Elbasy joǵaryda atalǵan baǵdarlamalyq maqalasynda «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» atty joba daıyndaýdy usynǵany belgili. Osy bastamany júzege asyrýda Qyzylorda oblysynyń alar orny erekshe. О́ıtkeni, bul óńir rýhanı qundylyqtar men tarıhı jádigerlerge baı. Solardyń ishindegi eń biregeıi «Qorqyt ata» memorıaldy kesheni EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aıasyndaǵy týrıstik nysandardyń tizimine engizilgen. Uly oıshylǵa arnalǵan bul tarıhı eskertkishke qalpyna keltirý jumystary júrgizilip, 2014 jyly keshen qaıta jańǵyrtyldy. Nátıjesinde kúlli túrki dúnıesine ortaq abyz Qorqyt baba jatqan jerdiń mańynan zııarat ortalyǵy, qonaqúı, meıramhana, namaz oqıtyn bólme, ashana jáne avtoturaq salyndy. Sonyń arqasynda «Qorqyt ata» kesheni tek qazaqstandyqtardyń ǵana emes, álemniń ár túkpirinen keletin saıahatshylardyń da rýhnı ordalarynyń birine aınaldy. Ásirese, shetelderden túrki halyqtarynyń ókilderi kóp keletinin atap ótken jón.
Sapar aıasynda «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary memorıaldy keshen, mýzeı jáne osy mańda ornalasqan etnoaýyl jumysyna erekshe nazar aýdaryp, mundaı tarıhı oryndardyń otanshyldyq pen ulttyq biregeılikti saqtap, nyǵaıtýda mańyzdy rólge ıe ekenin aıtty.
«Táýelsiz elimiz shırek ǵasyr ishinde qaryshtap damyp, Qazaqstan álem tanyǵan abyroıly memleketke aınalǵanda Elbasymyz rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasyn usyndy. Onyń maqsaty jas urpaqty babalar tarıhynan taǵylym alǵan elin, jerin súıetin otanshyl rýhta tárbıeleý. Sondyqtan «Nur Otan» ult rýhanııatyn túletýge arnalǵan Elbasy tapsyrmasynyń elimizdiń barlyq óńirlerinde oıdaǵydaı júzege asýyn erekshe nazarda ustaıtyn bolady», – dedi partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Muhtar Qul-Muhammed.
Sonymen qatar, Muhtar Qul-Muhammed Syr óńirindegi respýblıkalyq mańyzǵa ıe taǵy bir tarıhı jádiger – ortaǵasyrlyq Syǵanaq qalasyna arnaıy at basyn burdy. H ǵasyrdyń ózinde Uly Jibek jolynyń boıynda ornalasqan bul qalanyń iri ekonomıkalyq, saıası jáne rýhanı ortalyq bolǵany belgili. Sondaı-aq, Syǵanaqtyń Aq Ordanyń astanasy jáne Qazaq handyǵyndaǵy iri shaharlardyń biri bolǵany da tarıhtan málim. HVII ǵasyrda qala burynǵy qaýqarynan aıyrylyp, úzdiksiz soǵys pen jońǵarlardyń tolassyz shapqynshylyǵy Syǵanaqtyń kúıreýine ákelip soqtyrdy. Tarıh tuńǵan bul jádigerdi tyńǵylyqty zertteý jumystary tek 2003 jyly «Mádenı mura» baǵdarlamasynyń arqasynda ǵana qolǵa alyndy. Arheolog-ǵalymdar bir kezderi iri eldi meken bolǵan qalanyń qıraǵan úıindisin asqan yjdaǵattylyqpen zerttep, qalany qorshap turǵan qorǵan qabyrǵany, úılerdi jáne meshit-medreseni qalpyna keltirý jumystaryn qarqyndy júrgizýde. Jobanyń basty maqsaty – ortaǵasyrlyq Syǵanaq qalasynyń ornyn ashyq aspan astyndaǵy mýzeıge aınaldyryp, elimiz ben óńirdegi tarıhı ári rýhanı jerlerdiń qataryn kóbeıtý.
«Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Syr óńirine jasaǵan sapary barysynda Kishi Araldy qaıta qalpyna keltirý jumystarymen de tanysty. Memleket basshysynyń bastamasymen aımaqta «Syrdarııa ózeniniń arnasyn retteý jáne Soltústik Aral teńizin saqtaý» atty «ǵasyr jobasynyń» birinshi kezeńi sátti júzege asyryldy. Sol arqyly álem boıynsha eń iri qurlyqtyq sý qoımalarynyń birin qaıta jandandyrýǵa múmkindik týyp otyr. Aýqymdy joba aıasynda qazirdiń ózinde Aqlaq sý toraby, Kókaral bógeti, Aıtek kesheni jáne qorǵanys dambasy salyndy. Qazaly jáne Qyzylorda sý toraptary men Shardara jáne Arnasaı bógetterinde jóndeý-qalpyna keltirý jumystary júrgizildi. Jobanyń jalpy quny 86 mln AQSh dollaryn quraıdy.
Muhtar Qul-Muhammed Qyzylorda oblysyndaǵy aýyl sharýashylyǵynyń damý barysyna da nazar aýdaryp, bul sala boıynsha óńirde Elbasy tapsyrmalarynyń oryndalýyna baqylaý júrgizdi. Qazirgi tańda oblysta aýyl sharýashylyǵy salasynyń jalpy kólemi 80 mlrd teńgege jetken. Memlekettiń qoldaýy arqasynda bıyl Syr elinde egistik aýmaǵy 10 myń gektarǵa artqan. Máselen, oblystyń basty daqyly kúrish egistigi búginde 90 myń gektardy quraıdy. Bul oblystyń sońǵy 20 jyldaǵy eń úzdik kórsetkishi.
Partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary oblys ortalyǵynda ornalasqan «Jan-Araı» agroındýstrııalyq keshenine baryp, onyń jumysymen tanysty. Atalǵan kásiporynda táýligine 150 tonna kúrish óndiriledi. Sondaı-aq, munda kúrish unyn óndeý arqyly makaron ónimderi jáne túıirshiktelgen jem-shóp (táýligine 80 tonna) daıyndalady. О́ndiris orny memleket-jekemenshik áriptestigi tájirıbesi negizinde qurylǵan. Bul jerde daıyndalatyn jem-shóp ónimderi oblys qajettiliginiń 60 paıyzyn qamtamasyz etedi. О́ndiris oshaǵy «Bıznestiń jol kartasy – 2020» memlekettik baǵdarlamasynyń arqasynda jumysyn bastady. Baǵdarlama boıynsha kásiporynnyń syrtqy ınjenerlik jelilerin júrgizý úshin 175 mln teńge bólingen. Keshenniń jumysymen tanysqan Muhtar Qul-Muhammed jergilikti sharýalarmen kezdesip, aýyl sharýashylyǵy salasyna qatysty elimizde sátti júzege asyrylyp kele jatqan tıimdi tetikterdi tilge tıek etti.
Qyzylorda oblysynda aýylsharýashylyq ónimderin óndirý isinde kópke úlgi bolyp otyrǵan taǵy biri iri kásiporyn – «RZA» aksıonerlik qoǵamy. Bul sharýashylyqtyń negizi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń arqasynda qalanǵanyn atap ótken jón. Belgili kásipker Samurat Imandosov basqaratyn sharýashylyqta sútti, asyl tuqymdy golshtıno-frız sıyrlary ósiriledi. Bastapqyda kásipker Vengrııadan atalǵan mal tuqymynyń 650 basyn alyp kelgen eken. Búginde sharýashylyqta 1600 bas asyl tuqymdy sıyr maly bar. Memleket tarapynan kórsetiletin barlyq qoldaýdyń ıgiligin kórip otyrǵan kásiporynda qazirgi zamanǵy sút óndeý jáne taýarly-sút ónimderin daıyndaý zaýyty jumys isteıdi. Ár sıyrdan alynatyn súttiń jyldyq kólemi – 8000 lıtr. Odan bólek, bul kásiporyn 1 mlrd teńgeden astam qarjyny quraıtyn bıdaı jáne jem-shóp daqyldaryn ósirýmen de aınalysady. Sharýashylyqtaǵy barlyq tehnologııa tolyǵymen Eýropadan, sonyń ishinde Germanııa, Irlandııa jáne Gollandııadan ákelingen.
Sonymen qatar, Muhtar Qul-Muhammed «Qyzylqum» JShS ujymymen kezdesip, Astanada ótip jatqan EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesiniń basty taqyryby – bolashaqtyń energııasy týraly sóz órbitti. «Qyzylqum» JShS «Qazatomónerkásip» ulttyq atom kompanııasy» AQ-tyń enshiles uıymy ekeni belgili. Ol jerde jylyna 3 myń tonnaǵa deıin ýran óndiriledi. Bul Qazaqstandaǵy osyndaı óndiristik qýatqa ıe alǵashqy ýran ken orny. Munda ýran jerasty uńǵymaly siltisizdendirý ádisi arqyly óndiriledi. Dál osy ádis MAGATE tarapynan dúnıe júzindegi ekologııalyq eń taza ári qaýipsiz óndiris retinde joǵary baǵalandy. Ken óndirý jumystarynan keıin bul jer qoldanys aıasynda eshqandaı shekteýsiz memleketke qaıtarylady. Atalǵan ıgi bastamaǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 0,5 mıllıard AQSh dollaryn quraıdy.
Sapar barysynda Muhtar Qul-Muhammed «Nur Otan» partııasynyń Qyzylorda oblystyq aktıvimen kezdesti. Onda memlekettik baǵdarlamalardyń júzege asyrylýynda nurotandyqtardyń róli keńinen sóz boldy. Partııa Tóraǵasynyń birinshi orynbasary qyzylordalyq áriptesterine aldaǵy mindetterdi naqtylap, basym-baǵyttardy aıqyndap berdi. Sonyń ishinde mádenı týrızmdi damytý maqsatynda ony halyqqa túsindirý jumystaryn kúsheıtý, «Nurly jol» baǵdarlamasynyń oryndalýyn udaıy baqylaýda ustaý, UBT-ǵa qatyspaǵan nemese synaqtan súringen mektep túlekteriniń áleýmettik beıimdelýine, ıaǵnı ómirden óz oryndaryn tabýyna qatysty jumystardy jalǵastyrý sııaqty basym baǵyttar aıtyldy.
Odan bólek, «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna oraı ashylǵan Qyzylorda qalasyndaǵy Memlekettik rámizder alleıasynda boldy. Úsh gektar aýmaqty alyp jatqan alleıada Eltańba, Ánuran mátini jáne bıiktigi 60 metr bolatyn Tý ornalasqan.
Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan»
Qyzylorda oblysy