Aýylda qazaqtardyń ortasynda óskendikten múdirmeı taza qazaqsha saırap ketken shyǵar deıin deseńiz, sóıleý, kıiný mádenıeti jaǵynan taza qalalyq osy bir súp-súıkimdi orys qyzynyń «Magnat» magazıninde dúkenshi qazaq qyzdan qajetti azyq-túligin oryssha emes, únemi qazaq tilinde surap turatynyna jıi kýá-dúrmin.
– Qara nannyń baǵasy qansha?– dep «q»-ǵa, «ǵ»-ǵa, «ń»-ǵa tili ádemi ıilip jymdasqan boıjetkenge sol zamatta dúkenshi qandasyńyzdyń oryssha til qatqanyn kórgende bar ǵoı, qaradaı qapa bolady ekensiz.
– Maǵan ekeýin bere qoıyńyz, – dep álgi qyz onyń oryssha sóılep turǵanyna mán bermesten munan ármen qaraı da qazaqsha syzyldy. Osy sátti tapjylmaı syrttaı qadaǵalaǵan bizge óziniń ana tilinde sóıleýge qorlanyp, tabanynyń astyna taptap turǵan anaý satýshydan góri kózderi aspan tústes myna orys qyzynyń áreketi unap, kóńilge shýaq sebeledi. О́ıtkeni kim-kimniń de týǵan ana tilińizge kórsetilgen múbárak qurmeti arqyly aldymen, sol adamnyń ózińizge, sosyn qazaq halqyna degen súıispenshilik sezimi atqan tańdaı araılanyp aıqyn ańǵarylatyny aqıqat... Ishtvan Qońyr Mandokıdiń: «Kóp til bilý bólmeńe kóp tereze salýmen birdeı, bólmeń jap-jaryq bolady» degen sózi bar. Sol aıtpaqshy, qaı halyq bolsyn áýeli óziniń tilin biletin adamǵa aıryqsha basyn ıip qurmet kórsetetini úlken mánge ıe. Kóńil terezesinen jansaraıyńyzǵa udaıy shýaq shashylyp turǵany ǵanıbet emes pe? Dúkendegi osy bir az ǵana sátke ómirdiń qanshama ónegesi men maǵynasy syıyp tur deseńshi?
–Atyń kim, aınalaıyn?– dep álgi qyzǵa eriksiz burylýymyzǵa týra keldi. –Natasha, – dedi ásem úni qońyraýdaı syńǵyrlap. – Qazaqshany qaıdan úırendiń? – dep suradyq. – Aralasatyn dostarymnyń kóbi qazaqtar. Olarmen kúndelikti aýyzeki sóılesý arqyly birte-birte úırenip, qazir tipti qazaqshany múlde múdirmeı sóıleı alatyn deńgeıge jettim, – dep marqaıdy.
Til – barlyq qupııa «esikterdiń» kilti ǵoı, shirkin. Tipti tildi tereń meńgerý arqyly ózderi de sol halyqtyń súıikti tulǵasyna aınalyp ketý mysaldary arǵy-bergi tarıhta az kezdespeıdi. Osy oraıda oıymyzǵa arǵydan Márııam Jagorqyzy, bergiden qazaq tilin ana tilinen artyq zerdelegen aıtysker aqyn Nadejda Lýshnıkova, «barym da, bazarym da – qazaqtyń tili» deıtin Asyly Osman apalarymyz, 70-80-shi jyldary qazaq ánderin tamyljyta shyrqap, ataq-dańqtary jer jarǵan Tatıana Býrmıstrova, Tatıana Poltavskaıa, Tatıana Martynenko esimderi oralady. Bir kezderi joıqyn jyrlarymen aıtystyń aıtýly dodalarynda top jarǵan aqyndy, bolmasa qazaqsha maqaldap sóılegende dóńestiń ózinde dúldúldeı jorǵalaıtyn Asyly apamyzdy ózge ulttyń ókilderi deýge tilimizdiń bara bermeıtini sodan. Áıteýir bul kisilerdiń qazaq tilinde taza sóılep, qazaqshaǵa asqan súıispenshilikpen qaraýlarynyń astarynda bóten bir oqshaý oıdyń bas buǵyp jatpaǵany aıdan anyq. Al endi elimiz Táýelsizdik alǵannan keıingi kezeńdi oısha barlap, keıingi tolqyndy kóńil dúrbisimen sholǵanda, olardyń arasynan qazaqshaǵa júırik mynadaı jas quraqtardyń jelbirep ósip kele jatqany qandaı ǵanıbet edi! Jáne bulardyń qoǵamymyzda jyldan-jylǵa arta túskenin sezgende, kóńildegi túıtkilder túbinen julynǵan aramshópteı solǵyn tartady eken.
Sondaı jastardan áriptesimiz, ońtústikqazaqstandyq Maksım Rojındi, el mereıin asqaqtatqan boksshy qyz Marına Volnovany, «Tańsholpan» baǵdarlamasyn júrgizetin káris qyzy Irına Tendi, Atyraý óńiriniń týmasy Halıl Maslovty, telejuldyzdar Olga Spırına, Maııa Veronskaıa men Oksana Loskýtovany, qazaqy bolmysyna qarap jurt «altyn qyz» ataǵan qyzylordalyq Ksenııa Pershınany, «Abaı joly» romanynan úzindini qazaq tilinde mańmańgerdeı mánerlep oqıtyn pavlodarlyq Anjelıka Babakovany jáne ózge de kóptegen otandastarymyzdy atap ótken oryndy. Baıaǵyda Qazaqstandaǵy ózge ult ókiliniń qazaqsha sóıleýi jurtqa tańdanarlyq sumdyq jańalyq bolyp sanalatyn. Qazir olaı emes. Búginde olar kórkemsóz oqý sheberleriniń baıqaýlaryna qatysyp, qazaq tilin naqyshy men nárine keltire sóıleý mádenıetin meńgerý mektebinen ótýde. Esesine, syrttan óz betterimen kelip qazaq tilin úırenýge múddeli sheteldik jastardyń jyl sanap artyp kele jatqany aıryqsha nazar aýdartady. Mysaly, Qazaqstanǵa kelip, stýdentterge koreı tilin úıretip júrgen Seýl ýnıversıtetiniń professory S.Hýn esimdi professordyń atyna syrttaı qanyq bolatynbyz.
ńtústikkoreıalyq professor stýdentterge sabaq óte júrip, ózi de ýaqytyn bosqa óltirmeı, qazaq tilin jetik meńgerip alypty. Al endi osy shirkinińiz óz eline baryp, ýnıversıtette qazaq tilinen sabaq bergenin estigende, aınalaıyn, ana tilimniń qadirin túsinbeı, basqa tilde shúldirlep júrgen mundaǵy keı nemelerdi bir shybyqpen aıdap otyryp myna professordyń leksııasyn tyńdatýǵa kirgizse ǵoı shirkin, sonda bálkim uıat sezimderi oıanyp, qazaqshaǵa bet burar ma edi, degen sanamyzdaǵy qııal qanatynyń shalqyp bir ketken tusy ǵoı bul.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»