Maqalama paıdalanǵan «Balaly úı – bazar, balasyz úı – qý mazar» degen qanatty qaǵıdamdy redaktor bel ortasynan sholtıtyp kesip tastady. Shama-sharqymyzdy paryqtaı bermeıtin kókórim kez.
О́zgeriske ushyraǵan bir tańba úshin taban tiresetin tarpań minezge salyp, marqum K.Shegalıev aǵamyzdan maqaldyń tolyq nusqasynyń nege bulaı kesilip qalǵanyn suradym.
Aýdandyq gazettiń basshysy: «Myna ómirde men neshe túrli taǵdyrlarmen kezdestim. Sonda perzent súıýge zar bolǵan bir otbasynyń bastan keshken oqıǵasy tipti alabóten edi. Erli-zaıyptylar 20 jyl boıy sábı ıisin ańsaýmen ótti. Sodan shaqalaqtyń shat kúlkisi estilmegen álgi shańyraqtyń shatyry birte-birte solqyldap, ydyraı bastady. Jurttyń bári qosylǵanda baqytty otbasyna balaǵan álgi ekeýdiń kıkiljińi aqyry ajyrasýmen tyndy. Áıeliniń barmaǵan jeri, baspaǵan taýy qalmady, tipti úmitin úzbeı nebir myqty dárigerlerden em-dom qabyldaı beripti... Kıeli oryndarǵa minájat etip, Qudaıdan jalǵyz perzent surap dúnıeden ozǵan beıbaq áıeldiń kózinshe bizdiń aýyldyń adamdary balalary týraly, otbasylyq qýanyshy jaıly artyq áńgime sóılep qoımaýǵa tyrysyp baǵatyn. «Ańdamaı sóılegen – aýyrmaı óledi» demekshi, sál baıqaýsyzda sondaı sıpattaǵy áńgimege eriksiz jol berilip qalǵan jaǵdaıda alqa- qotan jınalǵan kópshilik munyń tigisin jatqyzyp, bildirmeı jiberip otyratyn... Al myna maqaldyń, árıne, óser urpaq úshin ǵıbraty mol-aý, alaıda áldı áni buıyrmaǵan muńlyq jandar týraly bir sát oılanyp kórdiń be?», dedi. О́zgeniń qas-qabaǵyna qarap, kóńilin qaldyrmaı sóıleýdi bala kúnnen kókeıge túıip ósken aýyl balasy úshin ádeptilik álippesiniń árbir beti ómirlik tájirıbemen tolysatynyn sonda baryp uıala uqqan jaıymyz bar...
Bizdiń qazaqtaı jalpy jer betinde danagóı, dara halyq joq-aý, sirá. Ata-anany syılaý, jasy úlken adamǵa qurmet, kishige izet kórsetý, bala tárbıesi, tipti sóz sóıleý mádenıetine deıin muqııat mán berilip, ata-baba saltyn saqshydaı qorǵaýǵa barynsha kóńil bólinip kelgen. Aýyr sózben bireýdiń janyn jaralap almaýǵa aıryqsha mán berilgen. Qazaqy tárbıeniń eń keremeti osy bolatyn. Qazirgi qoǵam qalaı? Adamdardyń boıyndaǵy sol qasıet qanshalyqty saqtalǵan?
