«О́mir aǵashyn» ónege tutatyn halyq

412 sharshy metr aýmaqty alyp jatqan pavılonda tabıǵı resýrstarǵa basymdyq berilgen. Kún, jel jáne sýdan qýat alatyn tyń jańalyqtaryn beı­ne­taspa arqyly kórýge bolady. Olar qa­ra­paıym aǵash japyraqtaryn sıntezdeý arqyly qýat alýǵa bolatyndyǵyn dá­leldedi. Pavılonnyń qaq ortasynda «О́mir aǵashy» dep atalatyn úlken báı­terek ornatylǵan. 

Sharanyń resmı bóliminde Majar­stan qarjy mınıstri Mıhaı Varga sóz sóı­lep, halyqaralyq kórmege Majar­s­tan memleketiniń qatysýy «ja­syl» ener­getıkany damytý salasyn­da tá­ji­rı­beleri men jetistikterin kór­se­týge múmkindik bergenin aıtty. «Jań­ǵyr­maly energııa kózderine kóshý – bar­lyq memleketterde ózekti másele. Sol se­bepti osy baǵytta álem elderi ara­syn­­­daǵy yntymaqtastyqtyń mańyzy zor. Halyqaralyq mamandandyrylǵan EKSPO-2017 kórmesi qatysýshylaryna óza­ra tájirıbe almasýǵa barynsha jaǵ­daı jasady. Kórme – 2017 jylǵy álemdik ekonomıkadaǵy eń mańyzdy is-shara. Bul Qazaqstan men qatysýshylar úshin tabyspen ótýde», dedi ol.

Qazaqstannyń Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Madına Ábilqas­y­mova EKSPO-2017 kórmesin ótki­zý ma­ńyzdy ári jaýapty mıssııa ekenin jet­kizdi. «Majarstan – Eý­ro­panyń ortalyǵynda ornalasqan mem­leket. Qazaqstan Eýropalyq Odaq ke­ńis­ti­gin­de ol eldi mańyzdy strate­gııa­lyq, saýda-ekonomıkalyq seriktes retinde qarastyrady. Qazirgi tańda Ma­jar­stannyń jetekshi kompanııalary Qazaq­standa tabysty jumys atqarýda. Biz­de elýge jýyq ortaq kásiporyn bar. Mem­leket olarmen ekonomıkalyq ynty­maq­tastyqty damyta túsýge múddeli. Biz qos tarap arasyndaǵy dostyqty jo­ǵary baǵalaımyz jáne eki halyqtyń ıgiligi úshin ony nyǵaıtýdy kózdeımiz», degen vıse-mınıstr «Bolashaq energııasy» taqyryby barsha álemdi oılandyrýy tıis ekenin, Majarstan ulttyq strategııasynyń basymdyǵy «jasyl» ekonomıkaǵa arnalǵanyn áńgimeledi. Bıyl Qazaqstan men Vengrııa res­pýb­­lı­­kalarynyń dıplomatııalyq qa­rym-­qatynas ornatqanyna 25 jyl tolady. Osy ýaqyt aralyǵynda mem­leketterdiń bar­lyq salalarynda eki­jaq­ty jospar­ly yntymaqtastyq ny­ǵaıdy. Eki mem­lekettiń bolashaq se­rik­testigin art­ty­rý­ǵa barlyq jaǵdaı ja­salǵan. Djordj KOSSA, Vengrııadaǵy eko­lo­gııalyq kólik shyǵaratyn kompanııa bas­shysy: 

– Biz elektr energııasy arqyly jú­re­tin avtobýstardy shyǵara basta­dyq. Olar Býdapesht kóshelerinde júı­tkip, ha­lyqtyń ıgiligine jarap tur. Bul – qor­shaǵan ortany lastamaıtyn eko­lo­gııalyq taza kólik. «Jasyl» teh­no­­lo­gııanyń damýyna osylaısha óz úle­si­­- m­iz­di qospaqpyz.  EKSPO-2017 kórmesi arqyly da jańa jobalarmen tanysýǵa múmkindik tý­ǵanyn aıtqym keledi. Endi álem el­deri tabıǵatymyzdy, qorshaǵan ortamyz­dy qorǵaýǵa, saqtaýǵa burynǵydan da joǵary deńgeıde kúsh salatynyna se­nimdimin. О́ıtkeni, ózimiz turatyn, ómir súretin ortaq úıimizdi qadirleý – bá­rimizge mindet. 

