Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıylǵy Joldaýynda «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasyn iske asyrýǵa jáne bilim berý salasynda IT-bilimdi damytýǵa basa mán bergeni belgili. Osyǵan oraı jýyrda Bilim jáne ǵylym mınıstri Erlan Saǵadıev orta bilim berýdegi IT quzyrettilikti arttyrý aıasynda mektepterde «Robotty tehnıka» tańdamaly kýrsy engiziletinin jetkizgen edi. Bul rette álemde qarqyndy óris alyp kele jatqan robotty tehnıkanyń elimizdegi damýy qandaı degen saýal týady.
Árıne áýeli robotty tehnıkaǵa jas óskinderdi baýlý kerek. Oǵan qazaqstandyq mektepter daıyn ba? Mınıstrdiń aıtýynsha 2016-2017 oqý jylynda robotty tehnıka boıynsha 372 úıirme, 397 mektepte kabınet ashylǵan eken. 2,5 myń ınformatıka pániniń muǵalimi robotty tehnıka men robotty tehnıkany júzege asyrý jaǵdaıynda IT boıynsha teorııalyq jáne synyptan tys jumystardy uıymdastyrýdyń erekshelikteri negizinde biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótti. Biraq bul tarapta muǵalimder robotty tehnıkaǵa qanshalyqty entýzıazmmen qaraıdy degen ekinshi saýal kólbeńdeıdi. О́ıtkeni oqýshylardy osy bir kúrdeli oı-sana ilimine mashyqtandyrmas buryn oqytýshynyń óz qyzyǵýshylyǵy qandaı deńgeıde ekenine eshkimniń kózi jetpeı otyrǵany aıan.
Qazir elimizdegi jalpy jáne orta bilim berý mektepterine taratylyp jatqan tájirıbelerdiń uıasy – «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymy. Atalǵan uıymnyń Semeı men Kókshetaý qalalaryndaǵy fılıaldarynda «Robotty tehnıka» úıirmesi 2009 jyly uıymdastyrylǵan bolatyn. Sodan beri 8 jyl ótti. Búginde barlyq zııatkerlik mektepte robotty tehnıkaǵa baýlıtyn tańdamaly kýrstar jumys isteıdi. Bul kýrstardy uıymnyń Pedagogıkalyq sheberlik ortalyǵynda «Robotty tehnıka» tańdamaly kýrsy boıynsha oqyǵan ınformatıka pániniń muǵalimderi men jattyqtyrýshylary oqytady. Jalpy, Nazarbaev zııatkerlik mektepteri 2010 jyldan bastap ınformatıka pániniń muǵalimderi úshin «Aqyldy robotty tehnıka júıeleri», «Orta mekteptegi bilim berýge arnalǵan robotty tehnıka», «VEX robotyn paıdalanýdaǵy robotty tehnıka negizderi», «Lego EV3, WeDo – óz tarıhyńdy qur» biliktilikti jetildirý kýrstaryn uıymdastyryp keledi. Sondyqtan atalǵan salada alǵa tartatynymyz osy mektepterdiń úlgisi bolmaq.
Sońǵy jyldary álemdik robotty tehnıka salasyndaǵy baıqaýlarda qazaqstandyq oqýshylar da kórine bastady. Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń quramasy 2013 jyly Indonezııada ótken Búkilálemdik robottar olımpıadasyna (World Robot Olympiad) qatyssa, 2014 jyly derbes bilim berý uıymy osy olımpıadanyń Qazaqstandaǵy ulttyq úılestirýshisi mártebesine qol jetkizdi. Iаǵnı WRO erejesine saı Nazarbaev zııatkerlik mektepteri elimizdiń atynan qatysatyn ulttyq quramany jasaqtaýǵa birden-bir jaýapty mekeme boldy. Jyl saıyn zııatkerlik mektepteri irikteý olımpıadalaryn ótkizip keledi. Barlyq týrnırde Lego robotty tehnıka konstrýktorlary paıdalanylady. Sondaı-aq kompıýterge symmen jáne symsyz jalǵanatyn ınterfeıster arqyly baǵdarlamalyq qamtamasyz etýge qosylý múmkindigi bar, avtomatıkada avtonomdy nysandar qurýǵa paıdalanýǵa bolatyn VEX pen Arduino qurylymdaýshylary da oqý úderisine engizilýde.
Byltyr qarasha aıynyń ishinde Úndistannyń Nıý-Delı qalasynda ótken dúnıejúzilik olımpıadaǵa 54 elden 2 myńnan asa komanda qatysqan eken. Sonyń ishinde Qazaqstan quramasy 7 sanat boıynsha (Regular Junior High, Regular Senior High, Open Elementary, Open Junior High, Open Senior High, Advanced Robotics Challenge, Football) synǵa tústi. «Jerge jaqyn orbıtadaǵy ǵaryshtyq qoqystardy joıýǵa arnalǵan robottandyrylǵan orbıtalyq stansa» jobasy Open sanaty boıynsha eń mártebeli júldelerdiń biri – «Creativity Award» syılyǵyna ıe boldy. Iаǵnı qazaqstandyq joba olımpıadadaǵy eń kreatıvti jáne ınnovasııalyq joba retinde tanyldy. Bul – erekshe jetistik.
