Úkimet bes jylǵa boljam jasady

Úkimet otyrysynda 2018-2022 jyl­darǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý boljamdary men negizgi ba­sym­dyqtary qa­ral­dy. Sonymen qatar, 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan respýb­lı­kalyq bıýdjet jobasy qabyl­dandy. Áleýmettik-ekonomıkalyq damý bol­jamdary jóninde Ulttyq ekonomıka mınıstri Tı­mýr Súleımenov baıan­da­dy. Mınıstr bul tujyrymdama «Qazaq­stan-2050» Strate­gııa­syn­da, 30 ozyq eldiń qataryna kirý tujyrymdamasynda, bes ıns­tıtýttyq reformada, son­daı-aq, Qazaqstannyń úshinshi jań­ǵyrýynda kórsetilgen maqsattar men mindetterdi iske asyrý úshin ázirlengenin málimdedi. 

Mınıstrdiń málimetinshe, tu­jy­rym­damada álemdik taýar naryqtaryndaǵy ahýaldyń turaq­tylyǵyna basa nazar aýda­rylǵan. Aǵymdaǵy jylǵy jeti aıda munaıdyń baǵasy bir barreline 51,7 AQSh dollaryn qu­rady, al 2016 jyly 44 AQSh dollary bolǵan. 2017 jylǵa arnalǵan konsensýs-boljamǵa sáıkes, munaı baǵasy 53,5 AQSh dollary, 2018 jylǵa 55,3 AQSh dollary deńgeıinde boljanýda. Osy rette ishki jáne syrtqy parametrlerdiń ózgeristerine baılanys­ty Qazaqstan ekonomıkasy damýynyń yqtımal úsh «ssenarııi» qaralǵan. Máselen, optımıstik «ssenarıı» 2018-2022 jyldary munaı baǵasynyń bir barreline 55 AQSh dollaryna deıin ósýin boljaıdy. Al pessımıstik «ssenarıı» boıynsha baǵa bir barreline 35 AQSh dollaryna deıin tómendeıdi. 

Osylaısha, 2018-2022 jyl­dar­ǵa arnalǵan áleýmettik-ekono­mı­kalyq damý boljamy men 2018-2020 jyldarǵa ar­nalǵan bıýdjet­tik parametrlerdi qalyp­tas­­ty­rýdyń negizine munaıdyń bir bar­reline konservatıvti baǵasy 45 AQSh dollarymen bazalyq «ssenarıı» alynǵan.  Sonymen, tujyrymdamada kór­se­tilgen boljamǵa súıensek, 2018 jyly IJО́ naqty ósimi 3,1 paıyz deńgeıinde boljanǵan, al 2022 jyly 4,2 paıyzǵa deıin ósim kútilýde. IJО́ ósiminiń ortasha jyldyq qarqyny aldaǵy kezeńde 3,7 paıyzdy quraıdy. Ataýly IJО́ aldaǵy jyly 55,9 trln teńgeden 2022 jyly 75,9 trln teńgege deıin ósedi. Halyqtyń jan basyna shaqqandaǵy IJО́ 2018 jyly 9 myń dollardy, 2022 jyly 11,700 dollardy quraıdy dep kózdelgen. 

Boljamǵa sáıkes, memlekettik ın­­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵ­darlamasy jobalaryn engizý, «Nurly jol» jáne «Nur­ly jer», AО́K-ti damytý baǵ­darlamalaryn iske asyrýdy jal­ǵastyrý, sondaı-aq, Úshinshi jań­ǵyrtýdy iske asyrý boıynsha jobalyq basqarýdy engizýdiń arqasynda óńdeý ónerkásibinde 4,2 paıyz deńgeıinde, aýyl sharýashylyǵynda – 5,7 paıyz, qu­rylys salasynda – 4,0 paıyz, kó­lik salasynda – 5,1 paıyz jáne saýdada 3,5 paıyz kóleminde ósim­niń joǵary qarqyny oryn alatyny aıtyldy.

Sondaı-aq, Ulttyq bank 2018 jyly 5-7 paıyz aralyǵynda, 2019 jyly 4-6 paıyz aralyǵynda já­ne 2020-2022 jyldary 3-4 paıyz tómendetý arqyly jyl­dyq ınflıasııanyń maqsatty dáli­zin saqtaǵan. Jumyssyzdyq deń­geıi 2018 jyly 4,9 paıyzdan 2022 jyly 4,7 paıyzǵa deıin qys­qarmaq.  О́sim parametrlerine qol jet­kizý úshin ekonomıkalyq saıa­sat­tyń mak­roekonomıkalyq tu­raq­ty­lyqpen qam­tamasyz etý, je­del­d­e­tilgen tehno­lo­gııa­lyq jań­ǵyr­tý, bıznes ortany túbegeıli jaq­­sartý men keńeıtý, adam kapı­­ta­lynyń sapasyn jaqsartý, ıns­­tıtýttyq qaıta qurý sııaqty ne­gizgi baǵyttaryna basymdyq beriledi. 

Úkimet otyrysynda, sondaı-aq, Qarjy mınıstri Baqyt Sul­tanov «2018-2020 jyldarǵa arnal­ǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zańnyń negizgi para­metrlerin tanystyrdy. Mınıs­tr­diń málimdeýinshe, joba­nyń negizgi sıpattamalary Jańa bıýdjet saıasaty tujy­rymdamasyna jáne 2022 jylǵa deıingi áleýmettik-ekonomı­kalyq damý boljamyna sáıkes aı­qyndalǵan. Máselen, boljam­dardyń kereǵarlyǵyna qara­mastan, bıýdjetke túsetin túsim­der qury­lymy sapalyq turǵydan ózgergen.  B.Sultanovtyń aıtýynsha, munaıdan tys túsimder kólemi 2018 jyly 5 271,4 mlrd teńgeni quraıdy, bul bıylǵy jos­pardan 19,3 paıyzǵa artyq.

