Nazarbaev Ýnıversıtetinde qazaq tili men túrkitaný máselesi talqylandy

Úsh kúnge josparlanǵan jıyn­nyń alǵa qoıǵan maqsaty jaı­ly kópshilikke tanystyrǵan bas­qosý moderatory, tanymal ǵalym, ýnıversıtettiń qazaq tili jáne túrkitaný kafedrasynyń meń­gerýshisi Iýlaı Shamıloǵly, atalmysh sharany tarıhtyń jańa paraǵy ashylǵan kún dep atap ótti. Ǵalymnyń olaı aıtýyna sebep: halyqaralyq deńgeıde bedeli úlken atalmysh ýnıversıtet qabyrǵasynda buǵan deıin qazaq tili men túrkitaný máselesi tal­qy­lanbaǵan eken. Ekinshiden, bul bas­qosýdyń taǵy bir tarıhı mańyzy – qazaq tili mamandary men oqytýshylardyń halyqaralyq qaýym­dastyǵyn quryp, onyń jarǵy­syn bekitý máselesi de konfe­rensııanyń kún tártibine qoıylyp otyr. 

Sonymen basqosýdyń maqsa­tyna toqtalsaq, jıynǵa shaqy­ryl­ǵan qonaqtar men til bilimi­niń ǵalymdary ózara pikir alma­syp, tájirıbe jınaqtaýmen qatar, qazirgi rýhanı jańǵyrý bary­synda ulttyq sananyń ózegi sanal­ǵan qazaq tilin damytýdyń baǵyt­taryn aıqyndap, ony oqytýdyń aka­demııalyq ári kásibı negizderin oılastyryp, sondaı-aq úzdik ınno­vasııalyq tehnologııalardy qol­daný arqyly túrkitanýdy jetil­dirý máselelerin qarastyrmaq. 

Joǵarydaǵydaı talqyǵa tús­ken mańyzdy taqyryptar men ózekti pikir almasýlardyń shynaıy janashyry retinde tanymal Túr­ki akademııasy halyqaralyq uıy­my da atalmysh sharadan tys qal­mady. Jıynǵa qatysýshylarǵa atalǵan mekeme atynan joldanǵan qut­tyqtaý hat oqyldy. Onda: «Bú­ginde prezıdenttik «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasynyń aıasyn­da ár alýan zor jumystar atqa­rylyp jatyr. Osy baǵyttaǵy kóp mindetterdiń biri – elimizde keńes­tik kezeńnen beri baı dástúrge ıe bo­lyp kelgen túrkologııa ǵyly­myn qaıta jańǵyrtý, onyń da­mýyna jańa serpin berý bolyp tabylady.

Qazirgi zamanǵy túr­ko­logııa óz damýynyń jańa saty­syna kóterilip, óresi keńeıip, altaıtaný salasymen ushta­syp, ekinshi jaǵynan qazaq tilta­nýmen de etene jaqyndyǵy kún saıyn aıqyndalýda. Túrki aka­demııasy halyqaralyq uıymy men Nazarbaev Ýnıversıtetiniń aldyna qoıǵan maqsaty ortaq. Ol – bizdiń elimizdiń ǵylymyna úles qosyp, jańa dáýirdiń talabyna saı jas urpaqtyń tarıh sahnasyna shyǵýyna uıytqy bolý» delingen. 

Sonymen qatar konfe­ren­sııanyń rýhanı-qoǵamdyq mańyzy jaıly pikir bildirgen Nazarbaev Ýnıversıtetiniń prorektory Adesıda Ilesanmı myrza, tildiń ult úshin mańyzy zor ekenine toq­tala otyryp, bul jolǵy talqy­laýdyń ózektiligi – ulttyń rýhanı jańǵyrýyna qatysty degendi basa aıtty.

«Sondaı-aq til degenimiz – adamnyń jany, demek adamnyń jany tili arqyly baılanysady hám belgili bir toptyń ishindegi qarym-qatynasty kúsheıtedi. Sol sebepti de, biz qazaq tili men túriktaný kafedrasyn ashyp, qazaq tilin jańǵyrtýdyń qajettiligin qolǵa alyp otyrmyz», dedi prorektor myrza. Ári qazirgi tańdaǵy qazaq tiliniń latyn álipbıine ótýi de durys qadam ekenin atap ótti.

Konferensııanyń alǵashqy kúni Polsha elindegi Adam Mıs­ke­vıch ýnıversıtetiniń profes­sory Henrık Iаnovskıı, Germa­nııa­daǵy Iohannes Gýtenbýrg ýnıver­sıtetiniń ǵalymy Iýlıan Rentshs, Nazarbaev Ýnıversıtetiniń pro­fessory Andreı Fılchenko, Áýezov atyndaǵy Ádebıet jáne óner ınstıtýtynyń qyzmetkeri, fı­lologııa ǵylymdarynyń dokto­ry Aıgúl Isimaqova, UǴA kor­res­pondent-múshesi Sherýbaı Qurman­baıuly bastatqan sheteldik jáne otandyq ǵalymdar baıandamalar jasasa, basqosýdyń kelesi kúni tolyqtaı túrkologııa taqyrybyna arnaldy. 

Bul rette túrkitanýshy ǵalymdar tarapynan «HHI ǵasyrdaǵy túrkitaný máse­leleri», «Túrkitaný jáne antro­pologııa», «Túrki tilderindegi kosmo­go­nııalyq frazeologızmder» qatarly taqyryptar talqyǵa tústi.

Beken QAIRATULY, «Egemen Qazaqstan»