Tildi úırený túsinistikti nyǵaıtady

Sondyqtan Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde» dep tujyrymdaǵan bolatyn. Nursultan Ábishuly óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda «Eger jańǵyrý eldiń ulttyq-rýhanı tamy­ry­nan nər ala almasa, ol adasý­ǵa bas­­taıdy» dedi. Ulttyń rýha­nı ta­­my­ry bastaýyn tilden alady. Eli­­­­­miz­­de memlekettik tildiń qol­da­nys aıasyn keńeıtýdi, ony otan­das­tary­­­myz­dyń úırenýin, sol arqy­ly qazaq­­­stan­­dyq patrıotızmdi qalyp­­tas­­ty­rýdy nasıhattaıtyn «Qazaq­stan­­nyń bolashaǵy – qazaq tilinde» ta­­qy­­ryby aıasyndaǵy sharalar tórt jyl­dan beri jalǵasyn taýyp keledi. Má­de­nıet jáne sport mınıstrliginiń bas­ta­masyna Qostanaı oblystyq ákim­­­digi qoldaý kórsetip, ótkizgen dóń­­­­ge­lek ústel májilisine belgili qo­ǵam qaı­ratkeri Dos Kóshim qatysty. Ba­s­­qosýǵa Qazaqstan halqy Qostanaı ob­­lys­­­tyq assambleıasyndaǵy ult­tyq-máde­­nı or­ta­­lyqtar jetek­shi­leri, zııaly qaýym ókil­deri, til jana­shyrlary qatysty.

– О́zge ult ókilderi basym turatyn Qazaq­stannyń soltústik oblystaryn ara­lap, memlekettik tildiń mártebesin kóterý úshin túsinik jumystaryn úsh jyldan beri júrgizip kelemiz. Shaǵyn qalalarda, aýdandarda, aýyldarda turǵyndarmen, onyń ishinde orys tildi azamattarmen suhbattasamyz, olardyń pikirlerin, ótinish, tilekterin tyńdaımyz. О́tken jyly Aqtóbe, Batys Qazaqstan oblystarynda kez­desýler ótkizgen edik, bıyl taǵy da soltústik oblystardy jumys nysa­nasyna aldyq, – dedi Dos Kóshim jýr­nalısterge sapary týraly.

Dos Kóshim orys tildi aýdıtorııa­da májilisti orys tilinde júrgizdi. Qazaq­standy óziniń ekinshi otany­na balap, eshnárseden taryq­paı, baqytty ómir súrip otyrǵan ózge ult ókilderimen túsinistikpen, ashyq áńgime órbitti. Qoǵam qaırat­keri «Mem­lekettik tildi úırenýde orys tildi qazaqstandyqtar úshin ne keder­gi, ald­aǵy ýaqytta ne isteý kerek?» degen saýaldar tóńireginde áńgi­­­me­lep, bul oraıda memlekettik tilge kidi qaraıtyn Baltyq jaǵalaýy el­­deri­niń tájirıbesinen de mysaldar aıtyp berdi. Sondaı-aq elimizde ózge ult ókilderiniń jıi qonys aýda­rýy­­nyń basty sebepteriniń biri de olar­­dyń tilge baılanysty bolyp jata­­tynyn, Qazaqstanda negizgi ult qazaq­­tardyń qos tildi, al orys tildi aǵaıyndardyń bir tildi bolyp otyr­ǵanyn da jasyrmady. Áńgime orys tildi qazaqstandyqtardyń qazaq tilin úırenýine kelip tirelgendikten, dóń­gelek ústelge qatysýshylardyń óz­derin de tyńdady. Osy oraıda qazaq tilin úıretýdiń ádistemesindegi olqy tus­tar, termınkom aýdaryp, bekitken sóz­derdiń kúndelikti qoldanysqa kir­meı jatatyny, kóshe, mekeme attary qazaq tiliniń erekshelikterin eskermeı jazylatyny ashyq aıtyldy.

Orys tildi ortada memlekettik tildi úırenýge degen talpynys joq emes. El ishinde ózge ulttardyń qazaq tilin úırenip jatqan, balalaryn qazaq mektebine berý mysaldary da bar. My­saly, oblystyq tilderdi damytý bas­qar­masy basshysynyń orynbasary Qazymbek Ahmetovtiń aıtýynsha, óńirde orys tildi otbasynan shyqqan 780 bala qazaq mektepterinde bilim alady. Tilderdi damytý basqarmasy janyndaǵy qazaq tilin erkin meńgergen ózge ult jastarynyń «Til daryn» klýbyna 30 adam múshe. Olar qazaq tilin bir qazaqtan kem sóılemeıdi jáne memlekettik til mártebesin nası­hat­taıdy. Degenmen, is qaǵazdary, isker­lik jıyndar áli de tek orys tilin­de júrgiziletini, memlekettik til qadamy­nyń keńimeı, aıasynyń tar kúıin­de qalyp otyrǵanyn eskersek, bul ju­mystardy jetkilikti dep aıtýǵa kel­meıtinin aıtty Dos Kóshim.

– Qazaqstannyń bolashaǵy – qazaq tilinde. Qansha ýaqyt ótsin, erte me, kesh pe memlekettik tildiń qajettiligi elimizde ár otandasymyzǵa bilinetin bolady. Sondyqtan balalarynyń taǵdyryn, keleshegin Qazaqstanmen baılanystyrǵysy keletin azamattar qazaq tilin úırenýge nıet qoıǵany durys ekenin túsinýimiz kerek. Ashyq aıtqan durys, ol memlekettik tildi úırenýdiń ádistemelerin, ondaǵy kedegilerdi jeńýde birlesip jumys isteýge, túsinistikke ákeledi. Sonda ǵana memlekettik til mártebesi joǵa­ry­laıdy, – dep túıindedi ol óz oıyn.

Orys tildi ortamen mundaı emen-jarqyn, ashyq áńgime Qostanaıdan basqa Rýdnyı, Lısakov qalalary men Fedorov, Taran, Qostanaı aýdan­darynda da ótti.

Názıra JÁRIMBET, «Egemen Qazaqstan»

QOSTANAI