О́simniń negizgi faktorlary retinde el ekonomıkasyn jańǵyrtý, ishki já­ne syrtqy makroekonomıkalyq jaǵ­daı­dy turaqtandyrý jáne salyqtyq ákim­shilendirýdi jaqsartý qarastyrylyp otyr. B.Sultanov sonymen qatar bıýdjetke munaı túsimderiniń kólemi bıylǵy jylmen salystyrǵanda 1 901,3 mlrd teńgege tómendegenin jetkizdi. Oǵan kepildendirilgen trans­fertti kezeń-kezeńimen tómen­detý, Ulttyq qordan maqsatty trans­fertti tartýdan bas tartý, sondaı-aq, munaı baǵasyn bir barreli úshin 50-den 45 dollarǵa deıin túzetý nátıjesinde elek­trondy saýda alańynan túse­tin túsimder kólemin azaıtý sııaq­ty faktorlar áser etken. So­nymen qatar mınıstr shyǵyn­darǵa ońtaılandyrý júrgizil­genin aıtty, bul tusta bıýdjet jobasy Úkimet aldyna qoıyl­ǵan barlyq mindetterdi iske asy­rýdy qamtamasyz etedi. Málim­deýinshe, respýblıkalyq bıýdjet shyǵyndary 2018 jyly 9 217,9 mlrd teńgeni quraıdy, bul bıylǵy jospardan 134,6 mlrd teńgege artyq.

Shyǵyndar qurylymynda basym bóligin nemese 44,5 paıyzyn áleýmettik sektor shyǵyndary quraıdy, olar bıylǵy jylmen salystyrǵanda 400 mlrd teń­geden astamǵa ósti, dedi mınıstr. Máselen, ósimniń negizgi quraýshysy zeınetaqy men bala týǵanda taǵaıyndalatyn járdemaqy kólemin ósirý, onyń ishinde eń tómengi kúnkóris deń­geıiniń qurylymy men zeınetaqy taǵaıyndaý tártibin qaıta qa­raý nátıjesi bolyp tabylady. 2018 jyly ekonomıkanyń naqty sektoryn damytýǵa 1,4 trln teńge qarastyrylǵan. Bıyl­ǵy jylmen salystyrǵanda shyǵyndar kólemin tómendetýge eki negizgi faktor yqpal etken. Iаǵnı, baǵdarlamany qarjy­lan­dyrý kózderin Ulttyq qordyń maqsatty transfertinen munaı­dan tys kiristerge ózgertý, son­daı-aq, bıylǵy jáne aldaǵy jylǵy bıýdjet qarajatyn kvazı­mem­lekettik sektorlar sýbekti­leriniń ıgerý boljamdary sebep bolǵan.  «Nurly jol» baǵdarlamasyn iske asyrýdy jalǵastyrýǵa 512,6 mlrd teńge kólemindegi shy­ǵyn­dar qarastyrylǵan, onyń ishinde 2018 jylǵa 243,3 mlrd teńge dep boljanǵan. «Nurly jer» turǵyn úı qurylysy baǵdar­lamasyna 208,8 mlrd teńge ba­ǵyttaý usynylady, onyń ishin­de 125,2 mlrd teńgesi 2018 jylǵa baǵyttalǵan. Agroóner­kásiptik keshendi damytý baǵdar­lamasy boıynsha 2018 jylǵa qarjy qyzmetteriniń qoljetim­diligin arttyrý (sýbsıdııalar), sý sharýashylyǵy men vete­rı­narııany damytý, fıtosanı­tarlyq qaýipsizdikti qamtama­syz etý sharalaryna 195 mlrd teńge qarastyrylǵan. Al ın­dýs­trııalyq-ınno­va­sııa­lyq damý memlekettik baǵdarla­ma­synyń ekinshi kezeńin iske asy­rýǵa 232,9 mlrd teńge somasy kólemindegi shyǵyndar qaras­ty­rylǵan, onyń 76,1 mlrd teńgesi 2018 jylǵa eseptelgen. Sonymen qatar, kólik ınfraqurylymyn damytýǵa 2018 jyly 292,6 mlrd teńge baǵyttalady. Memlekettiń qorǵanys qabileti men qaýip­siz­digin qamtamasyz etýge, qoǵam­dyq tártipti saqtaýǵa jáne ishki tu­raqtylyqty qoldaýǵa jumsa­latyn shyǵyndar 2018 jyly 1 088,9 mlrd teńgeni quraıdy.  Úkimet músheleri zań jobasyn qol­dady. Qujat Parlament Májilisiniń qa­raý­yna aldaǵy qyrkúıek aıynda usy­nylady. 

Úkimet otyrysynyń qorytyn­dy­synda, sondaı-aq, Premer-Mınıstr 25 tamyzda Jańǵyrtý jónindegi ulttyq komıssııa qyzmetiniń máseleleri boıynsha ótken keńeste júktelgen Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn iske asyrý boıynsha naqty tapsyrmalar ber­di. Al otyrys aıaqtalǵan soń Úki­mettiń baspasóz ortalyǵynda Mem­leket basshysynyń «Qazaqstan­nyń úshinshi jańǵyrýy: ja­handyq básekege qabilettilik» Joldaýynyń «Makroeko­no­mı­kalyq turaqtylyq» úshinshi basymdyǵyn iske asyrý barysy týraly brıfıng ótti. Oǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tı­mýr Súleımenov pen Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov qatysyp, taqyryp tóńireginde tilshiler tarapynan qoıylǵan suraqtarǵa jaýap berdi.

Dınara BITIK,  «Egemen Qazaqstan»