Halyqaralyq belsendiliktiń belesteri

Memleketimizdiń kóp baǵytty syr­t­qy saıasaty boıynsha halyqaralyq uı­ym­darmen tyǵyz yntymaqtasý álem­­dik qoǵamdastyqtyń senimdi, be­del­di múshesine aınalýdyń mańyzdy qu­­raly bolyp tabylady. Iаǵnı, syrt­qy saıasatymyzdyń maqsaty – Qazaq­stan­nyń, óz mindettemelerimen qosa, jahandyq jáne óńirlik deńgeılerdegi halyqaralyq qatynastarda bastamashyl, jasampaz, pragmatıkalyq ról at­qaratyn memleket ekenin álemge pash etý. 

Qazaqstan iri halyqaralyq uıym­dar­ǵa tóraǵalyq etip, BUU Qaýipsizdik ke­ńesiniń Turaqty emes múshesi bolýy­nyń astarynda el táýelsizdigi men qaý­­ipsizdigin nyǵaıtý, ulttyq stra­tegııalyq múddelerdi qorǵaý, el je­tis­tikterin álemge tanystyryp, oń ımı­d­jin qalyptastyrý, ózek­ti má­se­le­lerge halyqaralyq qaý­ym­das­tyq­tyń nazaryn aýdarý, dúnıe­jú­zilik júıege kirigý maqsattary jatyr. 

Qazaqstannyń halyqaralyq bel­sen­diligin úsh kategorııada qaras­tyrý­ǵa bolady. Birinshi sanatqa elimiz kó­­tergen halyqaralyq bastamalar ja­­tady. Máselen, ıadrolyq qarýdy ta­rat­paý (ıadrolyq otyn qoımasyn or­na­lastyrý), Elbasy BUU Bas assam­bleıasynda Azııa qurlyǵyndaǵy qaý­ip­sizdikti nyǵaıtý maqsatynda qurýdy usyn­ǵan «Azııadaǵy ózara yqpaldastyq já­ne senim sharalary jónindegi keńes» (AО́SShK) ıdeıasyn; dinı ekstremızm men terrorızm máseleleri áli kúrdelenbeı turǵan 2003 jyldan bas­tap órkenıetaralyq jáne má­de­nıetaralyq dıalogty ilgeriletý maq­satynda uıymdastyrylǵan Álem­dik jáne dástúrli dinder kóshbas­shy­la­rynyń sezderin; Shyǵys pen Ba­tys­ty jalǵap, «Jibek joly» boıynda or­nalasqan túrkitildes elder (Túrki keńesi) yntymaqtastyǵyn aıtýǵa bolady. 

Ekinshiden, Qazaqstan Ortalyq Azııa­ny qamtyǵan Eýrazııadaǵy aımaq­tyq ekonomıkalyq ıntegrasııaǵa ba­symdyq beretin uıymdarǵa belse­ne qatysty. Elimiz 2002 jyly Orta­lyq Azııa yntymaqtastyǵy uıymynyń qu­rylýyna uıytqy bolyp, aımaqtyq ın­teg­rasııaǵa kúsh saldy. Qazaqstannyń yq­palymen 1993 jyly Aral teńizin qut­qarý qory qurylyp, 2006 jyly Orta­lyq Azııada ıadrolyq qarýdan azat aı­maq qurý týraly bastama kóterildi.  2005 jyly Qazaqstan Reseıdiń qatysýymen qurylǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqqa, 2010 jyly Eýrazııalyq kedendik odaqqa, al 2014 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa múshe boldy. Qazaqstan syrtqy saıa­satynda kórshiles Reseımen jaqsy qa­rym-qatynas ornatyp, EAEO jáne UQShU sheńberindegi strategııalyq yntymaqtastyqqa aıryqsha kóńil bóledi. Sondaı-aq, Qazaqstan Shanhaı yn­tymaqtastyq uıymynyń qurylýyna úl­ken úles qosyp, Qytaımen shekara jáne energetıka máselelerin sheship aldy. ShYU qurylǵan soń Qytaı men Qazaqstannyń ekonomıkalyq baılanys- tary jyldam damı tústi. 

Úshinshiden, kúrdelengen geosaıası jaǵdaıda Qazaqstan basqa da ha­lyq­aralyq seriktesterimen berik baı­lanystardy damytý máselesinde she­shimdi qadamdarǵa bardy. Máselen, eli­miz EQYU, Eýropa odaǵy sııaqty qu­ry­lymdarmen de tyǵyz baılanystar or­natty. Qazaqstan 2010 jyly Eýropa qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uı­ymyna tóraǵalyq etip, Astanada EQYU sammıtin uıymdastyrdy; Orta­lyq Azııa elderi arasynan birinshi bo­lyp, NATO-men «Beıbitshilik úshin se­riktestik» baǵdarlamasyna qosyldy. 2015 jyly Eýropa odaǵymen keń aý­qymdy seriktestik týraly kelisimge qol qoıyp, Dúnıejúzilik saýda uıy­myna múshe boldy. 

Elimiz 2017-2018 jyldar úshin BUU Qaýipsizdik keńesiniń Turaqty emes mú­shesi bolyp saılandy. Bul tusta saılaý barysynda kóptegen musylman jáne Eýropa elderiniń Qazaq eline kórsetken basym qoldaýyna nazar aýdarǵymyz keledi. 

Sońǵy jyldarda Eýrazııada oryn alǵan geosaıası turaqsyzdyq jaǵdaı­yn­da memleketimiz kópbaǵytty saıasaty aıasynda halyqaralyq belsendiligin art­tyrdy. Osy rette Astanada ótip jat­qan EKSPO-2017 halyqaralyq kór­mesi elimizdiń álemdegi tany­mal­dylyǵyn qamtamasyz etedi. Mem­lekettiliktiń irgesin nyǵaıtý maq­sa­tynda Qazaqstan aldaǵy kezeńde ár­túrli halyqaralyq seriktesterimen tı­imdi yntymaqtastyqty damytyp, teń­gerimdi, kópjaqty syrtqy saıasatyn jalǵastyra bermek. 

Janat MOMYNQULOV,  sarapshy