Tústik qaıta túlep jatyr

О́ńir zııalylarymen kezdesýinde Mem­leket basshysy:

– Men «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» atty maqalamda «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» jobasyn ázirleýdi tapsyrdym. Bul oraıda biz Qazaqstannyń mádenı jáne tarıhı mu­rasyn negizge alýymyz kerek. Oń­tústik Qazaqstan oblysy qaıtalanbas ári búlinbegen tabıǵı jáne iri mádenı-tarıhı qundylyqtary bar orasan zor týrıstik áleýetke ıe. Sondyqtan tıimdiligi joǵary jáne básekege qabiletti týrıstik ınfraqurylym túzý kerek, – dedi Memleket basshysy.

– Bedeli joǵary oqý ornyn bitirý árdaıym mańyzdy bola bermeıdi. Eń bas­tysy – eńbek naryǵynda suranys bar mamandyqqa ıe bolý. Bul, ásirese, aqparattyq tehnologııalar, óndiristi sı­fr­landyrý jáne kompıýterlendirý dáý­irinde ózekti bolmaq. Taıaý bolashaqta q­azirgi mamandyqtardyń 50 paıyzyna suranys bolmaıdy. Sondyqtan ýaqyt tala­byna saı bolý kerek, – dedi Elbasy.

Osy oraıda Qazaqstan Prezıdenti turǵyndardy eńbek resýrsy kóp óńirden jumys kúshi jetispeıtin óńirge kóshirý jónindegi baǵdarlama bar ekenin taǵy da eske saldy.

– Baǵdarlama sizderdiń de oblys­ta­ryńyzda qoldanylady. Men sizderdiń eńbekqor halyq ekenderińizdi jaqsy bilemin. Soltústik, shyǵys óńirlerge qo­nys aýdaryp, elimizdiń damýy men bo­lashaǵyna zor úles qosyp kelesizder. Osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrý kerek. Oblys ákimine Úkimetpen birlesip, ha­lyqty jumyspen qamtý jáne ony qo­nystandyrý deńgeıin arttyrý jóninde sharalar qabyldaýdy tapsyramyn, – degen edi.

Qazaq balasy úshin Qazaqstannyń barlyq jeri – týǵan jeri. Búginde másele osylaı qabyrǵasynan qoıylýy kerek. Máselen, Ońtústik Qazaqstan oblysy – eńbek resýrstaryna baı oblys. Maqtaaral sııaqty aýdandardyń halqy kóp bol­ǵa­nymen jeri az. Kezekte turǵan adam kóp. Aýyl sharýashylyǵynan paıdaǵa sh­y­ǵý úshin 1-2 gektar jer azdyq etedi. Al soltústik oblystarda paıdalanylmaı jatqan sýarmaly jerler kóp. Bir kezderi taǵ­­dyr talaıymen qazaq jerine kelip qal­ǵan ártúrli dıaspora ókilderi óziniń ta­rıhı otanyna qaıtyp jatsa, ol tarıhı zańdylyq. Qazaq eshqashan qonaǵyna oryn bosat demegen, biraq, bos jerler ıge­rilmese, jumyssyzdyq máselesi she­shi­min tappaıdy.

Oblys ákimi Janseıit Túımebaev El­basynyń Ońtústiktegi azamattardyń eli­­mizdiń soltústigi, shyǵysyna kóship barý ıdeıasyn qoldap, máseleniń jaqsy she­shilýine kóńil bólip otyrady. Sonyń aı­ǵaǵyndaı, jaqynda Ońtústikten taǵy da bir top otbasy kósh betin shyǵysqa túzedi. Bıyldyń ózinde 113 otbasy solt­ús­tikke kóshipti. Oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵ­dar­lamalar basqarmasynyń basshysy Mu­hıt Otarshıevtyń aıtýy boıynsha, ob­lys turǵyndary elimizdiń jumys kózi kóp aımaqtaryna qonys aýdarý sharasy aıasynda otbasylar soltústiktiń Aıyrtaý, Aqjar, Jumabaev, Esil jáne Ýálıhanov aýdandaryna baryp qonystanady. Tań­dalǵan Pavlodar, Qostanaı, Soltústik jáne Shyǵys Qazaqstan oblystaryna kóship barǵandardyń ishinde kúngeı jurtynyń úlesi basym, deıdi basqarma mamandary. Olardyń deni sonda aýyl sharýashylyǵy salasyn túletip otyr.

