Ǵalamtor sheti men shegi joq beıne rolıktermen kúndelikti toltyrylyp jatyr. Keıbiri mán-maǵynasy jaǵynan syn kóterýge kelmese, endi biri umytylmas, erekshe áser syılaıdy.
NPR.org basylymynyń tilshisi Barbara Kıng YouTube jelisine shyqqan Nıderland zoobaǵyndaǵy «Mama» esimdi shımpanze týraly egjeı-tegjeıli jazdy. Bul beınerolıktiń qandaı ózgesheligi bar degen oıda bolarsyz! Mama – 59 jastaǵy kári maımyl. Jaǵdaıynyń aýyr bolǵany sondaı, tipti tamaǵyna as batpaı, aqyl-esiniń damýy tejelip, aljı bastaǵan.
Maımyldy tamaqtandyrýǵa kelgen azamattyń áserinen álsiz jatqan Mamanyń minezi birden ózgerip, kópshilikti tań qaldyrdy.
Tilshiniń aıtýy boıynsha, bul tamaqtandyrýǵa kelgen azamat – Iаn van Hoff. Ol osy zoobaqty qurǵan bıolog, ári 1972 jyly Mamany osy jerge ákelip, oǵan kútim jasaǵan eken. Ekeýi bir-birin budan keıin múldem kórmepti. Burynǵy dosyn tanyǵan maımyldyń bet-beınesi birden ózgerip, júzi jadyrap sala berdi. Van Hoffty qushaqtap, oǵan basyn ızep, ǵalymdardyń uzaq ýaqyttan beri moıyndamaı kelgen teorııasyn joqqa shyǵardy. Olar búginge deıin janýardyń mahabbat pen dostyq sezimi bolmaǵan degen pikirde kelgen.
Barbara bul beıneden keıin eki jyl buryn 88 jasynda qatty aýyryp dúnıeden ozǵan anasyn esine aldy. Onyń aıtýynsha, aýyr hálde jatqan maımyl men aýrýhanadaǵy anasynyń áreketteri uqsas bolǵan eken.
Van Hoff pen shımpanzeniń qaıta qaýyshýy bir aptaǵa ǵana sozyldy. Sebebi, Mamanyń jaǵdaıy kún ótken saıyn nasharlap, kóz jumdy. Tilshiniń júrgizgen zertteýi boıynsha, Mamanyń zoobaqta alǵan orny erekshe bolǵanyn ańǵarýǵa bolady. Prımatolog Frans de Vaal óz kitabynda jazǵandaı, Mama tobyrdaǵy maımyldardyń arasyndaǵy kıkiljińderdi rettep otyrǵan. Soǵan dálel retinde de Vaal kitabynda kelesi úzindi keltiredi: «Taıpada qatygezdigimen erekshelengen Nıkkı esimdi kóshbasshy maımyl boldy. Onyń álimjettigine shydaı almaǵan shımpanzeler Nıkkıdi úıirden uryp qýyp shyǵyp, jappaı narazylyq bildiredi. Aǵashqa órmelep qashqan Nıkkı osydan keıin qorqyp jerge túse almaı otyrady. Sol kezde onyń janyna Mama kóterilip, betinen súıip, jetektep jerge túsiredi. Budan keıin Nıkkıge eshkim jolamaıtyn boldy».
Mama 1957 jyly ormanda týǵan. Dál osy jyly Germanııadaǵy zoobaqqa túsedi. Keıin Nıderlandtaǵy Arnem kolonııasyna ornalastyrylady. Barbara Kıng óz maqalalarynda zoobaqtardyń qazirgi jaǵdaıy men ózgertilýi kerek tustaryn jazyp keledi. Onyń paıymdaýynsha, janýarlardyń oılaýy men ishki dúnıesi biz bilgennen áldeqaıda kúrdelirek. Al joǵaryda jarııalanǵan vıdeo sonyń aıǵaǵy.