Abaı zamanynda fotoǵa túsirý óneri elimizde endi-endi qalyptasyp kele jatqan edi. Qazaq jerindegi tuńǵysh fotosalondar HIH ǵasyrdyń aıaǵyna taman Semeıde ashylyp, qalada «Karımov», «Kýznesov», «Beloslıýdov» t.b. fotosalondary jumys istep turǵan eken. Olar ártúrli tapsyrmalarmen qyr dalasyna kelip, áıgili adamdardy, qazaqtyń turmys-salttaryn fotoǵa túsirip alyp, óz qajetterine jaratqan.
Tipti keıbireýleri Reseıdiń úlken qalalarynda qazaq ómirinen kórme uıymdastyryp, fotoalbom jasap, satýdy jalǵastyrǵan. Bul foto-barlaýshylar Abaı aýylyn aınalyp ótpedi. Ol tusta qyr eli mundaı foto túsirýshilerdi tańsyq kórip, alma-kezek qonaq etip, sýretke túsýge barynsha áýestengen.
Zaman ózgerip, jańa nızam ornaǵanda, baıdyń tuqymdary, bı-bolys bolǵandar, din taratýshy moldalar qýǵandalyp, osy tusta el qoryqqannan qolda bar qujat-sýretterin jyrtyp, órtep, joıyp jiberýge májbúr boldy. Sóıtip kóp sýret qurdymǵa ketti. Dese de keıbir júrek jutqan adamdardyń arqasynda oıshyl, dana atalarymyz Abaı men Shákárimniń bir-eki fotosy jasyryn saqtalyp, bizdiń zamanymyzǵa jetti.
Sonyń biri – 1896 jyly Abaı eki áıelinen týǵan uldarymen birge túsken sýreti. Ortada otyrǵan Abaı 51 jasta. Elaǵasy retinde kemeline kelip, kemeńgerlikke jetken shaǵy. Sonymen qatar ol toǵyz balanyń ákesi jáne segiz nemere súıip otyrǵan ardaqty ata. Abaıdyń oń jaǵynda báıbishesi Dildádan týǵan tuńǵyshy Aqylbaı 35 jasta, sonyń ózinde 5 balanyń ákesi. Sol jaǵynda ekinshi áıeli Áıgerimnen (Shúkiman) týǵan uly Turaǵul 21 jasta, áli úılenbegen. Ekeýi de qazaq ádebıeti men mádenıetinde ózindik iz qaldyrǵan tulǵalar.
Bul foto Semeıde N.Kýznesov fotosalonynda túsirilgen eken. Túpnusqadaǵy kólemi – 9 h13sm. Sýretti jazýshy Muhtar Áýezov 1941 jyly 6 aqpanda aktisi boıynsha Abaı murajaıyna ótkizipti. Eger bul foto Muqańnyń qolyna tımegende búginge jetpeı de qalýy kádik edi.
Kemeńger qalamger mýzeı qorynyń tirkeý kitapshasyna: «Abaı s synovıamı Akylbaem ı Týragýlom (podlınnık) snıato 1896 godý v Semıpalatınske fotografom N.Kýznesovym. V dar mýzeıý Abaıa ot Mýhtar Omarhanovıcha Aýezova» dep jazyp, qol qoıǵan.
Bul sýrettiń taǵy bir túpnusqasy Abaıdyń «Jıdebaı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq qoryq-mýzeıiniń qorynda saqtaýly tur. Bul fotony 1941 jylǵy 6 naýryzda №40 qabyldaý aktisi boıynsha qoryq-mýzeıge tapsyrǵan Qaıym Muhamedhanuly. Qaıym aǵa fotony ustazy Muhtar Omarhanulynan alǵan kórinedi.
Qaıyrjan KÚZEMBAEV, Ulttyq mýzeıdiń ǵylymı qyzmetkeri