Ár adam óz máselesin ózi ǵana sheshedi

– Maral Sarbasqyzy, ózi­ńizdi «Áıel baqyty» baǵ­darlamasynan da kórip júr­miz. Sizge klıentterińiz qan­daı jaǵdaıda keledi?  – Baǵdarlamaǵa keıipkerler kóbinese jan syryn aqtarýǵa keledi. Sosyn ekinshi kezekte baǵdarlama arqyly mate­rı­aldyq máselelerin sheship alý­dy kókseıtinderi de bar. Adam­dar bir nárseni túsinbeıdi. Prob­lemalaryn Úkimet, qoǵam ne­mese jekelegen adamdar she­shedi dep oılaıdy. Ol – úl­ken qatelik. О́mir ózgermeıdi, jaǵ­daı ózgermeıdi. Adamnyń kóz­qarasy ǵana ózgeredi. Son­dyq­tan ár adam óz máse­le­sin ózi ǵana sheshedi. Týra sol má­se­lege basqa qyrynan qaraý ar­qyly, kózqarasyn ózgertý ar­qyly tyǵyryqtan shyǵatyn jol tabady. Psıholog olarǵa so­nyń jolyn kórsetip beredi.  Bizde baltalasań buzyl­maı­­tyn «uıat bolady» degen tú­­sinik bar. Osy «uıat bolady­ny» búrkengen qanshama adam óz­deriniń máselelerin jasyryp-jaýyp álek. Qaza­qy tárbıemen óskender psı­ho­log­qa kóbinde is nasyrǵa shap­qan­da, durysy, jeke adam re­tinde óziniń «menin» jo­ǵal­tqanda keledi.  – Shynynda biz «úıdegi jaǵ­daıdy syrtqa aıtýǵa bol­­maı­dy» degen túsinikpen tár­­­bıelendik. Biraq, en­di qa­zir ashyq qoǵamda ne­she túr­li jaǵdaılardy kó­rip júr­miz. Ásirese, ǵa­lam­tor­dan... – Iá, ǵalamtorda neshe túr­li oqıǵalardy talqylap, kór­setip jatady. Mysaly, ma­ǵan kúnine ǵalamtor arqyly ke­minde úsh áıel habarlasady. Kóbine tán jaǵdaı mynadaı: kúıeýi urady, enesi kún kórsetpeıdi, zorlyq-zom­by­lyqtyń kesirinen balasy múgedek bop týylǵan, t.b. Iаǵnı, bir otbasynda turyp jatqan adamd­ar bir-birin túsinbeıdi. Eger psıholog emes, basqa adam bolsań, ómirden túńilip ke­te­tin jaǵdaılardy aıtady. Sol úshin qazaqy aýdıtorııaǵa aldyn alý jumystary kerek dep aıtamyn. Kóp áıelderde «otbasyn saqtaımyn» degen qate túsinik bar. Nemese «bala úshin ómir súrip júrmin» deı­di. Psıhologııalyq tur­ǵy­dan alyp qaraǵanda, bul óti­rik. Eger otbasynda ol áıel baqytyn, ana baqytyn sezin­bese, tek otbasyn saqtaý úshin ǵana ómir súrgen bolsa, dál osy nárse balasyna da beriledi. Psıhologııalyq til­de muny translıasııa deıdi. Áke­siniń urǵanyn, anasynyń ómir boıy jylap-syqtaǵanyn kó­rip ósken balanyń, ásirese, qyz balanyń baqytty bolý­ǵa, tirshilikte kezdesken kúr­de­li máselelerdi sheshýge ta­l­py­nys­tary álsiz bolady. «Me­nin» jo­ǵaltady, tepkige kón­gish, qat­ty sóz aıtýǵa batyly jet­­peıdi ne ajyrasyp ketýge beı­im...

– Jasyq áıelderdi kóp ba­synady deısiz ǵoı sonda?

– Ár adamnyń ómirge kelgen soń atqaratyn óz mindeti bar. Bul dinde de bar nárse ǵoı. Eki jaq óz mindetin jaqsy bilip qana qoımaı, sony oryndasa eshqandaı kúrdeli másele joq. 

– Sizdiń keńesińizge kel­gen­­nen keıin klıentterdiń taǵ­­dyrlary qalaı ózgerdi ne­mese qandaı jetistikterge jet­ti? 