Belgili aqyn Kákimbek Salyqov aǵamyzdyń jurtshylyqqa oı salar: «Bir aýyz sóz qasiretti tyıady, Bir aýyz sóz aıyqpas dert jııady» dep keletin jyr jaýhary jurtshylyqqa óner týyndysy turǵysynda ǵana emes, qanatty qaǵıda retinde de keńinen málim. Bir án bar delebeńdi qozdyratyn, bıletetin, sekirtetin, biraq oısyz, al endi bir án bar dál anaý ándeı jelpintpeýi, jeliktirmeýi múmkin, biraq tunyp turǵan taǵylym, ǵıbrat. Qazir oıly, mátini mándi ánder qarashadaǵy qara aǵashtyń japyraǵyndaı seldiredi desek te, osy eki joldyń ózi-aq kópshilikpen bóliseıin degen búgingi áńgimemizdiń ıdeıasymen oraılas, sáıkes kelip otyr. Buǵan aıryqsha toqtalýymyzdyń sebebi sodan. Saıyp kelgende, bir aýyz sóz ǵalamat energııaǵa ıe. Shynaıy sezimmen óriletin ýyz lebizben aınalamyzdaǵylardyń keýdesin qýanyshqa toltyrsaq, qýys lebizben keı jandardyń jigerin jasytyp, kóńilin jabyrqatyp alyp jatatynymyz taǵy ras. Tipti sol bir aýyz sózdiń qudiretimen kisiniń ǵumyry úlken ózgeristerge ushyrap, taǵdyrsheshti qadamdar jasatýǵa umtyldyratyn sátter kezdesedi. Boıdaǵy qaıǵy-muńdy seıiltip, qobaljyǵan kóńildi shýaqty jazdyń lebimen óber sóz-qudirettiń qadir-qasıeti qazir ortamyzda qanshalyqty baǵaly, qundy degen máselege oıysqan tusta bizdi kóp jaıt mazalaıdy. Adamnyń kóńiline qarap sóıleý degendi qazir ár adam ár túrli túsinedi. О́ıtetini qoǵammen birge qundylyqtar, sóıleý mádenıeti ózgerdi. Qaı adam myna kisiniń kóńiline jaqpaıtyn bosteki sóz sóılep qoımaıyn dep tiline árdaıym abaı bolyp júr deısiń. Túgi joqtyń qasynda «shalqyp, tasyp ómir súrip jatyrmyn» dep sóıleý túk uıat emes qazir. Arasynda baspanasyz jandar bar ortada ózińniń keń saraıdaı záýlim úıde turyp jatqanyńdy aıtyp maqtaný tárbıeli, kórgeni mol adamnyń isi emes ekenin bala da aıtady. Perzentsiz pendege balalaryńnyń bal qylyqtaryn áńgimelep máz bolý – mádenıettilikke jata qoımaıdy.
«Myna jalǵanda menen asqan baqytty jan joq shyǵar, sirá» dep masattana marqaıdy zeınetker ózine iltıpat bildirýshi úlken-kishi jámıǵatqa.
– Kez kelgenniń mańdaıyna buıyra bermeıtin berekeli tirshilik keshtim, – dedi. Munan soń ózge jandardan óziniń artyqshylyǵyn bóle-jaryp aıtty. Záýlim úı. Laýazymdy qyzmet. Ásem jar. Sheteldik qymbat kólik. Asyqtaı ul, qasyqtaı qyz... Keýdesindegi demi asaý taıdaı bulqyndy. Daýysy tarǵyldandy. Tebirendi. Tolqydy. Shat-shadyman kúıdi, qýanyshty sharshy toppen bólisse nesi aıyp eken? Deısiń ǵoı, baıaǵy. Biraq maqtaný, marqaıý birte-birte deneni dendegen dertke aınalyp ketpese eken degen oı ushqyny qııal ushynan qylań berdi. «Aýyz ózimdiki eken» dep ońdy-soldy shekten shyǵa sóılegen álgi paqyryń qalyń toptyń aldynda bir sátte óziniń rýhanı taıaz adam ekenin kórsete saldy. Baqyttan basy aınalǵan shirkin, asqaq keýde ózin jan-jaqtan qaýmalap tyńdap otyrǵan qarapaıym halyqty kózge ilmeı, muryn shúıirdi. Ár kez abaılamasa, artyq sózdiń arbasy adamdy kóbine astamshylyq «aýrýyna» aparyp soqtyrady eken-aý!..
Qarashash TOQSANBAI, «Egemen Qazaqstan»