Árbir ata-ana balasynyń beti bolashaqta kónsharyq emes, jaryq bolý úshin de oqytqysy keledi. Dese de, aqyly oqýdy kez kelgen otbasynyń qaltasy kótere bermeıdi. Mundaıda solqyldaq shybyqtaı sanasy maıysqaq jasóspirimge aıybyn aıtqan ońaı, baıybyn aıtqan qıyn. Aıtalyq, jyl boıy UBT-ǵa muqııat daıyndalyp, kelesi jyly qaıta qujat tapsyrýǵa keńes berýińiz múmkin. Oǵan orqoıandaı orǵyp, ot basaıyn dep turǵan ol shydaı ma?. Kıiz qazyqty jerge kirgizetin myqty toqpaǵy – ótpeli jastaǵy óskindi qadaǵalaýshy ata-anasy men et jaqyndarynyń nemese talapkerdiń óziniń qatań qaǵıdasy bolmasa, iske asýy qıyn. Álbette, syrttaı oqýǵa tapsyryp, jumys istep, qarjy tabýǵa sheshim qabyldaýǵa shaqyrýǵa da bolar. Bul bozbalanyń nemese boıjetkenniń eńbektiń ashyly-tushyly dámin tatýǵa, sol arqyly óziniń de oqýǵa den qoıýyna sebep bolýy kádik. Tipti bolmasa, oqýynyń tólemin ózi taba alatyn deńgeıge umtylýyna negiz bolady. Alaıda, mekteptegi qatar qurby-qurdastarynan qalmaý da oıynda bar. Osy tusta memlekettiń qoldaýyna arqa súıeýge bolatyn taǵy bir jaıtty aıta ketelik. Bul – bilim nesıesi.
Osydan on alty jyl buryn oqýǵa tapsyrdyq. Qıyrdaǵy Qytaımen shekarada jatqan alys aýyl mektebinen alǵan orta bilimmen bıikke qol sozǵan edik. Jýrnalıstıka mamandyǵyna respýblıka kóleminde bar-joǵy 15 grant, 20 nesıe bólingen eken. Barlyǵy – 35 oryn. Baıqaý óte joǵary boldy. Sátin salǵanda, aýyl kvotasymen nesıe baǵdarlamasyna iligippiz. Osy nesıe qaıyrly nesıe boldy. Búginde jemisin kórip kelemiz. Áıtpese, naryqtyń naq qos búıirden qysyp turǵan kezeńinde aýyldaǵy jumyssyz ata-ananyń aqyly oqytýǵa shamasy joq edi. Búginde bul júıe bolmaǵanymen talapker óziniń atyna nesıe resimdeýine bolady. Iаǵnı, grant ala almaǵandar stýdenttik kredıt boıynsha oqýǵa túse alady.
Bıylǵy mektep bitirýshilerdiń 30 paıyzy ǵana bilim granttaryna qol jetkizgenin esepke alsaq, aqyly negizdegi oqýshylardyń qatary artatyny sózsiz. Iаǵnı, bul rette ata-anaǵa ıek artpaı, óz kúsh-jigerińizge súıený arqyly oqyǵanǵa ne jetsin! Aman-esen oqýdy támamdasańyz asyqpaı nesıeni de ótep shyǵasyz.
О́tken senbide talapkerlerdiń ata-analary men týystaryn bilim granttary máselesine oraı qabyldaǵan Bilim jáne ǵylym mınıstri E.Saǵadıev stýdentter men talapkerlerge oqýǵa aqy tóleýge qoldaý kórsetý maqsatynda bilim berý nesıelerin kepildendirýdiń memlekettik baǵdarlamasy engizilgenin, osy turǵyda talapkerler óz atyna stýdenttik nesıe resimdeýge bolatynyn jetkizgen bolatyn.
Iаǵnı, qysqasha aıtsaq, 12 jylǵa deıin beriletin bul nesıeniń jyldyq ústemesi 10 paıyzdan bastalady. Mınıstrlikke qarasty Qarjy ortalyǵy kepildik beretindikten nesıe alýshydan kepil talap etilmeıdi. Oqý kezeńinde jáne oqýdy bitirgen soń 6 aı boıy stýdent nesıeniń paıyzdaryn ǵana óteıdi. Qazaqstan azamattaryna beriletin nesıeniń qaryz alýshyǵa qoıatyn talaby – úlgerimi UBT/KT boıynsha 50 baldan tómen bolmaýy kerek. Sondaı-aq, tabysy jáne zeınetaqylyq aýdarymy bar qosa qaryz alýshy jeke tulǵanyń bolýy talap etiledi. Qujattardy jınap, bankte kelisimshartqa qol qoıǵan soń aqsha kolledj nemese joǵary oqý ornynyń shotyna aýdarylady.
Stýdenttik zaımdar órkenıetti elderde erteden qalyptasqan. Máselen, álemdik oqý ordasynyń birine sanalatyn Ulybrıtanııada stýdenttik nesıeler el azamattarymen birge Eýropalyq odaq elderiniń turǵyndary úshin de qoljetimdi ári tıimdi oqý júıesiniń biri. Atalǵan elde stýdenttik nesıeniń eki túri bar. Onyń biri oqýǵa berilse, ekinshisi turmystyq qajettilikke beriledi. Turmystyq nesıeni tek kúndizgi bólimde oqıtyn stýdentter ǵana ala alady. Al nesıeni óteý stýdenttiń oqýyn támamdaǵannan soń tabysy 21 myń fýntqa jetkende júrgizile bastaıdy. Sol sııaqty bul júıe sońǵy jyldary TMD elderinde engizile bastady. Qazaqstan da stýdenttik nesıeni resimdeýdi qoldaýshylar qataryna qosylyp keledi.
Búginde toı qýanyshyna da nesıe resimdep jatamyz ǵoı. Eger balanyń shyn máninde oqýǵa yntasy zor bolsa, oı qýanyshyna, bilim básekesine nege nesıe almasqa degen oı týady. Bul da múmkindik. Bul da ınvestısııa. Aqyl-oıǵa quıylǵan qarjy aqyl-oımen qaıtarylady. О́ıtkeni, naryqtyń jalǵyz zańy bar. «Myń dildá – bilimdiniń jalǵyz sózi!».
Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»