Degenmen, alyppen kórshiliktiń keıde paıdasy da mol bolatyndyǵyn álemniń birqatar elderiniń sátti tájirıbeleri dáleldeıdi. Sondaı elderdiń biri – Kanada. Jalpy, Qazaqstan men Kanada arasynda uqsastyqtar az emes. Birinshiden, Kanada da Qazaqstan sekildi jerge baı, al sol jer kólemimen eseptegende halqynyń sany shaǵyn memleket. El aýmaǵy 9976 sharshy shaqyrymdy (bizden úsh ese úlken), halqynyń sany 30 mıllıon adamdy (bizden eki esedeı kóp) quraıdy. Qazaqstanda 1 sharshy shaqyrymǵa 5,5 adamnan kelse, Kanadada 3 adamnan keledi.
Taǵy bir uqsastyq jaǵy, Kanada da tabıǵı shıkizat kózderine óte baı. Temir, metall, munaı, taǵy basqa paıdaly ken oryndary ózine molynan jetedi. Kanada da biz sekildi iri agrarlyq el. Syrtqa bıdaı jáne basqa da ónimder eksporttaýmen aınalysady. Sondaı-aq, tabıǵı klımattyq jaǵdaıynda da uqsastyqtar joq emes. Klımaty bizdiń soltústik óńirlerge kelińkireıdi.
Endi ornalasqan geografııalyq orny men ekonomıkalyq saıasatta esepke alýǵa bolatyndaı taǵy bir úlken uqsastyǵy, eger Qazaqstan Qytaı men Reseı sekildi eki alyp eldiń ortasyna ornalassa, Kanada álemdik derjava AQSh-pen kórshi. Árıne, mundaı kórshiliktiń jaqsylyqtarymen qatar qolaısyzdyqtary da az emes. Sondyqtan kanadalyq saıasatker Per Trıýdonyń «biz óz saıasatymyzda pilmen qatar uıyqtaǵan tyshqan sekildimiz. Úlken kórshimizdiń árbir qımyly men qozǵalysyn únemi baǵyp otyrýǵa májbúrmiz. О́ıtkeni pil qanshalyqty beıbitsúıgish ári keńpeıildi bolsa da, onyń uıqydaǵy kúıinde bizge qaraı aýnap túsýinen qudaı saqtasyn», degen sózin urpaqtary esten shyǵarǵan emes.
Kanada osy qıyn kórshiliktiń ózin tıimdi paıdalaný arqyly AQSh-taı alyptyń ekonomıkalyq qýatynan óz tirshiligi úshin úlken nár alyp keledi. Kanadanyń álemdegi baı elderdiń qataryna qosylýyna AQSh-pen kórshiliginiń atqaryp otyrǵan róli óte zor. О́ıtkeni ne óndirseń de, sonyń bárin sińire beretin álemniń eń úlken rynogy Kanadanyń dál qasynda tur. Sonyń nátıjesinde ol álemdegi eń damyǵan ındýstrııalyq-agrarlyq elge aınaldy.
Osydan on jyldaı ýaqyt buryn «Qazaqstan: Batyspen únqatysý» atty halyqaralyq konferensııaǵa qatysqan Kanadanyń burynǵy premer-mınıstri Jan Kreten óziniń Qazaqstannyń damý barysyna aıryqsha nazar aýdartynyn aıta kele, munyń sebebin bylaı dep túsindirgen bolatyn: «Búgin sizderdiń elderińizdiń aldynan keshegi bizder sekildi úlken múmkindikter ashylyp otyr. Sizderdiń tabıǵı resýrstaryńyz búkil álemniń nazaryn ózine aýdardy. Sizderdiń geografııalyq ornalasýlaryńyz da el ekonomıkasyn nárlendiretindeı óte bir urymtal tusta tur. Meniń elim Kanada óziniń AQSh-pen kórshiligin basty ekonomıkalyq artyqshylyǵyna aınaldyra bildi. Árıne, alyppen kórshi bolý ońaı emes. Degenmen, búgingi jahandyq ekonomıkada halyqaralyq saýda men onyń barlyq tıimdi jaqtary týraly áńgime qozǵalyp jatqanda geografııalyq ornalasý jóninde adasýlarǵa oryn bolmaýy tıis. Onyń ústine sizderdiń geosaıasattaǵy mańyzdylyqtaryńyz eki kórshilerińizden de áride jatyr. Qarqyndy damyp kele jatqan taǵy bir alyp el Úndistanmen, resýrsqa baı Taıaý Shyǵyspen jaqyn ornalasýlaryńyz, Ortalyq Azııamen kórshilikterińiz álemniń kóz tikken osy bir núktesinde óte mańyzdy ról oınaı alatyndyqtaryńyzdy bildiredi», degen edi.
О́z táýelsizdiginiń 26 jylyn beıbit te qarqyndy damý jaǵdaıynda ótkergen Qazaqstan endi mine, óziniń geografııalyq ornyn sátti paıdalanatyndaı urymtal shaqqa da kelip jetti. Qazaqstan múshe bolyp tabylatyn Keden odaǵy sekildi úlken ekonomıkalyq rynok qurylyp, qalyptasty. Ekinshi jaǵynan Qytaıdyń «Bir beldeý – bir jol» halyqaralyq jobasy iske kiristi. Qazaqstan buǵan óziniń «Nurly jol» ınfraqurylymdyq damý baǵdarlamasymen kelip qosyldy. Alyptar qýatynan nár alatyn kez endi keldi.
Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan»