Astanada Parlament Májilisi men Reseı Federasııasynyń Federaldy Jınalysy Memlekettik Dýmasy komıtetteriniń kezdesýi ótti. Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń ornaǵanyna 25 jyl tolýyna oraı uıymdastyrylǵan sharaǵa Májilis Tóraǵasynyń orynbasary V.Bojko men Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń depýtattar toby jáne Reseı Federasııasynyń Federaldy Jınalysy Memlekettik Dýmasy komıtetiniń músheleri qatysty.
G M T Opredelıt ıazykAzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı AzerbaıdjanskııAlbanskııAnglııskııArabskııArmıanskııAfrıkaansBaskskııBelorýsskııBengalskııBırmanskııBolgarskııBosnııskııVallııskııVengerskııVetnamskııGalısııskııGrecheskııGrýzınskııGýdjaratıDatskııZýlýIvrıtIgboIdıshIndonezııskııIrlandskııIslandskııIspanskııItalıanskııIorýbaKazahskııKannadaKatalanskııKıtaıskıı (Ýpr)Kıtaıskıı (Trad)KoreıskııKreolskıı (Gaıtı)KhmerskııLaosskııLatınskııLatyshskııLıtovskııMakedonskııMalagasııskııMalaıskııMalaııalamMaltııskııMaorıMarathıMongolskııNemeskııNepalıNıderlandskııNorvejskııPandjabıPersıdskııPolskııPortýgalskııRýmynskııRýsskııSebýanskııSerbskııSesotoSıngalskııSlovaskııSlovenskııSomalıSýahılıSýdanskııTagalskııTadjıkskııTaıskııTamılskııTelýgýTýreskııÝzbekskııÝkraınskııÝrdýFınskııFransýzskııHaýsaHındıHmongHorvatskııChevaCheshskııShvedskııEsperantoEstonskııIаvanskııIаponskıı Zvýkovaıa fýnksııa ogranıchena 200 sımvolamı Nastroıkı : Istorııa : Obratnaıa svıaz : Donate ZakrytQazaqstandyq jáne reseılik parlamentshiler ekijaqty qatynastardyń jaı-kúıi men damý keleshegi, shekaralyq yntymaqtastyq, sonymen birge EAEO Keden kodeksiniń mańyzdy máselelerin talqylady. Sondaı-aq, jıyn aıasynda halyqaralyq saıasattaǵy mańyzdy taqyryptar – Astana prosesi men Sırııadaǵy jaǵdaı, Aýǵanstandaǵy ahýal, terrorızm men ekstremızmge qarsy kúres máseleleri de kún tártibine shyǵaryldy.
Alqaly jıynda aldymen sóz alǵan Májilis Tóraǵasynyń orynbasary V.Bojko bul basqosý eki el arasyndaǵy dıplomatııalyq qatynastardyń 25 jyldyǵyna oraı uıymdastyrylyp otyrǵanyn ekshep aıtty.
«Búginde Qazaqstan men Reseı arasynda saýda-ekonomıkalyq, ǵylymı-tehnıkalyq, mádenı-gýmanıtarlyq jáne basqa salalarda ózara tıimdi qarym-qatynas ornaǵan. О́zara senim men yntymaqtastyqqa negizdelgen áriptestigimiz sharttyq-quqyqtyq sheńberde tıisti deńgeıde rásimdelgen. Qarym-qatynastarymyz ekijaqty bekitilgen 350-den astam qujatpen retteledi. Bizdiń elimizde Reseı úlesimen 20-dan astam iri kompanııa jumys isteıdi. Mysaly, Lýkoıl, Gazprom, Rosatom, Rosneft, VTB Bank jáne taǵy basqa. 13 myńnan astam zańdy tulǵa, ıaǵnı Reseı kompanııalarynyń Qazaqstandaǵy fılıaldary tirkelgen. Eń bastysy munyń bári de Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberindegi prosesterdi biriktirýge yqpal etetini sózsiz. Taýarlar men qyzmetter, kapıtaldar, jumys kúshterine qatysty ortaq naryqtyń qurylýy álemdik ekonomıkalyq daǵdarysqa qarsy turýǵa óz yqpalyn tıgizýde», dedi V.Bojko.
Sondaı-aq, ol óziniń alǵysózinde eki al arasynda kólik júıesin damytý mańyzyna kóbirek kóńil bóldi. Sondyqtan da eń aldymen Qazaqstan-Reseı yntymaqtastyǵyn damytý úshin kólik-logıstıkalyq júıeni qazirgi zamanǵa sáıkestendirý basty mindet bolyp turǵanyn atap ótti.
«Kólik salasy ekonomıkalyq ósimniń birden-bir draıveri. Máselen, búginde Batys Eýropa-Batys Qytaı halyqaralyq kólik dálizi boıynsha birlesken jumys júrgizilýde. Osy arqyly Ońtústik-Shyǵys Azııadan Eýropaǵa deıingi jol 10-12 kúnge qysqarady. Bul óz kezeginde kólik júıesin damyta otyryp, elder arasyndaǵy taýarlar qozǵalysyna, bıznestiń tıimdiligine tyń serpin beredi», dedi depýtat.