Aıta ketý kerek, Qazaqstannyń atynan qatysqan jobany jasap shyǵarǵan Taldyqorǵan qalasyndaǵy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń oqýshylary Talǵat Bek pen Anatolıı Alekseev bolatyn (jattyqtyrýshysy Nıkolaı Avdıýnın). Jyl basynda Astanadaǵy Kongress-hollda ótken kórmede osy Talǵat Bektiń jobasyna qyzyǵýshylyq tanytyp, avtorymen sóıleskenimiz esimizde. Ol sonda tórt bólikten turatyn robotty qurylǵynyń áýeli óziniń aınalasyndaǵy nysandardy zertteıtinin, ıaǵnı jaqyn mańnan ushyp ótken deneni arnaıy ımpýls qurylǵylary arqyly atmosferada joıatynyn jetkizip, óziniń budan ózge munaı óndirý stansasy men spýtnıkterdi kúnniń baǵytyna beıimdep turatyn robot jasap shyǵarǵanyn aıtqan bolatyn. Talǵat sııaqty talantty oqýshylar elimizde jeterlik.
Aıtalyq, jazda EKSPO kórmesi aıasynda ótken ulttyq jarysqa 300 oqýshy qatyssa, onyń 200-den astamy zııatkerlik mektepteriniń oqýshylary eken. Osy jarystyń qorytyndysy boıynsha aldaǵy qarasha aıynda Kosta-Rıkada ótetin búkilálemdik olımpıadada el namysyn qorǵaıtyn robotshylar belgili boldy. Olar jasaǵan qurylǵy sý aǵynynyń magnıttik ózgerisin paıdalaný arqyly 2,5 volt qýat óndire alady. Qorshaǵan orta men tabıǵı resýrstar tepe-teńdigin saqtaı otyryp jumys isteıtin tegershikti generatordyń kómegimen mobıldi qurylǵylardy qýattaýǵa bolady. Ǵalymdar robot prototıpindegi shaǵyn GES aldaǵy jyldary ındýstrııalandyrýdyń basty nysanyna aınalýy ábden múmkin ekenin aıtady. Iаǵnı Qazaqstannyń keı aýmaqtaryndaǵy elektr energııasynyń tapshylyǵyn retke keltirýde, sonymen birge otyn-energetıkalyq keshenin damytýda mańyzy zor bolmaq.
Jalpy, Nazarbaev zııatkerlik mektepteriniń oqýshylary túrli bilim básekelerinde robotty tehnıka boıynsha úzdik shyǵyp júrgeni belgili. Djakartada ótken dúnıejúzilik jarystan bólek, bıyl naýryz aıynda Máskeýdegi «RoboFest» búkilreseılik robotty tehnıka festıvalinde VEX baǵyty boıynsha Almaty qalasyndaǵy fızıka-matematıka baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebiniń Nurdáýlet Dosmaǵambet jattyqtyratyn komandasy 1 jáne 2-orynǵa ıe boldy. Al shilde aıynda Vashıngtonda atalǵan komanda First Global Challenge robotty tehnıka boıynsha halyqaralyq jarysynda 163 memlekettiń arasynan 8 orynǵa turaqtady. Biz osy oraıda bapker Nurdáýlet Dosmaǵambetpen sóıleskenimizde, ol oqýshylarynyń budan da joǵary nátıjege, altynǵa qol jetkizýi tıis bolǵandyǵyn, al 8 orynǵa turaqtaýǵa seriktes komandalardyń nashar daıyndyqpen kelýi áser etkenin jetkizdi.
– Elimizde robotty tehnıka keıingi jyldary ǵana qolǵa alynsa da, bul salada bizdiń oqýshylarymyz damyǵan elderdiń oqýshylarynyń da aldyn orap ketetinine kózim jetip júr. Batys elderiniń balalary kóp dúnıede maqsatsyz, sylbyr qımyldasa, qazaqstandyq órender órshil, ózgege namysyn jibermes naǵyz robotshylar retinde qalyptasyp kele jatqanyna qýanyshtymyn. Bizdiń bul baǵyttaǵy áleýetimiz óte zor, – deıdi ol.
Qazaqstanda robotty tehnıka olımpıadalarynyń qatysýshylary jyldan jylǵa artyp keledi. Máselen, byltyr bul olımpıadaǵa 4 mekteptiń 19 komandasy qatyssa, bıyl komandalar sany 50-den asyp jyǵyldy. Árıne elimizde robotty tehnıkany ilgeriletý maqsatynda qurylǵan uıymdar sanaýly. Solardyń biri «QazRobotıks» bilim berý jáne sporttyq federasııasy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi robotty tehnıkany damytý boıynsha oqytýshylar men stýdentterge, oqýshylarǵa qol ushyn sozyp, túrli baıqaýlar men jobalar uıymdastyryp keledi. Qazaqstan avtomatızasııa jáne robotty tehnıka qaýymdastyǵynyń prezıdenti Vladımır Tórehanov sońǵy kezde robotty jobalarǵa qatysýshylardyń sany ǵana emes, sapasy da óskenin aıtady. Iаǵnı keleshekte óndiristiń ár salasyna dendep enetin robottandyrý ǵylymynda qazaq balasynyń da qoltańbasy bolatynyna senim uıalatatyn ilkimdi irgetas qalandy deýge bolady.
Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan»