Eldi mekenderdi sapaly aýyz sýmen qamtý máselesi qalaı sheshilýde?

Naqty jospar, tııanaqty is kerek

Sharaǵa Májilis Tóraǵasy Nur­lan Nyǵmatýlın men Pre­mer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mı­nıs­tri Asqar Myrzahmetov, Inves­tısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek pen Qarjy mı­nıstri Baqyt Sultanov qatysty. Jıyn­da sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıesine baılanysty ta­qyryptyq baıandamalar tyń­daldy.

Alqaly jıyndy ashqan Má­ji­lis Tóraǵasy N.Nyǵmatýlın El­basy saıasatynyń jáne stra­tegııalyq maqsattarynyń arqa­synda Qazaqstannyń joǵary tabystarǵa jetkenin, barlyq salada kóptegen mańyzdy jobalar júzege asyrylǵanyn atap ótti. «Osy salada «Taza aýyz sý», «Aq bulaq» sııaqty birqatar jobalar júzege asyryldy. Bul jumystar qazirgi ýaqytta «О́ńirlerdi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi baǵdarlamasy» jáne «Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy arqyly jalǵasyn tabýda. Ony zańdyq turǵydan qoldaý úshin Májiliste kóptegen sharalar atqarylyp keledi. Depýtattar tıisti memlekettik organdarǵa usynystar jasap, bıýdjetten qosymsha qarajat bólýge de erekshe yqpal etýde. Nátıjesinde, aýyz sý máselesin sheshýge mem­leket­ten jyl saıyn qajetti qar­jy bólinip otyr. Endigi máse­le ony tıimdi paıdalaný. Al ol úshin barlyq jumystardy du­rys uıymdastyryp, sýdy paıda­lanýdyń jańa tehnologııalaryn engizý qajet. Osyǵan oraı, jer asty sýlaryn paıdalanýǵa qatysty naqty jospar jasap, aýyldarda jańa sý qurylystaryn qolǵa alý kerek. Osynyń barlyǵy aýyz sý máselesin tolyqtaı sheshýge múmkindik beredi», dedi Májilis Tóraǵasy.

Sonymen qatar N.Nyǵ­ma­tý­lın eldi mekenderdi aýyz sýmen qamtamasyz etýde oryn alyp otyrǵan olqylyqtarǵa da toq­taldy. Ásirese, sý qurylǵylary ny­sandaryn ornatýda biriz­dilik pen eldi mekenderde sý ınfraqurylymdaryn tartýda biryńǵaı operatordyń joq­tyǵyna basa nazar aýdardy.

«Birinshiden, búgingi kúni sýmen jabdyqtaý nysanyn salý jáne paıdalanýǵa berý bary­synda júıeli ádister joq. Qazirgi ýaqytta toptyq sý qu­byry salynǵannan keıin aýyli­shilik jelilerdiń daıyn bol­maýynan eldi mekenge sý berýge múm­kin­shilik bolmaıtyn jaǵdaılardy kórip otyrmyz. Munyń barlyǵy bıýd­jet qarajatyn tıimsiz paıda­lanýǵa, sonymen birge eldi me­kendi sapaly aýyz sýmen qam­tamasyz ete almaýǵa ákeledi. Oǵan eldi mekendi sýmen qamtamasyz etý ınfraqurylymyn salý jáne paıdalanýǵa berý bo­ıynsha biryńǵaı operatordyń joqtyǵy sebep bolýda», degen Májilis Tóraǵasy nysandardyń qurylysy aıaqtalǵannan keıin olardyń paıdalaný máselesi de ózekti bolyp otyrǵanyn jetkizdi. «Búginde sýmen jabdyqtaý júıesinde materıaldyq qural-jabdyqpen jáne kadrlyq áleýetpen qamtamasyz etilgen qyzmet kórsetýshi kásiporyndar aýdan ortalyqtarynda ǵana bar. Aýyldar men eldi mekenderdegi sýmen jabdyqtaý júıesi aýyl ákimderiniń qaramaǵyna berilgen. Al olar qajetti qural-jabdyqpen de, mamandarmen de qamtamasyz ete almaı otyr. Sonyń saldarynan sýmen jabdyqtaý júıelerinde apat jıi oryn alyp, jeliler men qural-jabdyqtardyń isten shyǵýy, sý berýdiń toqtatylýy árkez qaıtalanyp jatady», dedi N.Nyǵmatýlın.

Qalaı bolǵanda da halyqty sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý qajettigin alǵa tartqan Májilis Tóraǵasy sý tarıfine qatysty máselege de nazar aýdardy. «Tutynýshylarǵa qyzmet kórsetýdiń joǵary deńgeıi mańyzdy talaptardyń biri. Árıne, bul rette bizdiń sý resýrs­tarymyzdy tıimdi paıdalanýda da úlken máseleler bar. Elimizdiń óńirlerinde tarıfteý jáne ózge quraldar arqyly qol jetkizýdiń aıqyn mysaldary bar. Mynadaı ustanym engizilýi tıis: tutynýshy alǵan qyzmetine ádil baǵa tólegen kezde ol sáıkesinshe laıyqty qyzmet alýy qajet», degen Nurlan Zaırollauly mundaı talaptardyń barlyǵyn júzege asyrý tıisti deńgeıde qoǵamdyq monıtorıng bolǵanda ǵana júzege asyrylatyndyǵyn aıtty.

Sheshimin tabý usynyldy

Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Aýyl sharýashylyǵy mınıs­tri Asqar Myrzahmetov eldi aýyz sýmen qamtýdyń túıin­derin tar­qatýdyń tetikterine toqtal­dy. Onyń aıtýynsha, ha­lyq­tyń 87 paıyzy taza aýyz sýmen qamtamasyz etilgenimen, 2 mıl­lıonnan astam adam úshin taza sý qoljetimsiz kúıde qalǵan. «Máselen búgingi kúni respýb­lı­kadaǵy 6 601 eldi mekenniń 4 034-i ortalyq­tan­dyrylǵan sý júıesimen qamtamasyz etilmegen. Olarda 2,7 mln adam turyp jatyr. Onyń 1 462-si jańa qurylysty, 1 104-i jańǵyrtýdy talap etedi. Atalǵan 1 104 eldi mekende sý táýligine 12 saǵattan az beriledi. Jalpy osy 2,7 mln adamdy tolyqtaı aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin osy kúngi qarjylandyrý kólemin saqtap qalǵannyń ózinde problemany sheshý 2027 jyly ǵana múmkin bolmaq. Al jyldyq qarjylandyrýdy 100 mlrd teńgege deıin jetkizgende 2025 jylǵa qaraı sheshýge bolar edi. О́ıtkeni onyń jıyndyq somasy 717 mlrd teńgeni quraıdy», dedi A.Myrzahmetov.

Sonymen qatar Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri eldi meken­der­degi barlyq sý qubyrlary jelisin salý jáne jańǵyrtý barysynda sý taratýmen aınalysatyn barlyq mekemelerdi biryńǵaı operator retinde aıqyndaý qajettigin de aıtty. Bul eń birinshiden, jumystardyń jalpy qunyn 717 mlrd teńgeden 536 mlrd teńgege azaıtýǵa, ekinshiden, jobanyń júzege asyrylý merzimin jyl saıyn josparlanyp otyrǵan qar­jylandyrý kólemi saqtalǵan jaǵ­daıda 2022 jyldyń sońyna deıin qysqartýǵa múmkindik beredi.

Tyńdaý barysynda Inves­tı­sııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek qoǵamnyń sýǵa degen kózqarasyn ózgertý qajet dep sanaıtyndyǵyn bildirdi. Onyń pikirinshe, sýǵa degen áleýmettik qatynas tutynýshylyq pen aýyz sýdyń ekonomıkalyq quny arasyndaǵy sáıkessizdikke ákelgen. «Bul qoǵamdyq sanada sý qunynyń túsip ketýine sebep boldy», dedi ol.

Organdar arasynda ózara úılesim joq

Sonymen qatar mınıstrlik tarapynan mamandar máselesi mańyzdy aspektilerdiń biri ekendigi aıtyldy. Onyń aıtýynsha, búginde kommýnaldyq sharýashylyq salasynda resýrs­ty jáne energııany únemdeıtin zamanaýı tehnologııalardy qoldanyp, jumys isteı alatyn bilikti mamandar jetispeıdi eken. «Mysaly 2016-2017 oqý jylynda «Sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý júıelerin tazartý» mamandyǵy boıynsha 75 grant bólinse, «Sýmen jabdyqtaý jáne sý tartý» mamandyǵy boıynsha grant bólinbegen. Biz jańartý men jańa ınfraqurylym salýdy ınvestısııalaýdan bólek, sý arnasy mamandarynyń biliktiligin arttyrý baǵdarlamalaryn júzege asyrý qajet dep esepteımiz», dedi J.Qasymbek.

Sý máselesin sóz etken parlamenttik tyńdaý barysynda depýtattar tarapynan Úkimet músheleriniń atyna birqatar máseleler qoıyldy. Májilis depýtaty Sáken О́tebaev aýyz sýmen qamtamasyz etý salasyndaǵy qyzmetterdiń shashyrańqylyǵy problemaǵa aınalyp otyrǵanyn aıtty. «Sonyń saldarynan jobalardy júzege asyrý barysynda ókiletti organdardyń arasynda úılesimdilik joq. Aıtalyq, jer ústi sý kózderi men toptyń sý taratqyshtarǵa Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi, al jer asty sý kózderi men eldi meken­derdi sýmen jabdyqtaý júıe­sin damytýǵa Investısııalar jáne damý mınıstrligi jaýap be­redi. Buǵan qosa, josparlaý, salý jáne odan paıdalaný jergi­likti atqarýshy organdardyń quzy­re­tinde qalyp otyr», dedi depýtat.

Osylaısha, parlamenttik tyńdaý barysynda depýtattar halyqty sapaly aýyz sýmen odan ári qamtamasyz etýdiń prob­lemalary men ony sheshýdiń joldaryn sóz etti. Taqyryptyq talqylaý barysynda V.Bojko, N.Sabılıanov, S.Ahmetov, Q.Qare­ken, O.О́ksikbaev, J.Ah­met­bekov, A.Qurmanova syndy ha­lyq qalaýlylary óńirler­degi ózekti máselelerdi sóz etip, tirshilik kózine qatysty túıin­niń tarqatylý tetikterin kóter­di. Al aıtylǵan usynys, pikir­ler­diń barlyǵy da tıisti múddeli mekemelerdiń jobalyq qujat­tarynda kórinis tabatyn bolady.

Nurlybek DOSYBAI,

«Egemen Qazaqstan»