Sóz yńǵaıynda aıta keteıik, oblystan soltústik aımaqqa kóshýge nıet bildirgender sany kóbeıip keledi. Salaǵa jaýaptylar qonys aýdarǵan azamattar aldymen baspanamen qamtylyp, jumysqa ornalastyrylady deıdi. Bıyl qonys aýdarǵan otbasynyń árbir múshesine aılyq eseptik kóleminde, ıaǵnı shamamen 80 myń teńge bir rettik kómek beriledi. Sonymen qatar, bir jylǵa deıin turatyn úıdiń jaldaý aqysy men kommýnaldyq tólemderi óteletin bolady.

О́ńirde Memleket basshysy tapsyr­ǵan máseleler ońtaıly sheshilip jatqan­dy­ǵyn senimmen aıtýǵa bolady.

Qazaqstan Prezıdenti oblysta qury­lys, farmasevtıka jáne kólik-logıstıka klas­terleri qalyptasyp, jeńil ónerkásip sa­lasyndaǵy kásiporyndar damyp kele jatqanyn atap ótti.

– О́ńirdiń ereksheligin eskerip, úshinshi jańǵyrý jaǵdaıynda aýyl sharýashylyǵy ónimin qaıta óńdeý isin, óńdeý ónerkásibiniń eksporttyq óndiristerin damytý qajet. Jańa ósim núktelerin – tirek jobalardy aldymen oblys ortalyǵynda damytý kerek. Agroónerkásip keshenin damytý baǵdarlamasynyń múmkindikterin to­lyq paıdalana bilý kerek. Eń basty ba­ǵyt­tar – aýyl sharýashylyǵy óniminiń shy­ǵymdylyǵyn arttyrý, otandyq taýar ón­di­rýshilerdi qoldaý, zamanaýı agrotehnıkany qoldaný, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.

Aýyl sharýashylyǵyn órkendetý úshin ener­gııanyń balamaly kózderin tabý óte mańyzǵa ıe. Mysaly, alys qıyrǵa qonǵan sharýaǵa elektr jelisin tartý múmkin emes, ol óte qymbatqa túsedi. Sondyqtan «jasyl» ekonomıka ıgilikteri paıdalanylý kerek-aq.

Oblys ákimi Janseıit Túımebaev «Oń­­tús­­tik – ınvestısııa salýǵa óte qo­laıly óńir» degendi jıi aıtady. Biz mu­ny is júzinde kórip jatyrmyz. Qy­taı­lyq kásip­ker­ler Ońtústik Qazaq­stan oblysy, Otyrar aý­danynan 200 MVt-tyq energııa óndiretin kún elektr stan­sasynyń qurylysyn bas­tamaq. Bul týraly qytaılyq «Sındao Beı­haı» kompanııasynyń arnaıy ókili Mıng Ie Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Janseıit Túımebaevpen kezdesýinde málim etti.

Kezdesý barysynda jergilikti bılik atal­ǵan jobany júzege asyrýǵa qajetti 300 gektar jer telimin bólip, barlyq ın­fraqurylymdyq qajettiliktermen qam­ta­masyz etip beretin bolyp kelisildi. Sondaı-aq, ekijaqty kelisimge sáıkes stansany «Kún nury» dep ataý uıǵaryldy.

