Túrkistanda Túrki ále­mi aqyndarynyń kezdesýi ótti

Sol muranyń bir bólshegi – ázerbaıjan ədebıetiniń kór­­­nek­ti ókili Molla Penah Va­gıftiń 300 jyldyǵyna arnap Halyqaralyq TÚRKSOI uıymy, Halyqaralyq jazýshylar jáne zııa­lylar qoǵamy (Túrkııa), Q.A.Iаsaýı atyndaǵy HQTÝ bi­rigip uıymdastyrǵan «Túrki ále­mi aqyndarynyń kezdesýine» Túr­kistan qalasynyń ákimdigi jáne Ońtústik Qazaqstan obly­sy ákimdigi qoldaý kórsetti. Túr­kistan qalasynyń əkimi Ə.О́ser­baev, TÚRKSOI Halyq­aralyq uıymynyń ókili A.Tur­ǵanbaev, HQTÝ rektory ókili M.Qu­tal­mysh myrzalar bul kez­desýdiń tarıhı, mədenı, ədebı sı­pat­tarynan sóz qozǵady. Bas­qosýǵa Túrkııa, Ázerbaıjan, Qa­zaq­stan, Qyrǵyzstan, Ta­tarstan, Bash­qurtstan, Saha-Iаký­tııa, Daǵystan jáne Gagaýyz eli­nen 30-ǵa jýyq aqyndar qatysty.

Bıylǵy kezdesýdiń ortaq ta­qy­ryby bolyp órshil rýhty Vagıf tulǵasynyń dərip­te­lýi kezdeısoqtyq emes. Əzer­­­baıjan­nyń təýelsiz, ult­tyq sıpattaǵy eldiginiń qalyp­ta­sýyna ólsheýsiz eńbek sińirgen qaı­ratkerdiń tul­ǵasy túrkilerdiń əlemdik keńis­tiktegi ortaq murattarynyń us­ty­ny bolýǵa laıyq. Bul ıdeıa­ny qalamgerler aqyn óleńderi arqyly tanyta aldy. Vagıftiń syrshyl lırızmi men órshil aza­mattyq poezııasynyń kórkemdik kókjıegi aıqyndaldy. Jahandaný ǵa­syrynda jalqylyqta emes, yn­tymaqta ǵumyr keshýdiń tuǵyr­namasyn aıqyndap bergen baýyrlas elder poezııasy ədebıettiń jańa sıpatta damýǵa tıis sebepterin de bajaılady. 

Keshtiń moderatory qazaqtyń kór­nekti ǵalymy Qulbek Ergó­bektiń keshti júrgizý usta­nymy týysqan elder aqyn­darynyń ara­syndaǵy tildik ke­dergini baı­qat­pady deýge bolady. Asyl sóz dilgiri, túrkitanýshy ǵa­lym ədebıetterdegi ortaq ózekti məse­lelerdi dál tanyp, keshtiń ədebı, ǵylymı sıpattaryna taldaý jasady. Usynys retinde aýdarma teorııasyna qatysty tujyrymdar aıtyldy. Yqylym zamandardan kele jatqan túrkilik sarynnyń, túrkishildik ıdeıasynyń jalǵa­syn tabýyna jańa, təýelsiz ba­­ýyr­las elder ədebıetiniń ókil­deriniń shyǵarmashylyǵyn zert­teýdiń ózektiligin ashyp kór­setti. Túrkishil aqyndardyń ja­lyndaǵan jyrlarynda ortaq saryn óleń yrǵaǵynan aýdarmasyz-aq baıqalyp turdy. Kesh óleńniń ómirmen órilgen ózektiligin kórkem sóz tilinde sóıletti. 

Kezdesýden keıin qonaqtar Túr­­kistan mádenıetiniń bir ból­shegi – B.Kenjebaev atyndaǵy Túrkitaný murajaıyn aralady. Túrkistandaǵy Túrki halyqtary ki­taphanasy men sýret gale­reıa­syndaǵy óner men ǵylym qun­dy­lyqtaryn tamashalaǵan qo­naqtar oǵan joǵary baǵasyn berdi. Túrkilerdiń ortaq ke­ńistigindegi mundaı mádenıet kór­setkishi tek Túrkistanda eke­nin jarysa atap kórsetti. О́z taraptarynan el­derine barǵan soń, kitaphana qorynyń kóbeıýine atsalysatynyn baıandady. 

Úsh kúnge sozylǵan mádenıet­ter tanystyǵy qonaqtardy oń­­tús­tiktiń tarıhı jerlerin ara­latýǵa ulasty. Arystan bab pen Qoja Ahmet Iаsaýı kesenelerine təý etken baýyrlar tarıhı ma­ńyzy zor Saýran shahary men syr­ly Syrdarııa ózeniniń Túr­kiler órkenıetindegi ornyn kórip qaıt­ty. Zor úmit pen kemel bolashaqqa senim artqan arqaly aqyndar keleshektegi jańa rýhanı túleý kezeńiniń Túrkistanmen baılanys­ty bolatynyna nyq senimmen elderine attandy.

Ádemi TOLYSBAEVA

TÚRKISTAN