq aktisi bekitilgenin, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń «Úlken el – úlken otbasy» jalpyulttyq jobasy ázirlenip, tolyǵymen júzege asyrylǵanyn, sonymen qatar, elimizdiń barlyq óńirlerinde 30-dan astam Dostyq úıi ashylǵanyn jáne budan bólek kóptegen sharalar qolǵa alynǵanyn aıtýǵa bolady.
Sondaı-aq, osy oraıda Ult josparynyń 87-qadamy negizinde «Meniń elim» azamattyq biregeılikti nyǵaıtý jalpyulttyq jobasy men 89-qadamda kórsetilgen «Nurly bolashaq» ulttyq jobasyn júzege asyrý maqsatyndaǵy sharalardyń nátıjeleri joǵary deńgeıde ekenin aıta keteıik.
Al Ult josparynyń «Esep beretin memleketti qalyptastyrý» bólimindegi 9-qadamdaǵy mindetterdiń ózektiligi de qoǵamdy beı-jaı qaldyrmaǵany belgili. Ásirese, bul oraıdaǵy memlekettik basqarýdan naqty nátıjeler boıynsha memlekettik basqarýǵa kóshý, memlekettik josparlaýdyӊ yqsham júıesin qurý, aýdıt pen memlekettik apparat jumystaryn baǵalaýdyӊ jaӊa júıesin engizý, «Ashyq úkimetti» engizý, aqparatqa qoljetimdilik týraly zaӊdy ázirleý, ortalyq memlekettik organdardyӊ statıstıkalyq bazalary málimetterine onlaın-qoljetimdilikti qamtamasyz etý syndy ózge de máseleler boıynsha naqty jumystar qolǵa alynyp, olardyń basym bóligi iske asty.
Qoryta aıtqanda, Elbasy usynǵan «100 naqty qadam» Ult jospary ýaqyt suranysyna saı der kezinde qabyldanǵan qujat ekenin dáleldeı bildi. О́ıtkeni, osy Ult jospary arqyly Qazaqstan tyń serpin alyp, jańa múmkindikterge qol jetkizip otyr.
Joldybaı BAZAR «Egemen Qazaqstan»