Oral qalasynda Alash qozǵalysy jáne Alashorda Úkimetiniń 100 jyldyǵyna arnalǵan «Alashtan Təýelsizdikke jəne Qazaqstannyń ulttyq birigýine» atty halyqaralyq konferensııa ótti.
Konferensııany uıymdastyrýshy Batys Qazaqstan oblystyq tarıh jáne arheologııa ortalyǵynyń dırektory, ǵylym doktory Murat Sydyqovtyń aıtýynsha, túrli el ǵalymdarynan 49 baıandama kelip túsken. Konferensııa qonaqtary arasynda Japonııa, О́zbekstan, Reseı Federasııasynan kelgen ǵalymdar bar.
Konferensııany quttyqtaý sózben ashqan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Altaı Kólginov ǵylymı basqosýǵa qatysý úshin alystan arnaıy kelgen meımandarǵa, sonyń ishinde Japonııanyń Hokkaıdo ýnıversıtetiniń professory Ýıama Tamahıkoǵa, Máskeýden kelgen alashtanýshy, tarıh ǵylymdarynyń doktory Dına Amanjolovaǵa, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinen alashtanýshy Sultanhan Aqqulyna alǵys aıtty.
«Alash» qozǵalysynyń kóshbasshylary quqyq qorǵaýshy, saıası jáne qoǵam qaıratkerleri bolýmen qatar, iri aǵartýshylar, pýblısıster, gazet jáne jýrnal basyp shyǵarýshylar, oıshyldar, aqyndar, pedagogtar, ǵylymı zertteý jumystarynyń, kitaptar men oqýlyqtardyń avtorlary boldy. Alashordalyqtar jáne olarǵa rýhy jaǵynan jaqyn qazaq qaıratkerleri ózderiniń ulttyq deńgeıinde ǵana shektelip qalmaı, kerisinshe olardyń bári tereń bilimdi jáne jan-jaqty daryndy, ashyq, tolerantty tulǵalar boldy. Alashordalyqtardyń negizgi ıdeıasy – halyq birligi, bul uran osy ýaqytqa deıin óziniń ózektiligin joıǵan joq. О́tken ǵasyrdaǵy qazaq ıntellıgensııasy men qazirgi táýilsizdik kezeńindegi ıdeıa arasynda sabaqtastyq baılanysyn kóre alamyz. Memlekettiń syrtqy jáne ishki qoǵamdyq ómirindegi barlyq salalardy qamtıtyn ulttyq strategııalyq umtylystar táýelsiz Qazaqstannyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamalary men reformalarynda, tyń ıdeıalaryn da iske asýda.
– Bizdiń oblystan jalpyulttyq Qasıetti oryndar tizimine aldymen ortaǵasyrlyq Jaıyq qalashyǵy men «Bókeı Ordasy» tarıhı-mýzeı kesheni kirse, qazir olardyń sany altaýǵa deıin jetti. Iаǵnı qosymsha Taqsaı qorǵan kesheni, (b.z.d VI-V ǵ.ǵ.) Jumaǵazy haziret (HIH ǵ), Ǵumar Qarash zıraty jáne Jympıtydaǵy Alashorda mýzeıi endi. Alashorda mýzeıiniń qasıetti oryndar qataryna qosylýy bárimizdi qýantty. Sebebi Kúnbatys alashordashylar dep atalǵanymen, Alashtyń ortaq ıdeıasyn júzege asyrý jolynda qurban bolǵan bozdaqtarymyzǵa búgingi urpaq tarapynan berilgen laıyqty baǵa, – dedi óz sózinde Altaı Kólginuly.
Japonııadaǵy Hokkaıdo ýnıversıtetiniń slavıan-eýrazııalyq zertteý ortalyǵynyń professory, doktor Ýıama Tamahıko Oral qalasyna úshinshi márte kelip otyrǵanyn aıtady. Japon ǵalymy 1917 jylǵy tóńkerister qarsańyndaǵy Reseıdiń qoǵamdyq-saıası ahýaly týraly, osy kezeńde Alash avtonomııasyn qurý ıdeıasynyń qalyptasýy týraly baıandama jasady. Tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, RǴA Reseı tarıhy ınstıtýtynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri Dına Amanjolova «Alash» qozǵalysy men Sibir oblystarynyń qarym-qatynasy týraly zertteýin ortaǵa saldy. Al belgili qoǵam qaıratkeri Turar Rysqulovtyń nemeresi, máskeýlik Vladımır Rysqulov Alashorda Kúnbatys bólimshesiniń tóraǵasy Jahansha Dosmuhamedulynyń ómir joly men qazaq ıntellıgensııasynyń stalındik repressııa jyldary qalaı qýǵyn-súrginge ushyraǵanyn aıtyp berdi. Turar Rysqulov pen Jahansha Dosmuhamedulynyń baja bolǵandyǵy, qýǵyndaǵy Jahanshaǵa Máskeýde Turardyń qamqorlyǵy týraly estelikter óte áserli boldy.
Oraldaǵy jıynda sóz alǵan О́zbekstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasynyń bólim meńgerýshisi, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Qahromon Radjabov Túrkistan muhtarııaty men «Alash» qozǵalysy qaıratkerleriniń qoǵamdyq-saıası qyzmetin baılanystyra zerttegen eken.
Konferensııanyń birinshi kúni sońynda ǵalymdar arnaıy qarar qabyldady. Ǵylymı jıynnyń ekinshi bóligi Reseı Federasııasynyń Orynbor qalasynda, N.Krýpskaıa atyndaǵy oblystyq kitaphananyń zalynda jalǵasty. Konferensııa qonaqtary Orynbor qalasyndaǵy Alash tarıhyna qatysty tarıhı ǵımarattardy aralap, qazaq dıasporasymen kezdesti.
Qazbek QUTTYMURATULY, «Egemen Qazaqstan»