«Sońǵy jyldary álemde ener­ge­tı­ka­lyq qaýipsizdik máselesi birinshi orynǵa shyqty. Osyny eskere otyryp biz ońtústik óńirinen kún elektr stansasyn salýdy jón kórip otyrmyz. О́ıtkeni, bul óńirde kún erekshe ystyq ári bultty kúnder óte az bolady. Jobaǵa jum­salatyn shyǵyndarymyz ótelip bol­ǵannan soń stansany ózderińizge qaı­taratyn bolamyz», dedi Mıng Ie myrza.

Qonaqtardyń usynystaryna qoldaý bildirgen óńir basshysy aımaqtaǵy elektr energııasyna degen suranystyń jyl sanap artyp otyrǵanyna toqtaldy.

«Búginde Astana qalasynda ótip jatqan EKSPO-2017 kórmesiniń negizgi taqyryby – «jasyl» ekonomıka. Iаǵnı, bolashaqtyń energııasyn izdeý jáne balamaly kózderin tabý ári paıdalaný bolyp otyr. Osyǵan oraı sizderdiń usynystaryńyzdy tolyq qoldaımyn. Qajetti jer telimi bólinip, ın­fra­qury­lymdyq qajettiliktermen qam­tamasyz etip beretin bolamyz. Ońtústik Qazaqstan oblysynyń shamamen 300 kúni bultsyz bolady. Bul jobany júzege asyrýǵa óte tıimdi», dedi oblys ákimi.

Búginde oblystyń ekonomıkalyq damý qarqyny joǵary, aımaqta óndiris oryndary kóptep ashylyp, ınnovasııalyq baǵdarlamalar júzege asyrylyp jatyr. Osynyń barlyǵy elektr energııasyna degen suranysty arttyratyny sózsiz. Energetıkalyq qaýipsizdik eń aldymen energetıkalyq táýelsizdikke baılanysty ekenin eskersek, Ońtústik óńirinde balamaly energetıka nysandaryn salý asa mańyzdy bolyp otyr.

Jumys júrgizý úshin sharýa men dı­qanǵa paıyzy tómen nesıe kerek. Qol­daǵy bar qarjy etekke tartsań basqa je­t­peı jatatyndyqtan kásipkerler meml­e­kettik kó­mekke júginedi. «Ońtústik» aımaqtyq ın­vestısııalyq ortalyǵy osy maqsatqa tıimdi jumys jasap keledi. Ortalyq maman­dary óńir basshysynyń tapsyrmasymen aýdan, qalalarda bolyp, halyqpen kez­desedi.

Jaqynda Arys qalasynda ótken kez­desýde «Ońtústik» AIO Basqar­ma tóraǵasy Qýanysh Baıtóre koope­ra­tıvterdi qarjylandyrý sharttary já­ne olarǵa usy­nylatyn jeńildikter tý­raly tú­sindirdi. Sondaı-aq, koope­ra­tıvterge arnaıy jeńildetilgen, ıaǵnı kooperatıvter­den kepildeme jáne avanstyq tólem ta­lap etilmeıtin qarjylandyrý tetigi ja­salynǵanyn, kooperatıvter ınvest-sýbsı­dııa alý arqyly bıznesti jarty qunyna qu­rý múmkindigine ıe bolatyndyǵyn jet­kizdi. «Jobanyń negizgi maqsaty eldiń turmysyn túzep, qosalqy jumys oryndaryn ashý bolyp tabylady», dedi Q.Baıtóre.

Aksııa aıasynda «Ońtústik» aımaqtyq ınvestısııalyq ortalyǵy arqyly qarjy­lan­dyrylǵan «Synergy agro-trade» aýyl­sha­rýashylyq kooperatıviniń Arys qa­lasynda atqaryp jatqan jumysy úlgi re­tinde kórsetildi. «Synergy agro-trade» aýyl­sharýashylyq kooperatıvi bıyl qarjy ortalyǵynan nesıe alyp, 6 traktor men 8 aspaly qural-jabdyqtar satyp alǵan. Búginde sol tehnıkalar arqyly aýylsharýashylyq ónimderin ósirip baptaýmen aınalysatyn sharýalarǵa qyzmet kórsetýde.