«ANIM» ujymy aýǵan ónerin pash etti

Halyqaralyq kórmeniń tórinde Aýǵanstannyń ulttyq kúni men táýelsizdik kúni merekelendi. Islam eli atqarýshy bıliginiń basshysy Abdýlla Abdýlla bastaǵan delegasııa Uly Jibek joly pla­za­syna kelip, memlekettiń pa­vılo­nyn aralady. Basqosýda eki eldiń ánurandary oryndalyp, týlary kóterildi. Al mádenı sharada «ANIM» Aýǵanstannyń ulttyq mýzykalyq aspaptar ujymy ónerin kórsetti. 

Aýǵanstannyń Qazaqstanmen yn­ty­maqtastyǵy 1992 jyly bastaldy jáne búginde óte jaqsy damyp keledi. О́tken jyly qos tarap ara­syn­daǵy saýda-sattyq aınalymy sha­mamen 500 mln AQSh dollaryn qu­raǵan. Bul eldiń táýelsizdik jylda­ryn­da jańǵyrmaly energetıka, ıaǵ­nı qýat kózderin óndirýde aldyńǵy qatarǵa shyǵý múmkindikteri bola tu­ra, saıası jaǵdaılarǵa baılanysty bá­seń­dep qaldy. Dese de, Aýǵanstannyń EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesine q­a­ty­sýynyń ózin úlken jetistik dep ba­ǵalaýǵa bolady. 

Ulttyq kúnniń resmı bóliminde sóz alǵan Qazaqstannyń Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek aýǵan kompanııalaryn el naryǵyndaǵy ınvestısııalyq belsendiligin arttyrýǵa shaqyrdy. О́ıtkeni, eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń áleýeti zor.

Jıynda Aýǵanstan Islam Respýb­lı­kasy Kommersııa jáne ındýstrııa mı­nıstri Hýmaıon Rasaev Qazaqstan men basqa halyqaralyq qatysýshylarǵa ja­sa­ǵan kómekteri úshin alǵys aıt­ty. «Sizderdiń qoldaýlaryńyz aý­ǵan hal­qy­nyń ómirin jaqsy jaqqa óz­gertti. Biz barlyq salada dostyq ári árip­­testik qarym-qatynasymyz ny­ǵaıa­dy degen úmittemiz. Energııa osy baı­la­­nystyń ózegi sanalady jáne solaı qa­la bermek. Astanada joǵary deńgeıde ótip jatqan EKSPO kórmesi búkil álem­g­e Qazaqstannyń dańqyn shyǵardy. Kór­me bizdiń de energetıkalyq basym­dyq­tarǵa, mindetterge jáne bolashaq yn­tymaqtastyq salasyna nazar aýda­rýy­myzǵa kómektesti», degen ol bul ha­lyq­aralyq sharaǵa qatysý zor mártebe ekenin jetkizdi. 

* * * Taqyrypqa oraı aıta keterligi, Investısııalar jáne damý mınıstrligi Azamattyq avıasııa komıteti áleý­met­tik jelidegi paraqshasynda Qazaq­stan men Aýǵanstan arasynda ha­lyq­aralyq áýe reısteri turaqty qaty­naı­tynyn habarlady. Bul kelisim Aý­ǵanstan atqarýshy bıliginiń basshysy Abdýlla Abdýl­lanyń Qazaqstanǵa resmı sapary aıasynda bekitilgen. «Eki eldiń áýe ákimshilikteri basshylary memleketter arasyndaǵy turaqty ushýlardy oryndaý úshin Quqyqtyq baza qurý týraly kelisimge qol qoıdy. Qujat bo­ıynsha aptasyna 3 halyqaralyq reıs oryndaý qarastyrylǵan», delingen habarlamada. Búginge deıin aýǵandyq «Kam Eır» áýe kompanııasy arqyly Almaty-Kabýl baǵyty boıynsha charterlik ushýlar ǵana oryndalǵan bolatyn.

Gýandýnmen baılanys kúsheıedi

EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aıasynda Qytaıdyń Gýandýn provı­n­sııa­­synyń aptalyǵy saltanatty jaǵdaıda ashyldy. Jıynda aımaqtyń bas hat­­shysynyń orynbasary Lı I Veı sóz sóılep, kórmeniń «Bolashaqtyń ener­­gııasy» atty taqyryby Qytaıdyń «jasyl» ekonomıkalyq damýymen tyǵyz baılanysty ekenin aıtty.«Qytaıda jaqsy támsil bar: «Kezdesý úshin myń shaqyrym jerden jaqsy dos­tar ǵana keledi». Osy shara aıasynda jolyǵýymyzdyń ózi taǵdyrymyzdyń ortaq ekenin kórsetip tur. Astanada uıymdastyrylǵan EKSPO taqyryby bizdiń elimizdiń «jasyl» ekonomıkalyq damýynyń tujyrymdamasymen úndes ári tyǵyz baılanysty ekenin ańǵardym. Gýandýn provınsııasy ejelgi teńiz  Jibek jolynyń  mańyzdy núktesi», dedi Lı I Veı. Onyń aıtýynsha, ap­ta­­lyq barysynda gýandýndyqtar ózde­rindegi jańǵyrmaly energııanyń jańa kózderin, tehnologııalar, zertteý­ler jáne ázirlemeler salasyndaǵy barlyq jetistikterin kórsetpek. 

