Elbasy Nursultan Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda: «Qanymyzǵa sińgen kóptegen daǵdylar men taptaýryn bolǵan qasań qaǵıdalardy ózgertpeıinshe, bizdiń tolyqqandy jańǵyrýymyz múmkin emes», dep qadaı aıtyp, ysyrapshyldyq pen astamshylyqqa, dańǵoılyq pen kerdeńdikke jol bermeý qajettigin, shynaıy mádenıettiń belgisi orynsyz sán-saltanat emes, kerisinshe, ustamdylyq, qanaǵatshyldyq pen qarapaıymdylyq, únemshildik pen oryndy paıdalaný ekendigin atap kórsetken bolatyn. Osy oraıda oılanarlyq máseleler bar.
Toı jasaý úshin bankten kredıt alyp, qaryzǵa belshesinen batatyn, 200-300 oryndyq meıramhanalar tarlyq qylyp, 500-1000 oryndyq toıhanalar salýǵa kóshken, jas jubaılar men olardyń joldas-joralary mingen saltanatty kortejge áýeden jol bastaıtyn tikushaq qosýdy da shyǵarǵan aǵaıyndarymyzdyń ysyrapshyldyǵy men dańǵoılyǵy buqaralyq aqparat quraldarynda qansha synalyp jatsa da, odan shyqqan nátıje shamaly. Bul oraıda biz ázirge toı-tomalaq ótkizýge kórshiles О́zbekstan jáne Tájikstan elderi sııaqty qatań shekteý engizý jaıly sóz qozǵaýdan buryn, áýeli «Mereıtoılar men ataýly kúnderdi merekeleý týraly» Úkimettiń 1999 jylǵy 28 qyrkúıektegi №1465 qaýlysyn durys oryndap alǵanymyz jón sııaqty.
О́ıtkeni atalǵan qaýlyda oblystardyń, qalalardyń, uıymdardyń jáne jekelegen tulǵalardyń mereıtoılary júz jyldyǵynda, odan keıin árbir jıyrma bes jylda atalyp ótiledi dep, taıǵa tańba basqandaı etip anyq kórsetilgen. О́kinishke qaraı, Úkimet bekitken bul tártiptiń saqtalýyn qazirgi tańda qadaǵalap otyrǵan eshkim joq desek, jańylyspaspyz.
Tipti mınıstrlikter men jergilikti atqarýshy organdarǵa qaraıtyn memlekettik menshiktegi kásiporyndar men uıymdardyń 5-10 jyldyǵynan bastap, 95 jyldyǵyna deıingi árbir «dóńgelek» jáne «jartylaı dóńgelek» datalary merekelenip kele jatqandyǵy málim. Mundaı mereıtoılardy mınıstrler men ákimder toqtatpaq túgil, ózderi de olardyń tórinen tabylyp, minberden qyzý quttyqtaý bildirip, jumys ýaqytyn shyǵyndap júretindigin gazetten oqyp ta, teledıdardan kórip te kelemiz.
Ol ol ma, keıingi kezde keıbir memlekettik kásiporyndar men uıymdardyń basshylary men jekelegen tulǵalar óz bedelderin kóterý maqsatymen respýblıkalyq memlekettik organdardyń basshylaryna ótinish joldap, aldaǵy mereıtoılaryna oraı quttyqtaý hat jazyp jiberýin suraıtyn ádepsiz ádet te paıda boldy. Munyń ózi sondaı quttyqtaý hattyń mátinin daıyndaıtyn memlekettik qyzmetshilerdiń qanshama ýaqytyn bosqa ysyrap qylýda deseńizshi?!
Bul rette Elbasynyń rýhanı jańǵyrý baǵdarlamasyna sóz júzinde ǵana emes, is júzinde de qoldaý bildirýge tıisti zııaly qaýym ókilderi de qanǵa sińgen daǵdylar men qasań qaǵıdalardy ózgertýge asa qulyqty emes sııaqty. Máselen, keıingi jyldary ýnıversıtetterde belgili ǵalymdardyń 70 jáne 80 jyldyq mereıtoılaryna arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııalar ótkizý dástúrge aınaldy. Tek sondaı jıyndar ǵylymdy damytýǵa qanshalyqty úles qosady? Másele sonda. Al keıbir aqyn-jazýshylarymyz ózderiniń 70 pen 80 jasqa jetýlerin kútýge tózimderi jetpeı, 60 pen 65 jasqa tolýyn da týyp-ósken óńirlerine baryp, oblys pen aýdan basshylarynyń qatysýymen dúrkirete-dýmandata toılaýdy toqtatar emes. Osyndaı mereıtoılardy ótkizý úshin ákimder demeýshi izdep, kásipkerlerge qosymsha salmaq salatyndyǵy da belgili.
Árıne, mereıtoı jasaý-jasamaý – árkimniń óz erki, óz sharýasy. Máselen, álpeshtep ósirgen balalary tabysty qyzmet atqaryp, hám jeke bıznesin dóńgeletip, aqshany kúrep tabatyndyqtan, ózderi týǵan-týystardy shaqyryp, toı jasap, ata-analaryna qurmet kórsetip jatsa, áke-sheshe úshin ol da bir ǵanıbet qoı. Al memlekettik organdardyń basshylary men ákimderge: «Elge sińirgen eńbegimdi elep, mereıtoıymdy ótkizip ber...», dep mindetsý uıat emes pe?
Qysqasy, mereıtoılardan mezi bolǵan joqpyz ba osy?
Káribaı MUSYRMAN, jýrnalıst