О́mirdiń kórgen tústeı bir paraǵy

 Bir aptadan soń, Ajar oraldy. Má­rýa apaımen týystaı bolyp ketken kórshilermiz ǵoı, bir-birimizden syr jasyrýdan qalǵanymyz qashan. 

– Úı kútýshisi boldyń dep jazǵy­ryp júrsek, myna qyzdyń áńgimesin tyńdashy óziń, – dedi apaı ertesine.

– Restoranda isteıtin Katıa degen áıel bar edi. Katıa apaı deımiz, sol kisi bir kúni telefon shaldy, – dedi Ajar. 

– Saǵan bir jumys taptym! – dedi ol kisi. – Barasyń ba?. Jaqsy jer bo­latyn túri bar. Keshe jumysqa bir qa­zaq keldi. Kottejde turady eken. Úıine kútýshi qazaq qyzy kerek deıdi, – dedi Katıa apaı. 

Aıtqan meken-jaı boıynsha kot­tedj­di taýyp aldym. Áıeli birden-aq kel­genimdi jaqtyrmady:

– Mynaýyń kim ózi! Kózderi qan­daı jaınańdaǵan! – degenin estip qaldym. 

Sol kúni úı ıesiniń áıeli meni dári­gerge jiberdi. «Aýrý-syrqaýy joq» degen qaǵaz alyp kel dedi. Ákelip ber­dim. «Kúıeýiń bar ma?» dedi, «Joq» dep aıtsam úıine jumysqa almaı qoıa ma dep, «Bar, bar» deı saldym. Úı kú­týshi áıel mindetteriniń bárinen emtıhan tapsyryp, óte jaqsy degen baǵa da aldym. Tamaqtyń túr-túrin jasaı alamyn. Úı jınaý, qonaq kú­tý, úı ıesin qarsy alý, dastarqan ja­­saý – bir sózben aıtqanda, barlyq erejelerdi kórsettim. Kishi qyzy bir sholjań. Mingenderi bir-bir mashına, úıme shúberek, jyltyraqtar, qydyrý, dúken aralaý, ómirleri uıaly telefonda. Bas kóterý joq. О́mirleri sondaı, birtúrli, – dep Ajar únsiz qaldy.

– Tańerteń úı ıesi erte jumysyna ketedi. Qyzdar, shesheleri uıqyda. Úı ıesiniń tamaǵyn ázirlep, erteńgilik soǵylatyn telefon shyldyryna jaýap beremin. Jeksenbi kúni ǵana óz úıime kelemin. Úı ıesi maǵan «Qazaq­sha sóılegeniń qandaı jaqsy, qazaqsha sóılegendi ábden saǵynyp qalyppyn. Endi meniń qyzdaryma úıretshi» deıdi. 

Menimen sóıleskisi kelip júreti­nin sezdim. «Qaı aýyldansyń, qy­zym?» dedi bir kúni. Alys aýylda ós­ken qyz ekenimdi, qazir qalada tu­ratynymdy aıttym. 

«Qalada kópten turasyń ba, mynadaı kútýshilik jumysty qaıdan úırenip júrsiń? 

«О́mir bárin de úıretedi eken, aǵa» dedim.

 Kúnde erteńgilik úı ıesimen osylaı bir-eki aýyz til qatysyp, tanysyp ta qaldyq. 

– Bizdi «jańa qazaqtar», deıdi, – dedi aǵa. – Ashýym keledi ózi! «Ja­ńa qazaǵy» nes? Qazaq buryn da baı bolǵan. Jańa túgimiz de joq, baı­lyqty kótere almaı júrgenderge ren­­­jip, bul jurttyń shyǵarmaıtyny joq. Úıińde baqyt bolmasa, baı­lyq­tan ne paıda, qyzym?! Men de aýyl­da óstim.

Aýylyn umytqandar da­ bar. О́zimizdi-ózimiz umyttyq. О́z tilimizde sóılesýge adam tappaı qa­lasyń. Túneýkúni sheshem endi túsime. Aýylda bir kópir bar-dy. Sol qulap qalypty. Jurt shóp tası almaı júr, jóndep ber, kópir salý saýap, – deıdi maǵan. O, qudaı-aı, sodan alyp ushyp 300 shaqyrym jerdegi aýylyma barmaımyn ba?. Barsam, kópir opyrylyp, aýyl shópti Assy ózeninen ótip, jaǵalaýǵa shyǵara almaı otyr eken. Ylǵı sheshem túsime enedi. Assynyń tómengi jaǵynda bir eski qoıma bar, sol jerde buryn meshit bolǵan. Jerin tegistep, sol jerge qaıta meshit turǵyzshy.. dedi.

Biraq, sońǵy kezderi sheshem túsime múlde kirmeı qoıdy, qyzym..» 

– Meshit turǵyzdyńyz ba, sodan? – dep suradym.

– Iá, qyzym, anam Gúlsimniń amanaty ǵoı.

Sol arada sary shash áıeli kelip qalyp, áńgimemiz úzilip ketipti.

– Bunyń aıtatyny ylǵı aýyl, óńi de, túsi de aýyl! Endi bárin tasyp apar túgel aýylǵa! – dep shaǵyp aldy. 

– «Bu kisini unatpasa, jaratpasa, ózinen jasy úlken bola tura, nege turmysqa shyqqan?», dep oılap qoıamyn. 

Úı ıesi ketken soń áıeline, qyz­da­­ryna tamaq beremin, túski as ázir­leımin, basqa da usaq-túıek ju­mys­tarmen aınalysamyn. Áıeli tań­er­teńgi asyn iship bolǵan soń aınanyń al­dyna baryp, keminde bir saǵat otyrady. Sheteldik boıaýlardyń túr-túrin jaǵynyp, qymbat kıimderin kıip, mashınasyna otyryp, qalaǵa shyǵyp ketedi. Úı ıesiniń «Assy», «Ata­meken» degen eki saýda úıi bar eken. Kilti Aııa apaıymyzdyń qolyn­da kórinedi. Kelgen soń qulaǵy telefonda. Bir bitpeıtin áńgime.

Birese Janna, birese Mara, birese Maııa ma – tolassyz zvondap jatady. Túski asqa deıingi ýaqyt aralyǵynda esik al­dynda daıyn turǵan aq mashınamen dúken aralap, keıde bazarǵa baryp kelemin. Kúnde ústelde banan, apelsın, lımon turýy kerek. Jeıdi, jep alady da, qabyqtarynan betterine maska jasaıdy. Kolledjde oqyp júrip mosarella, talıatelle, ravıolı, chıabatta, karpachcho, ossobýko, kamparıdi jasap úırenip alǵanym mundaı jaqsy bolar ma, ıtalıandyq taǵamdar Aııa apaıǵa, qyzdaryna unaǵany sonshalyqty, úlken úıdiń as mázirine aınaldy. 

Qyzdarynyń bıyl oqýǵa tús­keni bir qıyn boldy. Tańerteń ıns­tıtýtqa oıatý úshin sharshap bite­siń. Men úshin oqyp júrgendeı ren­jip turady. Bireýi tura sala teme­ki suraıdy, bireýi kofe ákel deıdi. Ins­tıtýtqa qalaı bolsa solaı kıinip barad­y. Bizde kolledjde apaılar­ tym qysqa ıýbka kıgizbeıtin. Mashınalaryna otyryp, aǵyp ala jóneledi. Ekeýi de psıhologııa bóliminde oqı­ty­nyna kúlkim keldi. Úı ıesi ju­mys­tan kesh oralady.

Áıeli ony izde­meı­tinine tańǵalyp júrmin. Buryn ekeýi sál nársege bola renjisip jatatyn edi. Senbi-jek­senbi kúnderi ǵana renjispeıdi, bul kúni ne ózderi qonaqqa ketedi, ne bul úıge bálenbaı jańa qazaqtar qonaqqa keledi. Aıaǵymnan tik turyp kútemin. Qyzdarynyń da qazaqsha attary joǵalyp, Aqmarjan – Mara, Aqlımasy – Lımana bolyp júr. Aǵanyń aty – Hasanbek bolǵanymen, bári ony – Beke deıdi. Áıeli Bekejan deıdi.

О́zin Maıra emes, Aııa degizedi. Tirlikteriniń bári qazaqylyqtan alystap ketken be, shetelshe ómir súrgileri kele me, basqa tilde sóı­leıdi, bul úıdegi dym bilmesteı bolyp júrgen – men, qyzdardyń tilimen aıtqanda, burynǵy qazaqpyn. Qyzdary ákeleriniń kózinshe ashyq-shashyq júre beredi. Meniń barlyq jerim «jabyq» júretinin kórip, Gúl­­shetaı dep at qoıypty. Keıde kú­ıeýiniń jumysyna telefon shalyp, tekserip otyrady. Qyrsyq bolǵanda, úı ıesi jıi-jıi ornynda bolmaı shyǵady da, Aııa apaıymyz óshin menen alady. 

– Sender erkekterdi buzyp bol­dyń­dar. Aqshasy kóp dep qyzyǵyp, ári jaspyn dep maıysyp, toqal bolǵylaryń keledi, á?! – deıdi. Úı ıesine de sony aıtady.

– Ǵaınıyńa ket! Bar, bar! – deıdi. 

«Ol kim, toqaly nesi?» dep júrdim. Áıelimen ursysyp jatýdy jón kór­meı, úı ıesi ketip qalady. Eki-úsh kún ótken soń bir-aq keledi. Qyzdary da ákeleriniń joqtyǵyn bilip, úıge tún ortasy aýǵanda qaıtady. Aııa apaıymyz aǵamen bolǵan áńgimeden keıin óz bólmesine kirip jatyp aldy. Sosyn konıak suraıdy. «Aǵań kelgen joq pa?» dep suraıdy. Meniń bólmem birinshi qabatta, olar ekinshi qabatta uıyqtaıdy. Úı ıesiniń kelgenin olardan buryn men bilip jatamyn. Keıde úı ıesi úlken zalda jalǵyz ózi tún ortasynda oıǵa batyp otyrady. 

