Memleket qarapaıym eńbek adamynyń mártebesin kóterip, ál-aýqatyn arttyrýǵa barynsha kúsh salyp jatyr. Soǵan qaramastan búginde aýyl sharýashylyǵy, qurylys salasynda jaldanyp qara jumys istep júrgen azamattardyń birazy mindetti áleýmettik kepildik sharalarynan tys qalyp otyr, dep jazady Egemen.kz.
Jazdyń ystyǵyna, qystyń sýyǵyna qaramastan aýyr jumys atqaryp, jaqsy tabys taýyp júrgen bul azamattar erteń egde tartqan shaǵynda muqtajdyq kórip qalmasyna kim kepil? О́ıtkeni mindetti zeınetaqy qorynyń sanatynda joq, syrqattanyp qalsa da aqyly emhanaǵa júginedi. Mysaly, qurylys qarqyndy júrip jatqan Qostanaıda jylyna kem degende 30 shaqty kópqabatty turǵyn úı salynady. Osy ǵımarattardyń birazyn Torǵaı, Naýyrzym óńirinen kelgen jigitter kóteredi. Úı kóterý ońaı emes, mysaly, 9 qabat úıge kem degende 5 mln kirpish qalanady. 5 mln kirpishti 50 adamǵa bólgenniń ózinde, bir qurylysshyǵa 100 myń kirpishten keledi. Qazir qurylys qysy-jazy qyzý júrip jatyr. Aýa raıynyń ystyq-sýyǵynda tas ǵımarattyń ishi-syrtynda júrip tas qalaǵan adamnyń densaýlyǵy keıin qalaı bolatynyn ańdaý qıyn emes.
Aqmola oblysyndaǵy sút zaýytynda jarylys boldy: 2 jumysshy zardap shekti
Nurlan esimdi qurylysshy azamatpen jaqsy tanyspyn. Qolynan kelmeıtini joq. Búginde qyryqtyń qyrqasyna shyqqan besaspap jigit bertinge deıin aýylda turdy. Kóp jyl jergilikti shaǵyn sharýashylyqta eńbek etti. Alaıda sharýa qojalyǵynda aýyzsha kelisimmen jumys istegendikten, jınaǵan zeınetaqy qory joq, medısınalyq saqtandyrý qoryna da bir tıyn aqsha aýdarylmaǵan. Bertinde qalaǵa qonys aýdarǵan tanysym eki-úsh jyldan beri qurylysta júr. Qystyń sýyǵynda, jazdyń aptap ystyǵynda júrip tas qalaıdy. Tabysy jaqsy, biraq əleýmettik kepildik joq. Nurlan bastaǵan alty jigit – bir brıgada. Fırmaǵa baryp derbes jumys toby retinde tikeleı tirkelýge jeke kəsip ashý kerek. Alty jigit amalsyz zańdy túrde jeke kəsipkerligi bar deldaldarǵa baryp jaldanady.
«Qurylys kompanııalaryna turaqty túrde jumysqa kireıik desek, tabysymyz azaıyp qalady. Sondyqtan tapsyrys alyp, jaldanyp jumys istep júrmiz. Qazir qala syrtyndaǵy kópqabatty úıdiń aralyq qabyrǵalaryn qalap jatyrmyz. Tórteýimiz tas qalaımyz, eki jigit – kómekshi. Tórt adamnyń ərqaısy kúnine úsh teksheden kirpish qalaıdy. Bizdi jaldap otyrǵan deldal qalanǵan ər tekshe metrge tapsyrys berýshiden 25 myń teńge alady da, onyń 15 myńyn bizge beredi. On myńy óz qaltasynda qalady. Iаǵnı ərqaısymyz ózimiz qalaǵan úsh tekshe metrdiń bireýin deldalǵa berip otyrmyz. Sonda biz kúnine otyz myń tapsaq, deldal jaı otyryp ər adamnan 15 myń teńge tabady. Fırmadan tikeleı tapsyrys alaıyq desek, oǵan jeke kəsipkerlik kerek dep jolatpaıdy. Osylaısha, tabysymyzdyń teń jartysyn eki aralyqta júrgen pysyqaılarǵa berýge məjbúrmiz. Mysaly, fırmamen kelisimshartqa otyrǵan deldal bir sharshy metr qabyrǵa qalatqanyna 5 myń teńge alady. Onyń 2 myń teńgesin ózine alyp qalady da, bizge úsh myńyn beredi. Men kúnine 8 sharshy metr kirpish qalaımyn. Sonda deldal bir adamnan kúnine 16 myń teńge tabys taýyp otyr», deıdi tas qalaýshy.
Eńbek ınspektorlary myńnan astam jumysshynyń jalaqysy tólenbegenin anyqtady
Qurylys salasynda júrgen mamandardyń sózinshe, qazir qurylys fırmalary 30 adamdy resmı tirkeıdi de, onyń syrtynda Nurlan sııaqty taǵy 30 adamdy beıresmı jumysqa alady. Jeke kəsipkerligi bar, ózi biraz jyldan beri qurylys salasynda tapsyrys alyp, kəsip etip júrgen Jasulan esimdi azamatpen sóılesip kórip edik, qurylys mańynda bolyp jatqan biraz jaıttyń ushyǵyn shyǵardy. Məselen, ǵımarat salýǵa jaýapty keıbir bas merdiger kóbine jeke kəsipkerligi bar adamdy qosalqy merdiger etip alady da, onyń adamdaryn eń tómengi jalaqymen ózine tirkeıdi. Osylaısha, quny 100 mln sharttyń 20 paıyzyn ózine alyp qalady da, jumysshylardyń atyna əleýmettik kepildik retinde aýdaryp otyrady. Bul jaǵdaıda qurylysshysy joq seriktestiktiń kórsetkishin jeke kəsipker kóteredi.