– Bir joly maǵan «Baýyr sır­rozy» degen dıagnoz qoı­ylǵan 63 jastaǵy apaı kel­di. Ol kisimen úsh aı jumys is­­te­dik. Kúıeýiniń qatal, ashý­­shań adam ekenin aıtty. Yl­ǵı uryp-soqqan, qor­la­ǵan, tómendetken. Tipti, qu­dan­daly bolǵan kezde de, toıdyń ús­tinde qol kótergen. «Ba­la­larymyz bar, el-jurttan uıat bolady» dep ómir-baqı qor­lyqqa shydap kelgen. Bi­raq, sońynda álgi adamnan aıyrylysqan. Apaıdyń ish­te­gi ókpe-renishi ulǵaıa kele, baý­yr­dyń zaqymdalýyna alyp kel­gen dep boljadyq. Biz ol ki­simen úsh aı jumys istedik. Aldynda dárigerler baýyrǵa ota jasaý, ıaǵnı ony aýystyrý týraly sheshim qabyldapty. Ol kisi bizden keńes alǵan soń, On­kologııa jáne tran­splan­to­logııa ulttyq ǵy­lymı or­ta­lyǵynda jatty. Dá­ri­gerler ota jasamaq bolyp, baýyryn ash­qan kezde tańǵalypty. Saý adam­nyń baýyryn kórgen. Ota jasamaı, qaıta japqan. «Ne istedińiz?» dep surapty apaı­dan. Ol kisi «Aldymen Alla­nyń arqasy, ekinshi psıhologpen jumys istedim» dep jaýap  beripti. Men úshin bul úlken jetistik.

 Ekinshi bir mysal aı­taıyn. Bir ot­basy keldi ma­ǵan. Er men áıel. Eki túr­li kózqaras, eki túr­­li dúnıe­ta­nym. Ji­git­tiń bu­ryn da áıeli bolǵan, keıinnen ajy­rasyp ketken. Al my­na áıelmen de ómiri on­sha bol­maı, aı­yryly­syp, qaı­ta qo­­sy­lyp, yryń-jy­ryń bop júr­­­gen shaq­ta­ryn­­­da keldi. Me­niń al­­dymda da til tabysa al­maı, bir-birin tyńdaǵysy kelmeı, urysa bergen soń, ekeýine bólek-bólek terapııa júrgizdim.

 Psıhologııada «kirpi» deı­tin bir túsinik bar. Áıel qıt etse dereý «tikenekterin» syr­tqa shyǵaryp, ózi jabylyp qa­lady. Kıim-keshekterin jınap ketip qalýǵa beıim. Iаǵnı, ol sol otbasynyń bir múshesi, sol erkektiń áıeli ekenin sezinbeıdi. О́zi tappaǵan soń, keremet úsh bólmeli páterdi, kólikterdi óziniki kórmeıdi. Osy urys-keristiń barysynda aralaryndaǵy úsh jastaǵy qyz bala qınaldy. Biz áıeldiń sa­nasyn, oıyn ózgertýge kúsh sal­dyq. «Mynaý seniń ot­basyń, seniń urpaǵyń, bul se­niki» degen oımen jumys is­tedik. Al er adamǵa emosııa­la­ryn retteýge kómektestik. Aqyl­dy adamnyń áıelge qol kó­termeıtinin, kerek sózderdi taý­yp aıtyp, aıtqanyn oryn­da­týǵa bolatynyn uǵynýy úshin jumys istedik. Nátıjeli boldy. 

– Siz kezinde «Analar úıi» degen qoǵamdyq qorda ju­­mys istedińiz ǵoı. Bala asy­­rap alýǵa qatysty bir por­tal ashý týraly ıdeıa­la­ryńyz bar edi...

– Iá, ol portal úlken eń­bek­pen, aıtys-tartys­pen ashyldy. Endi bala­lar úıin­­de tárbıelenip jat­qan jetkinshekterdi portal ar­qyly kórýge ábden múm­kin­dik bar. Onda árbir ba­la­nyń sýreti, ol týraly derekter turady. Biraq tegi qoı­yl­maı­dy. Buryn bala asyrap al­ǵy­sy keletin ata-ana aldyn ala balany kóre almaıtyn. Jal­py, bizdiń «Analar úıi» qo­ǵamdyq qory bul baǵytta kóp jumys istedi.

– Baıqaýymsha, myna keń­seńiz de qarapaıym ǵana klıent qabyldaıtyn oryn emes sııaqty?

– Durys aıtasyz. Bul «Bı­kesh­ter» ana men bala da­mý ortalyǵy. Klıentterimdi bar­lyq ýaqytta súıemeldep otyrýǵa ýaqytym bolmaǵan soń, vatsap arqyly arnaıy top ashqanbyz. Toptyń túpki nátıjesi bolǵan osy ortalyq ana men bala birdeı damýy úshin jaqsy jaǵdaı jasaýǵa qyz­met etedi. Nátıjesi oıda­ǵy­daı bolyp jatsa, basqa qa­lalarda da ashsaq degen josparymyz bar.  – Eńbekterińiz jemisti bolsyn. 

Áńgimelesken Aıgúl SEIIL, «Egemen Qazaqstan»