Búginde Semeıdegi qoǵamdyq uıymdar dabyl qaǵýda. Sebebi aýtızm dıagnozy qoıylǵan balalar tilderi durys shyqpaǵandyqtan, qulaqtary shala-sharpy estıtindikten úıde otyryp qalýǵa májbúr. Psıhologııalyq-medısınalyq pedagogıkalyq komıssııa (PMPK) músheleri olardy oqytyp-úıretý múmkin emes degen qorytyndy shyǵaryp qoıǵan. Sondyqtan da qoǵamdyq uıym ókilderi qalalyq bilim bólimi men PMPK múshelerin jınalysqa shaqyryp, arnaıy oqytýǵa laıyq balalardyń mektepter men balabaqshalardaǵy túzetý-tárbıeleý toptaryna barýlaryna múmkindik jasaýlaryn, ruqsat etýin surady.
– Tipti osyndaı arnaıy toptardaǵy oryndardyń ózi balalarǵa tolyq jetpeı otyr, – dedi «Otbasy ortalyǵy» qoǵamdyq qorynyń tóraıymy Janna Jıbraeva. –Bıylǵy qyrkúıektiń basynda bizdiń ortalyqqa aýtızm jáne taǵy basqa da oılaý qabiletinde aqaýy bar balalardyń bir top ata-analary ótinish jasady. Olardyń aıtýynsha, kómek surap sheneýnikterdiń tabaldyryǵyn tozdyrsa kerek. Aıtqandarynyń reti bar. Semeıde synyptardyń janynan ashylǵan túzetý-úıretý toptaryndaǵy oryn az, jetpeıdi. Oǵan barlyq múgedek bala bara almaıdy. Jáne qala boıynsha tek úsh jalpy bilim beretin mektepte ǵana osyndaı toptar bar. Analarynyń sózinshe, arnaıy maman bolmaǵandyqtan, balalardy úılerinde hat tanytý qıyn.
Tipti damýynda kishkene ǵana aqaýy bar bala úıde otyryp qalǵan soń, onyń ómir súrýge degen qulshynysy joıylyp, aýrýy odan saıyn asqynyp ketedi eken. Mamandarmen, psıhonevrologııalyq dıspanser dárigerlerimen keńese kele túsingenim, PMPK-nyń balalardyń psıhıkalyq damýyna anyqtama beretin keıbir hattamalary men sharttary sonaý Keńes kezinen qalǵandyqtan, áldeqaıda eskirip ketken. Sondyqtan da qazirgi zaman talabyna saı, psıhologııalyq, pedagogıkalyq, medısınalyq standarttar bekýi kerek.
«Otbasy ortalyǵy» qoǵamdyq qory qyrkúıek aıynyń basynda qalalyq bilim bólimi men PMPK múshelerin shaqyryp, osy problemany sheshý úshin jınalys ótkizedi. Sodan beri eki aıdyń júzi bolsa da bul másele sheshimin tappaǵan. Aıtylǵan dúnıe sol kúıi qalǵanyna alańdaǵan qoǵamdyq uıym endi qaladaǵy qoǵamdyq keńestiń nazaryna osyny taǵy bir márte usynyp, PMPK múshelerin, dárigerlerdi ekinshi ret shaqyryp, aqyldasty.
– Semeıdegi úsh memlekettik balabaqshada kóz, qulaq, til damýynda kemistigi bar balalar úshin túzetý toptary bar, – dedi qalalyq bilim bóliminiń bas mamany Ǵalııa Nurǵalıeva.Úsh jalpy bilim beretin mektepte osyndaı top bar. Budan ózge barlyq memlekettik balabaqshalar men 28 mektepte ınklıýzıvti top bar, ár mektepke bir múgedek bala ǵana qabyldanǵan. Jaqyn aralyqta Semeıde jańa balabaqsha ashylady dep kútip otyrmyz.
Munda da qosymsha túzetý toptary iske qosylady. Qazir bul balabaqshada jóndeý jumystaryna oraı nesıe alý, sondaı-aq túzetý-úılestirý toptaryna qural-jabdyqtar alý jumystary júrip jatyr. Semeıde jekemenshiktegi aqyly túzetý-tárbıeleý ortalyǵy bar. Onda da aldaǵy ýaqytta memlekettik tapsyrys arqyly qosymsha toptar ashylýy múmkin.
Jınalysqa qatysyp otyrǵan bir ata-ananyń aıtýynsha, aqyly ortalyqtar men balabaqshadaǵy qyzmet túri óte qymbat. Aıyna keıde 40 myń teńge tóleý kerek eken. Al PMPK-dan túzetý toptaryna joldama alý tipti múmkin emes, kezekke turǵandar sany jeterlik. Dese de, múgedek balalarǵa balabaqshaǵa barýǵa joldama tez beredi, biraq densaýlyqtary joq balalar ondaı jerlerge bara bermeıdi. Olarǵa arnaıy mamandar kerek.
Máselen, defektolog, psıholog, logoped jáne pedagog bolýy kerek.
– PMPK mamandary ár balaǵa jeke nusqaý bekitip beredi, túzetý ortalyqtarynda soǵan oraı baǵdarlama ár balaǵa jeke jasalady. Biz PMPK talaptarynan shyǵa almaımyz, – degen Ǵalııa Nurǵalıevanyń pikirine Janna Jıbraeva «osyndaı qatyp qalǵan dogma sharttardan qutylǵan jón» degen usynysyn aıtty.
– Balalardyń damýyna múmkindik bereıik, – dedi Janna Jıbraeva. – Olardy damymaǵan eken dep odan saıyn tuqyrta beremiz be, olar matematıka men áripti tanyp, ózderiniń qujattaryn ózderi qaraı alatyndaı jaǵdaılary bolý kerek qoı. О́zi álsiz týǵan balany PMPK hattamasyna tirkep qoıamyz, anaý bolmaıdy, mynaý bolmaıdy dep. PMPK mamandary ondaı hattamalaryn balamen nebári eki-úsh mınýt sóılesip qana bere salady, ómirbaqı janynda zerttep otyrmaıdy. Al olardyń qasynda ómirboıy otyratyn analary «qoǵam bizge nege qatal?» dep ashynady.
Qala ákimdigi janyndaǵy qoǵamdyq keńestiń múshesi Nıkolaı Isaevtyń aıtýynsha, kez kelgen bala tez ósip ketedi. Múgedek balalar jaǵdaı jasalýyn uzaq tosyp otyra almaıdy. Jıyn sońynda qoǵamdyq keńes músheleri bilim bólimi men PMPK-ǵa úıde otyryp qalǵan balalarǵa kómek berý úshin jaǵdaıdy tezdetip jasaýdy taǵy da bir márte surady.
Raýshan NUǴMANBEK, jýrnalıst
SEMEI
Sýretti túsirgen avtor