Astanada ótken «Eýrazııa» kınofestıvalinde bas júlde alǵan «Oralman» sóz joq, zerdeli, oıly kórermenge arnalǵan fılm. Bizdiń búıtip «ala qoıdy bóle qyrqyp» otyrǵanymyzdyń sebebi, árıne, búgingi ekrandy jaýlap alǵan qylmys, mafııa, esirtki saýdasy sekildi qym-qıǵash urys, tóbeles, atys-shabysqa toly fılmderge ábden kózi úırenip qalǵan qazirgi qaýym ony kóre me, kórse de túsine me degen kúdikten týyp otyrǵany anyq.
Aıtalyq, fılm bastalǵan boıda bir mashınanyń kúli kókke ushyp, jan-jaqqa shashylǵan tórt-bes qaraqshynyń qany sýdaı aqpasa ishi pysyp, oryndarynan turyp kete beretin jastardyń oǵan qalaı qaraıtynyn múlde túsiný qıyn.
Áıtkenmen, qazaq kınosyndaǵy búgingi orta býynnyń beldi ókili bolyp sanalatyn Sábıt Qurmanbekov sekildi talantty rejısserlerdiń ondaı qaýipten qaımyqpaıtyny, qajet deseńiz, aǵysqa qarsy júzetini anyq. Sebebi, ol qoǵamdyq sanany qozǵaýǵa, adamzat balasynyń máńgilik qundylyqtaryn qorǵaýǵa umtylatyn sýretkerlik mekteptiń túlegi.
Týǵan jer, atamekennen alysta –Aýǵanstanda ómir súrip jatqan qazaq otbasynyń Qazaqstanǵa qalaı, qandaı qıyndyqtarmen oralǵanyn jáne mundaǵy jurtpen qalaı til tabysyp, qaıtip ornyqqanyn egjeı-tegjeıli baıandaıtyn fılmdegi oqıǵalar tap bir óz basyńyzdan ótkendeı birde qınalyp, birde qýanyp otyrasyz.
Áýelde olardyń jat jurttaǵy turmys-tirshiligine, kıgen kıimine, sóılegen sózine qaıran qalatyn kórermen, birte-birte minez-qulqyndaǵy, túsinik-paıymyndaǵy ózgeristerdi de aıqyn sezinip, atamekenge tezirek jetýine ishteı tilektes bola bastaıdy. Ásirese, shekara beketine kelip, qujattaryn kórsetip, qazaq eline qadam basqan tusynda bas keıipker Saparquldyń ákesiniń tizerlep otyra qalyp, týǵan jerdiń topyraǵyn súıetin sátin kórgende qatty tolǵanasyz. Fılmdegi akterlerdiń sheberligi, atap aıtqanda, Saparqul rólindegi – Dýlyǵa Aqmolda men onyń áıeliniń beınesin somdaǵan Baıan Qajnabıevanyń oıyny erekshe tánti etedi.
Ssenarııdiń avtory Nurlan Sanjaruly: «Kıno atamekenine qonys aýdarýdy armandaǵan qarapaıym adam týraly. Fılm avtory retinde qazaq úshin Otan uǵymy kúnkóriske yńǵaıly jer emes, baıtaq dala ekenin jetkizgim keldi», deıdi.
Al fılmniń rejısseri Sábıt Qurmanbekov: «Ssenarııdi qolǵa alǵanda kóz aldyma týǵan jerge bet alǵan adamdardyń tozaqtan jumaqqa qaraı kele jatqan keıpi elestedi», dep aǵynan jarylady.
Osyǵan oraı «Oralmandy» kórip, oıǵa batqan kórermenniń de óz pikiri, túıgen oıy bar ekenin aıtqymyz keledi.
Uzaq jyldar boıy oq pen otqa oranyp jatqan aımaqtan aryp-ashyp atamekenine oralǵan jandardyń týǵan jerge jetken soń da kórgen qıyndyǵy az bolǵan joq. Sebebi, olar keshegi keńestiń shańyraǵy kúırep, keregesi qırap jatqan kezde keldi. Sondyqtan, shashý shashyp, qushaǵyn ashyp qarsy alǵan eshkim kórinbedi. Bar qoldan kelgeni, alystaǵy bir qańyrap qalǵan áskerı nysannyń janyndaǵy ıesiz aýmaqqa qaraýyl etip qoıdy. Sonda da bolsa, tozaqtan kelgen jandar jumaqtyń esiginen syǵalaǵanyna qýandy. Týǵan elge jetip, jer basyp tiri júrgenine shúkirshilik etti...
Kezinde Aýǵanstanda «slýjıt» etken aýyl ákimi otbasynyń jaǵdaıyn suraı kelip, otaǵasynan: «Ol jaqta kim bolyp istep ediń?» degende, «Meshitte azanshy bolǵanmyn,» dep jaýap beredi Saparqul. «Oı, ondaı jumys joq qoı bizde», dep qınalady ákim.
Osydan soń araǵa biraz ýaqyt salyp, jergilikti jerdiń kelisimimen Saparqul aınaladaǵy shashylyp jatqan temir-tersekterdi jınastyryp, qysh quıyp, meshit salýǵa kirisedi. Qajetsiz bolyp qalǵan zymyrannyń qańqasynan munara jasaıdy... Sóıtip, ózi salǵan meshitten bir kúni ózi azan shaqyrady. Onyń daýsy búkil dalaǵa estilip jatqandaı tań-tamasha áserde qalasyz.
Mine, kórermen kóńiline jylý uıalatyp, oı salatyn erekshe bir sát te osy. Týǵan jerdiń árbir perzenti óz eline tap osyndaı aqadal kóńilmen qyzmet etýi qajet.
Endeshe, árbir adamnyń týǵan eli, Otany úshin jasaǵan ıgilikti isi álemge, adamzat balasyna kórsetken qyzmeti bolyp tabylady. Aıtalyq, aýyldaǵy jurtty ımandylyqqa shaqyryp turǵan azanshynyń daýsy alysqa, beınelep aıtqanda, búkil dúnıege estiletinine kim kúmán keltire alady. Sebebi, alys-jaqyndaǵy bir-birimen aralasyp, barys-kelis jasap jatqan jandardyń keýdesindegi izgilik nury jer betine taralyp, altyn shýaq shashpaı ma. Sodan da bolar, «Oralman» fılmi Irannyń astanasy Tegeran qalasynda ótken 35-shi «Fıdjr» kınofestıvalinde jáne Astanadaǵy «Eýrazııa» kınofestıvalinde juldyzy jarqyrap, bas júlde alǵanda tek ózimiz ǵana emes, barlyq baýyrlas elderdiń kórermenderi birge qýanǵandaı kóńilimizdi shattyq kernedi.
Nurǵalı ORAZ, «Egemen Qazaqstan»