KELEShEGI KEMEL “KAZSINK”

Qoǵam úshin eń qymbat adam. Adam­dardyń tynysh ári baqytty eńbek etýi úshin barlyq jaǵdaıdyń jasalǵany oryndy. Al bul oraıda ekologııany saýyqtyrý, adam den­saý­lyǵyna basty nazar aýdarý she­shýshi faktordyń biri. Búgingi áń­gime elimizdegi tústi metallýr­gııa­nyń tý ustaýshy kásiporyndary qa­taryna jatatyn “Kazsınk” jaý­apkershiligi shekteýli seriktestiginiń qorshaǵan ortany qorǵaýdaǵy ja­ǵym­dy jańalyqtary jaıly bolmaq. 2009 jyly atalmysh kásip­or­yn­da ekologııa jáne qorshaǵan or­ta­ny qorǵaýda aıtýly ister atqa­ryl­ǵany birden kózge túsedi. Má­selen, “Kazsınk” JShS О́skemen me­tallýrgııa keshenindegi ekologııa­lyq sharalar qaı jaǵynan bolsyn úılesim taýyp otyrǵan. Tipti ótken jyly jelsiz kúnderdiń ózinde ór­kendi О́skemendegi aýa quramyndaǵy qorǵasynnyń mólsherden tys ar­typ ketýi birde-bir ret tirkelmepti. Bul týraly derekterdi jaqynda ót­ken baspasóz máslıhatynda “Kaz­sınk” seriktestiginiń bas ekology Borıs Kolpakov pen О́skemen me­tallýrgııa kesheni óndiristi qoldaý qyzmetiniń bas mamany Indıra Iýsýpova habardar etti. Sóz reti kelgende aıta ketý ke­rek, “Kazsınk” jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginde aıyna bir ret nemese kem degende toqsanyna bir ret ekologııalyq máselelerdi tal­qylaıtyn jıyndar ótip turady eken. Al aqparat quraldary ókil­derimen de jıi júzdesken ekolog mamandar alyp keshendegi qorsha­ǵan ortany qorǵaýdaǵy jumystar jóninde jıi aqparat berip turady. “Biz halyqpen birgemiz, olardyń densaýlyǵyn kúndelikti nazarda ustaý basty mindetimiz. Sondyqtan bolar, ekologııany qorǵaýda qarjyny aıamaımyz” degen edi bir kezdesýde “Kazsınk” JShS vıse-prezıdenti Andreı Lazarev. Osy oraıda, myna bir mańyzdy máseleni qalaı aıtpasqa? О́tken jyldyń tamyzynda oblys ákimi B. Saparbaev pen “Kazsınk” JShS pr­e­zıdenti Nıkola Popovıch ma­ńyz­dy áleýmettik ǵımarattar salý jóninde memorandýmǵa qol qoıdy. “Kazsınk” óz tarapynan alty ten­nıs korty men 240 oryndyq ba­la­lar baqshasyn salyp, ol aıaqtalǵan soń qala bıýdjetine berýdi uıǵardy. Al bul maqsatqa júzdegen mıllıon teńge jumsalmaq. Eger qaladaǵy basqa da iri kásiporyndar “Kaz­sınktiń” bastamasyn quptap, ıgi dástúrdi jalǵastyryp áketse quba-qup. Qazir atalmysh ǵımarattardyń qurylysy qyzý júrip jatyr. Oblystyq gıdrometerologııa or­ta­lyǵynyń ólshemi boıynsha jo­ǵaryda aıtylǵan qorǵasyn qal­dyǵynyń aýaǵa taraıtyn ortasha jyldyq mólsheri 0,45 shekti raýaly konsentratty quraýy tıis. Al munda qorǵasyn shyǵarylymynda sapasyz janarmaımen júretin avtokólikterdiń bar ekeni eshkimge de kúmán keltirmese kerek. Oblys ortalyǵynda on myńnan astam kó­liktiń bar ekenin eskersek, jaǵdaı túsinikti bolar. О́skemen metallýrgııa keshenin­de ótken jyly qorǵasyn shyǵa­ryndysyn tómendetý baǵdarlamasy boıynsha qorǵasyn óndirý se­hyn­daǵy gaz tazartý ýchaskesinde sú­zgi­lerdi neǵurlym tıimdisimen aýys­tyrý jumystary atqaryldy. Shań-tozań men onyń quramyndaǵy metaldardy neǵurlym tıimdi súzýge arnalǵan kezekti tórtinshi súzgi qurylyp, oǵan 106 mıllıon teńge qarjy jumsaldy. Sóıtip, barlyǵy jeti súzgini aýystyryp úlgerdik. Bul baǵdarlama 2013 jylǵa deıin kózdelgen. Jańa qondyrǵy qosym­sha qýat berip qana qoımaı únemge de qol jetkizedi, sondyqtan ta­zartýdyń ekinshi baǵyty jalǵasa bermek, – deıdi óndiristi qoldaý qyzmetiniń bas mamany Indıra Iýsýpova. – Atalmysh