Qant dıabeti – qaterli dert

Dúnıejúzilik dıabet federasııasynyń derekterine qa­raǵanda, jyl saıyn bul dertten 5 mıllıonnan astam adam kóz ju­mady eken. 2016 jylǵa deıin osy syrqattan árbir 7 sekýndta bir adam qaıtys bolǵan, al 2016 jy­ly árbir 6 sekýndta bir adam kóz jumypty. Jalpy qant dı­abetimen álemde 442 mıllı­on adam aýyrady, bul ǵalam hal­­qy­nyń árbir 11-i degen sóz. Al Qazaqstanda bul syrqatqa shal­­dyqqandar sany búgingi tańda 300 myń adamnan artyq bolyp otyr. Sonyń ishinde balalar da bar. Al 2012 jyly olardyń sa­ny 211 myń edi. Bul másele Oń­túst­ik Qazaqstan, Almaty, Qa­ra­ǵandy oblystary men Almaty qalasynda qatty órshýde. 

Bizdiń elimizde bul naýqasty emdeý úshin 22 mlrd teńgege jýyq qarajat bólinedi. Alaıda, qant dıabetiniń problemasy densaýlyq saqtaý júıesiniń baqylaýynan shyǵyp ketip, oǵan qarsy júıeli sha­ralardy jasaýdy talap etedi. Jalǵyz Densaýlyq saqtaý mını­strligi emes, oǵan qarsy ve­dom­stvo­aralyq yntymaqtastyq or­natyp, turǵyndarymyzdyń den­saýlyǵyna birlesken jaý­ap­kershilik júkteýimiz kerek. Ha­lyqaralyq zertteýlerdiń má­li­me­tine qaraǵanda qant dıabe­ti­ne qar­sy tólemaqynyń 55 paı­yzy pasıentterdi arnaıy daı­yn­daǵanda ǵana tıimdi jumsalady eken. Dıabet mektepterindegi tre­nıngterdiń de mańyzy zor. Ási­rese, naýqasqa ushyraǵan bala­lar­dyń tamaqtanýyna qatty kóńil bó­linýi kerek. Qant dıabetimen syr­qattanatyn jandarǵa arna­lady delinetin «Dıetalyq ta­maq ónimderi», «Kalorııasy az ónimder» degen jazýlary bar azyq-túlik ónimderi naýqastarǵa zı­ıandy bolýy da múmkin, óıtkeni olar­dyń qanty men maıy kóp bo­lyp, naýqasty kúrdelendirip ji­be­rýi kádik. Sondyqtan bul má­se­leni únemi qadaǵalaýda ustaǵan jón. 

Sonymen qatar, endokrınolog dárigerlerdiń jetispeýshiligi de bizde úlken problema bolyp otyr. Eger Japonııada 10 myń adamǵa osyndaı bir dári­ger­den kelse, Qazaqstanda 40 myń adamǵa bir dárigerden ǵana kele­di. Osylardy eskere otyryp men Premer-Mınıstrdiń oryn­basary Erbolat Dosaevqa de­pýtattyq saýal joldap, «Qant dı­abeti» ulttyq tiziliminiń aq­pa­rattyq júıesin jetildirý, tur­ǵyn­darǵa endokrınologııalyq kó­mek beretin medısınalyq uıymdardyń Erejesin qaıta qaraý, endokrınolog mamandar daıyndaýdy arttyrý; qant dıabetine ushyraǵan pasıentterge arnalǵan oqýlar men trenıngter uıymdastyrý, polısııa organdary men TJM, jol po­lısııasy qyzmetkerleriniń, jol­serikterdiń jáne t.b. qant dıa­be­timen aýyratyn naýqastarǵa al­ǵashqy kómek berý tásilderin me­ń­gertý máselelerin usyndym. 

Záýresh AMANJOLOVA, Májilis depýtaty, Áleýmettik-mádenı damý komıtetiniń múshesi