Al taqyryptyq talqylaý barysynda sóz alǵan Reseı Memlekettik Dýmasynyń TMD, eýrazııalyq ıntegrasııa jáne otandastarmen baılanys isteri jónindegi komıtet tóraǵasynyń orynbasary Vıktor Vodolaskıı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasynda qabyldanyp, qoldanysqa engiziletin jańa Kodeks uıym quramyndaǵy elderdiń shekaralyq máselesin túpkilikti sheshetindigin qadap aıtty.
«Bul ásirese, osy kúnderi birqatar shıelenister týdyrǵan qazaq-qyrǵyz shekarasyndaǵy jaǵdaıdyń rettelýine oń yqpal etetin bolady. Al qazirgi shıelenisti qaıbir jyldary Reseı men Belarýs shekarasynda oryn alǵan ótkinshi jaǵdaıǵa uqsas degen jón. Jýyrda ǵana Vladımır Pýtınniń usynysymen Reseı Federasııasy ortaq Kedendik kodeksti ratıfıkasııalady. Eger atalǵan Kodeksti Qazaqstan Parlamenti jaqyn arada ratıfıkasııalaıtyn bolsa, shıelenis meılinshe tezirek sheshiledi. Búginde bul qujatty Belarýs bekitip úlgerdi. Al endi 5 bólim, 461baptan turatyn Kedendik kodeks bizge ne beredi degenge kelsek, ol EAEO týraly sharttyń 32-shi babyn kúshine engizedi. Iаǵnı, osy bap arqyly Qazaqstan men Qyrǵyz shekarasyndaǵy jaǵdaı retteledi. Úshinshi elderdiń taýarlaryn tasymaldaýǵa baılanysty basqa da túıinder tarqatylady», dedi V.Vodolaskıı.
Onyń aıtýynsha, keler jyldan bastap kúshine enedi dep josparlanyp otyrǵan Kedendik kodekstiń EAEO aýmaǵynda turatyn ár adamnyń ómirine qatysy bar kórinedi. Atap aıtqanda, jumys oryndary kóbeıip, azamattardyń ómir súrý deńgeıi jaqsarady. Elektrondyq ónerkásip pen mashına jasaý salasyndaǵy taýarlardyń óndirisi artady dep boljanýda. Sol sebepten de qujatty Odaqqa múshe elderdiń Parlamenti ýaqyt ozdyrmaı qabyldaıdy degen senim bar.
«EAEO – jumysy ashyq ári ádil júrgizilip, senimge negizdelýi tıis. Eger qaısybir memleket osy baǵytta durys jumys istemeıtin bolsa, repressıvti sharalar (jazalaý sharasy) qabyldanady. Nátıjesinde, shekaralarda kórinis berip jatqan keleńsiz jaıttar birshama azaıatyn bolady», dedi V.Vodolaskıı.
Pikir almasý barysynda Reseıdiń Qazaqstandaǵy Elshisi Mıhaıl Bocharnıkov osy kúnderi Astanada ótip jatqan Sırııa jónindegi Astana prosesiniń jetinshi raýndyna qatysty óz oıyn ortaǵa saldy.
«Sırııa úkimeti men sırııalyq oppozısııa arasynda kelisim dıalogy órbýi úshin Qazaqstannyń usynǵan Astana alańy atalǵan aımaqta beıbitshilik ornaýyna ózindik yqpalyn tıgizip keledi. Bul beıbitshilik jolyndaǵy mańyzdy bir qadam», dedi ol.
Sonymen qatar, Reseıdiń Qazaqstandaǵy latyn álipbıine kóshý máselesine qurmetpen qaraıtyndyǵyn bildirgen Elshi Qazaqstan Konstıtýsııasynda orys tili resmı mártebege ıe ekendigine nazar aýdardy.
«Sondyqtan da Reseı egemen Qazaqstannyń aldaǵy ýaqytta memlekettik tildi latynǵa kóshirý týraly sheshimine túsinistikpen jáne qurmetpen qaraıdy. Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń jáne basqa da eldiń resmı tulǵalarynyń málimdeýinshe, Qazaqstanda orys tiliniń pozısııasy saqtalyp otyr. Oǵan qosa, Qazaqstannyń orta mektepterinde orys tilin oqytý jalǵasý ústinde. Sebebi, respýblıka basshylyǵy orys tilin el azamattarynyń erkin meńgerýin Qazaqstannyń mańyzdy mádenı basymdyǵy retinde qarastyrady. Qazirdiń ózinde Qazaqstannyń resmı ınstansııasynan orys tili muǵalimderiniń joǵary deńgeıde qajet etiletindigi, olardyń sanyn arttyrýǵa qyzyǵýshylyq bar ekendigi, sonymen qatar reseılik joǵary oqý oryndarynyń jańa fılıaldarynyń ashylatyndyǵy týraly aqparattar bar. Al Reseı taraby bul baǵytta óziniń kómegin berýge daıyn», dedi M.Bocharnıkov.
Nurlybek DOSYBAI,
«Egemen Qazaqstan»