«Mysaly, bir JShS-ǵa qosymsha merdiger bolatyn bolsam, bas merdiger 10 adamymdy nysan qurylysy aıaqtalǵansha ózine ýaqytsha tirkeıdi de, qarajatymnyń esebinen mindetti əleýmettik saqtandyrý kepildikterin, salyǵyn tólep otyrady. Ol JShS-da dırektor, esepshi, taǵy bir maman, meniń 10 adamym bar. Men óz jumysymdy atqaramyn, JShS bərimizge esep berip otyrady. Zań júzinde bəri durys, sondyqtan eshkim tıise almaıdy. Shtatta 20-25 adam ustap otyrǵan úlken fırmalar bar. Biraq olardyń kóbi keńsede jumys isteıtin adamdar. Qara jumysty qosymsha merdigerdiń adamdary atqarady. Bul jerde əleýmettik saqtandyrý kepildiginen qaǵylyp júrgen qurylysshylarda da kinə bar. Tas qalaýshylar erteń qartaıamyz, zeınetaqy qory kerek degen məseleni shyndap oılasa, qalanǵan bir kirpishke beriletin 250 teńgeniń ornyna 200 teńge ber dep, zeınetaqy qoryma, medsaqtandyrýǵa jarna aýdaryp otyr der edi. Bulaı dep eshkim aıtpaıdy, aıtaıyn dese, alatyn aqshasy qysqaryp qalady», deıdi kəsipker.
«Ajal aıaq astynda»: Qos jumysshy qudyqta kóz jumdy
Osylaısha, jaldamaly qurylysshyǵa keleshekke salynatyn qordan góri, qolma-qol alyp ketetin aqsha mańyzdy bolyp tur. Sondyqtan bul məseleni bir jaqty qarap, jumys berýshini ǵana qaralaı berýge bolmaıdy. Bas merdigerge de jumys isteý kerek, turaqty jalaqy tólep jumysqa alǵysy kelgenimen, oǵan qurylysshy kónbeıdi. Qaltaǵa túskeli turǵan aqshanyń, az-kem bóligin salyqqa, zeınetaqy men medısına qoryna qımaı, atqarǵan jumys aqysyn tolyq berýdi talap etedi. Kəsipkerdiń aıtýynsha, qazir memleket tarapynan jumys berýshige de baqylaý kúsheıgen. Qurylys salasynda qara jumys istep júrgenderdiń deni – otbasymdy asyrap, nesıemdi japsam boldy deýmen júrgen qazaq jigitteri. Kóbi 30-40 jas aralyǵynda. Arasynda elýdi eńserip, alpysty alqymdap qalǵandar da barshylyq. Bəri qolma-qol aqshaǵa qyzyǵady, avans alǵysy keledi. Onyń ústine, jumys berýshi men jumysty atqarýshynyń arasynda senim joq. Qazir naryq qubylmaly, nysan qurylysy aıaqtalǵan soń, bas merdiger qurylysshylardyń aqshasyn bere almaı qalatyn jaǵdaılar kezdesedi. Tapsyrys berýshi – memlekettik organ men bas merdigerdiń arasynda kıkiljiń týatyn jaǵdaılar da az emes. Mundaıda taıaqtyń bir ushy qarapaıym qurylysshyǵa kelip tıedi.
«Məselen, on shaqty jigitten turatyn qurylys brıgadasy qosymsha merdigerge baryp, eńbek shartyna otyraıyq, bizdiń əleýmettik kepildikterimizdi ýaqtyly aýdaryp otyryńyz dese, jumys berýshi oǵan qýana kelisedi. О́ıtkeni jumys berýshiniń quzyrly oryndarǵa esep berýi kerek. Biraq qurylys fırmasyna 30 adamdy birdeı tirkep qoıý qıyn. О́ıtkeni erteń qurylys maýsymy aıaqtalǵan soń jumys berýshi qınalyp qalady. Jeltoqsannan bastap naýryzǵa deıin jumysshynyń jalaqysyn da, əleýmettik kepildigin de tóleı almaıdy. Sondyqtan júktemeniń bir bóligin ózine alyp qalyp, kelesi qurylys maýsymy bastalǵanǵa deıin eń tómengi mólsherdegi jalaqysy men əleýmettik tólemin aýdaryp otyra alatyndaı bolý kerek», deıdi kəsipker.
Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, qurylys nysandarynda qara jumys atqaryp júrgen jaldamalylardyń eńbek jaǵdaıyn zańǵa səıkes retteý məselesi qolǵa alynýy qajet. Ol úshin jumys berýshi men jumys atqarýshynyń arasyndaǵy eńbek qatynasynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etetin zań tetikterin əli de bolsa jetildire túsken jón. Quzyrly oryndar jaǵdaıdy jiti baqylaýǵa alyp, zańnyń oryndalýyn qos taraptan birdeı talap etken abzal.
Qostanaı oblysy