– Jas kelgen soń ba, qyzym, adam qatty ókinedi eken. Ǵaınıdy, balalarymdy oılap ýaıym, ókinishpen kún keshemin qazir. Balalarym ós­ti, árqaısynyń otbasylary bar. Bi­raq, olar meni kórgileri kelmeıdi. Mek­tepte oqyp júrgen kishkene kezinde olardy tastap, ózimnen jastaý qyzǵa úılenip ketkenim qatelik bolǵanyn bilmeppin. Oılamappyn da. Jap-jaqsy ashqan kásibimniń nesibesi Maıraǵa buıyrdy. Ol meniń saýda dúkenderimniń bas esepshisi bolyp ornalasty. Minez-bolmysynan buryn túr-túsin, dene bitimin, naz kúlkisin kórip qulap qalatyn erkekpiz ǵoı, qyryqtyń ishindegi.

Kýrortqa alyp baramyn dep. Ǵashyqtyq pa, daraqylyq pa, úılendim solaı. Meniń úılengenimdi estip eki ulym, qyzym Zeınep mektepke bara almaı qalypty. Ǵaını sol qalpy aýylda turyp jatyr. Nemereleri qasynda. Aýrýdan turǵandaı súlesoq ómir súrgenin kesh bildim.

Qansha ret baryp keshirim su­radym. 

– Men keshirgenmen de, ózińdi-óziń ke­shire alasyń ba? – deıdi...

 Sodan aǵamyz bir aıdaı ýaqyt úıi­ne kelmeı ketti. Aııa apaı, eki qy­zy, úı kútýshi bolyp turyp jattyq. Aǵa­ny asyǵa kútip júrdim. Burynǵy áıeli Ǵaını apaımen qaıta tabysty ma, tabyssa eken dep te oılap qoıamyn. Aııa apaıymyzdy dúkenderindegi taýarlarynyń, zattarynyń saýdasy ǵana mazalaıdy. 

Birde keshkilik as mázirin jasap ja­tyr edim, kottedj aldyna bir qym­bat kólik toqtaı qaldy. Júregim bir­deńeni sezgendeı, júgirip shyqtym. Aǵa­nyń Ánnes degen dosy eken. Ha­bar aıtýǵa kelipti. Hasanbek aǵa aýylyna jete bere, jolda júrek talmasynan qaıtys bolypty. Bir aıdaı ýa­qyt qala ishindegi qonaq úıde turyp jú­rse kerek. Bul aýylǵa sońǵy sapary bol­ǵan eken. «Túsime sheshem kirmeı júr» dep túsinde sheshesin kóre almaǵanǵa alań­dap edi, qaıran aǵa. Sezgendeı. 

О́limge ókinish, renish júrmeıdi. Ǵaı­nı apaıymyzdyń aldyn-ala ke­shirim bergeni sol eken ǵoı dep oıladym. Balalarynyń ruqsatyn alyp, aǵa­myzdy aýyldaǵy óziniń týǵan úıi­nen shyǵardy. Shyǵarar kezde qaladan Aııa apaıymyz ben eki qyzy jetti. Men ­de solarmen birge bardym. Úsheýi de birtúrli, ómirleri aǵamen birge jer qoı­nynyna ketip, máni qalmaǵanyn tú­singendeı, kóz jastaryn tyıa almaı, jylaı berdi. 

Aǵa qaıtqan soń, men ol úıde qa­la almadym. О́tingenderine de qa­ra­ma­dym. О́zime birtúrli ómirdiń keıip­kerleri «ravıolı» «chıabatta», «karpachcholarmen» de qoshtastym. Keshe Asyl ımam meshittiń ashanasyna ju­mysqa shaqyrdy. Tehnologııalyq ıns­tıtýtqa syrttaı oqýǵa túsip, ózimizdiń dástúrli taǵamdardy jasaıtyn meıramhanalarda qyzmet etkim keledi, –dep áńgimeni túıindedi Ajar. 

– Taǵdyrdyń jazýy-aı, qaıtys bol­ǵan úı ıesi ishindegi muń-sherin, bas­qa adam tappaǵandaı, saǵan aqtar­ǵanyn qarashy, ol jaqqa da jeńildep baraıyn degen ǵoı, – deıdi Márýa apaı. 

– Aýylyna barǵanda ol kisi jasap ketken kópirdi, salǵan meshitin kór­dim. О́mirime ókinishti estelik bolyp qalǵan kútýshilik qyzmetimniń mán-jaıy, mine, osy, kórgen tústeı, – dedi Ajar. 

Iá, adamdardyń aqyl-esin alatyn da, joldan adastyratyn da osy náp­siniń ýy, baılyqtyń býy ǵoı... 

 

 

Farıda BYQAI, «Egemen Qazaqstan»

PAVLODAR