baǵdarlama ómir­sheń. Ol 2005 jyldan 2013 jylǵa deıin qorǵasyn shyǵaryndysyn 12,8 tonnaǵa deıin tómendetýge baǵyttalǵan. Búgingi kúni tómendeý 12 tonnaǵa jetti. Sanıtarlyq normaǵa qol jetkizdik, endi ony toqtatýǵa da bolar edi. Alaıda, kompanııa qomaqty shyǵyndarǵa qaramastan, baǵdarlamany sońyna deıin jetkizýdi uıǵardy. “Kazsınk” JShS mamandary uzaq ýaqyttan beri quramynda kúshán qaldyqtary bar qaldyqtardy paıdalaný ádis­terin qarastyrǵan. Biz de ony jal­ǵastyrýdamyz. Kúshándi metal­lýr­gııalyq sıkldan arnaıy daıarlanǵan jınaqtaýshyda ornalastyrylatyn áktas-kúshándi kókter túrinde emes, quramynda temir-kalsıı kúshán bar ýyty az qaldyqtar túrinde shyǵarýǵa uıǵaryldy. Bıyl jáne keler jyly skorodıt alý úshin hımııa-metallýrgııalyq bólim ýchaskesin qaıta qurý mejelendi. Demek, keleshekte bul is júzege assa, jınaqtalǵan qaldyqtardan skorodıt (ýyty az qaldyqtar) alýǵa jaǵdaı bar, – deıdi “Kazsınktiń” bas ekology Borıs Kolpakov. Al endi sýlardy qorǵaý másele­leri jaıly aıtatyn bolsaq, negizgi baǵyt tehnologııalyq eritindilerdi zııansyz etetin “TE.SO.MA” (Ita­lııa) jetildirilgen qondyrǵy qu­ry­lysyn ornatý mańyzdy shara­lar­dyń biri bolmaq. Olar býlandyrý úderisinen ótken soń alynǵan qatty tunba peshke qaıtadan jiberiledi. Bul qurylysqa 400 mıllıon teń­ge­ge jýyq qarjy jumsaldy. Atal­mysh qondyrǵy suıyq qaldyqtardy tolyǵymen paıdalanýǵa múmkindik bermek. Endi kompanııanyń tabıǵatty qorǵaý sharalaryna kelsek, ken-metallýrgııa baǵytynda álemdi jaılap alǵan qarjy daǵdarysyna qaramastan, josparlanǵan ekolo­gııa­lyq sharalardy qarjylandyrý toqtaǵan joq, qaıta burynǵydan da aýqymdy bola tústi. “Kazsınk” JShS О́skemen metallýrgııa keshe­nin­de ǵana qorshaǵan ortany qor­ǵaýǵa baǵyttalǵan ondaǵan iri jo­balardy júzege asyrýǵa 24,6 mıl­lıard teńge qarjy jumsapty. Osy oraıda ótken jyldyń maýsymynda Elbasy N. Nazarbaevtyń “Kaz­sınk­ke” arnaıy kelip, “Jańa me­tallýrgııa” jobasymen tanysqany, metallýrgtermen júzdesip, áńgime­leskeni kóp jaıdan maǵlumat berse kerek. Atalmysh joba boıynsha qazir alyp kásiporynda eki birdeı zaýyttyń qurylysy salynyp, oǵan 760 mıllıon AQSh dollary jumsalmaq. – Jańa joba boıynsha mys zaýytynyń qurylysymen birge qorǵasyn óndirisin qaıta qurý júrip jatyr. Ondaǵy eki teh­no­logııa ekologııalyq taza qondyr­ǵylarmen almastyrylmaq. О́skemen metallýrgııalyq keshenindegi dál osy qorǵasyn óndirisi kúkirt dıoksıdi boıynsha shyǵaryndy deńgeıi 13 myń tonnaǵa azaımaq, – deıdi bas ekolog B. Kolpakov. “Jańa metallýrgııa” baǵyty boı­ynsha tórt mańyzdy shara jú­ze­ge asyrylmaq. Olar: “ISAS­MELT” tehnologııasyna kóshý, ózin jaqsy qyrynan kórsete bilgen “Lurgi Bischoff” fırmasynyń súzgilerin ornatý mys zaýytyndaǵy sý aınalymy jáne sýdy ekinshi qaıtara paıdalaný júıesin óndiriske engizý, Kanadanyń “LAVALLIN” úzdik tehnologııasyn kúkirt qyshqyly qondyrǵysyn ornatý bolyp tabylmaq. Iá, “Kazsınk” kesheniniń kele­she­gi kemel. Bıyl da atalmysh jobalardy jalǵastyrý bastalyp ketti. Alda turǵan taǵy bir mindet – sý tazartý úımeretterin keńeıtý jáne qazirgi zamanǵy shyny-plas­tıkalyq materıaldardyń óndirisin keńinen qoldana otyryp kúkirt qyshqyly óndiris jabdyqtaryn qaıta qurý isteri. “Kazsınk” JShS О́skemen metallýrgııa kesheni boıynsha bıyl da 5 mıllıard teńgeden astam qarjyny qorshaǵan ortany qorǵaýǵa jumsamaq. Ońdasyn ELÝBAI, О́skemen.