Aıta ketý kerek, «Ońtústik» aımaq­tyq ınvestısııalyq ortalyǵynda koope­ratıvterdi qarjylandyrý lızıng túrinde tómendetilgen paıyzben (8 paıyzben) 84 aıǵa deıin beriledi. Tólemniń demalys merzimi 24 aıǵa deıin.

2017 jyly «Ońtústik» AIO jáne onyń enshiles mekemesi «Yrys» mıkr­o­qar­jy uıymy birlese otyryp, 279 mln teń­geni quraıtyn 16 kooperatıv já­ne onyń múshelerin qarjylandyrǵan. Onyń ishinde 77 mln teńgeni quraıtyn 3 jo­ba aýylsharýashylyq tehnıkasyn alý­ǵa, 45 mln teńgeni quraıtyn 2 joba qus sharýashylyǵyna, al 156 mln teńgeni quraı­tyn 11 joba mal sharýashylyǵy salasyna ba­ǵyt­talǵan. Sonymen qatar, kompanııa tek Shym­kent qalasynyń ózinde 242 mln teń­ge­ni quraıtyn 9 kooperatıvtiń jobasyn qarjylaı qoldap otyr.

Búgingi tańda ortalyq arqyly 10 kooperatıvtiń jalpy 290 mln teńgeni qu­raı­tyn jobasy maquldanyp, qar­jy­landyrý sa­tysynda. Olar, sút qabyldaý be­keti, sút tasymaldaý avto­kóligi, refrı­jerator, qu­rama jem óńdeý sehy, mal soıý beketin jab­dyqtaý sııaqty qu­ral-jabdyqtardy alyp, jumystaryn júr­gizbek.

Jýyrda oblys zııalylarymen kezdesýde «maqsat aıqyn, baǵytymyz belgili, ol – álemdegi eń ozyq otyz eldiń qataryna qosylý» ekenin aıtqan aımaq basshysy el Prezıdentiniń maqalasyndaǵy «Taıaý jyl­dardaǵy mindetter» degen ekinshi bó­liminde Elbasymyz bárimizge, árbir qa­zaqstandyqqa naqtyly mindetter júktegenin atap ótti.

«Prezıdent naqty jobalar retinde birinshiden, qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý, ekinshi, qoǵamdyq jáne gýmanıtarlyq ǵylymdar boıynsha «Jańa gýmanıtarlyq bilim. Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasyn qolǵa alý, úshinshiden, «Týǵan jer» baǵ­darlamasyn qolǵa alyp, onyń aýqymyn «Týǵan elge» ulastyrý, tórtinshiden, jalpyulttyq qasıetti oryndar uǵymyn sanalarǵa sińirý úshin «Qazaqstannyń qasıetti rýhanı qundylyqtary» nemese «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń geografııasy» jobasyn jasaý, besinshiden, mádenıettiń básekelestik qabiletin qalyp­tas­tyrý úshin «Jahandaǵy zamanaýı qazaqs­tandyq mádenıet» jobasyn iske asyrý, altynshydan, zamandastarymyzdyń jetistikter tarıhyna nazar aýdarý úshin «Qazaqstandaǵy 100 jańa esim» jobasyn qolǵa alý belgilengen. Maqalada kór­setilgen mańyzdy máselelerdi jetik meń­gerýge, búkil Ońtústik turǵyndaryna te­reń túsindirýge tıispiz»,– dedi oblys bas­shysy.

Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» maqalasyna baılanysty Ońtústikte osyndaı tolymdy jumystar atqarylyp jatyr.

Báıken ÁShIRBAEV, «Qurmet» ordeniniń ıegeri

Ońtústik Qazaqstan oblysy