Jıynda Qazaqstan ınvestısııalyq yntymaqtastyq agenttiginiń bas dırektory Aıdyn Baıedilov ekonomıkalyq damýy boıynsha Qytaıdyń iri ári qýatty provınsııalarynyń biri­men yntymaqtastyq ornatýdyń mańyzdylyǵyn basa aıtty.  Gýandýn  Qytaıdyń ońtústik-shyǵy­syndaǵy sýbtropıkte ornalasqan, aýma­­ǵy 177,9 myń sharshy shaqyrymdy quraıdy. Provınsııanyń 3368 shaqyrym qurlyqtyq jelisi bar jáne teńiz bıolo­gııalyq resýrstarǵa óte baı. Teńiz qaı­­ra­ńynda munaı óndirisi de jolǵa qoıylǵan. О́zge de paıdaly qazbalar arasynda germanıı, vısmýt, tallıı, tantal, selen syndy sırek kezdesetin metaldardyń ken orny asa úlken mańyzǵa ıe. Gýandýnda Shenchjen, Chjýhaı, Shantoý atty Qytaıdyń úsh arnaıy ekonomıkalyq aımaǵy bar. Gonkongpen jáne Makaomen kórshiles ornalasýy da provınsııanyń ekonomıkalyq damýyna oń yqpalyn tıgizedi. Qazirgi ýaqytta Gýandýn IJО́ kólemi boıynsha QHR provınsııalarynyń aldyńǵy qatarynda tur.  

Balalarǵa arnalǵan  prototıptik jobalar Qazaqstandaǵy Birikken Ulttar Uıymy­nyń Balalar qory (IýNISEF) halyq­aralyq kórmede «Ýrbanıstik álemdegi balalarǵa arnalǵan ınnova­sııalar» atty hakaton ótkizdi. On­da elimizdiń jas programmısteri qa­la­­da turatyn balalar úshin týyndaı­tyn kóptegen ári udaıy ózgerip oty­­ra­tyn, aýa lastanýynan jáne qaýip­sizdikti kúsheıtýden bastap, kólikke qol­jetimdilikti qamtamasyz etýge deıingi túıtkildi máselelerdiń pro­totıptik sheshimderin usyndy. Olar­dyń qata­rynda apat jaǵdaıynda balalarǵa kó­mek kórsetýge arnalǵan qosymshalar men oıyndar, iri qalalarda ómir súrýge qa­tys­ty keńester jáne mektepke deıingi jas­taǵy balalarǵa matematıka úıretý qural­dary bar.

«Búkil álemde ınnovasııalar kóptegen adamdardyń ómirin ózgertip jatyr. Dese de sol ınnovasııalardyń balalarǵa kómek kórsetýdegi áleýetin iske asyrý – áli de bolsa bolashaqtyń enshisinde. Osy hakaton jastardy tek ınnovasııalardy ázirlep jáne daıarlap qana qoımaı, óz mashyq-daǵdylaryn ıgi isterge arnaýǵa yntalandyrady. Nátıjesinde, jetkinshekterge paıdaly bolatyn keremet prototıptik sheshimderge qol jetkizemiz. Bizde qatysýǵa jáne óz úlesin qosýǵa daıyn iriktelgen jas programmıster toby da bar», dedi Qazaqstandaǵy IýNISEF ókiliniń orynbasary Fıakra Makeızı. Úzdik jáne ónertapqysh prototıpter ǵana eń joǵary marapattarǵa ıe bolatynyna qaramastan, IýNISEF úzdik sheshimderdi Almatydaǵy IýNISEF Innovasııalar zerthanasy arqyly nemese IýNISEF-tiń Jahandyq ınnovasııalyq qory arqyly qarjylandyrý men damytý múmkindigin qarastyratyn bolady.

Toptamany ázirlegen Ashat Raıqul,

sýretterdi túsirgen Erlan Omar, «Egemen Qazaqstan»