Sarapshylar Qazaq­stannyń 2025 jylǵa deı­ingi strategııalyq damý josparyn talqylady

Ashyq pikir alańyna Ulttyq eko­nomıka mınıstri Tımýr Súleımenov, «Atameken» ult­tyq kásipkerler pala­tasynyń basqarma tó­raǵasy Abylaı Myr­zah­metov, Nazarbaev ýnı­versıtetiniń vıse-pre­zıdenti Qanat Baıǵarın já­ne basqa da sarapshylar qatysty. Basqosýda mı­nıstr jeti júıelik re­formadan turatyn ma­ńyz­dy qujat týraly eg­jeı-tegjeıli baıandady. О́z­­ge sarapshylar árbir re­­for­maǵa jeke-jeke toq­ta­lyp, oı-pikirlerin ortaǵa saldy.

Tımýr Súleımenovtiń aıtýynsha, strategııalyq jospar Ult josparyn oryndaýdyń bir baǵyty retinde qarastyrylyp otyr. «Álbette, qujattyń strategııalyq mazmuny óte joǵary. Dese de, elimizdegi negizgi uzaq merzimdi qu­jat «Qazaqstan-2050» ekenin atap ótkim keledi. Iаǵnı biz ol qujatta qarastyrylǵan maqsattardan bas tartpaımyz. 2050 jylǵa deıingi negizgi maqsat-múddelerdi oryndaý úshin qysqa merzimdi maq­sat­­tardy aıqyndaıtyn osyn­daı strategııalyq jospar­lar kerek. Sebebi álemdegi makro­eko­no­mıkalyq jáne geosaıası saıasat jyldam ózgerý ústinde», dedi ol.

Búgingi tańda ár memleket óz áleýetine qaraı túrli basym­dyq­tarǵa mańyz bere bastaǵan. «2020 jylǵa deıingi josparǵa toq­talǵym kelmeıdi. Sebebi onyń negizgi mazmuny daǵdarysqa qarsy sıpattarǵa sáıkes keledi. Ol josparda negizge alynǵan barlyq áleýmettik jáne ekonomıkalyq tapsyrmalar oryndaldy. Sondyq­tan biz jańa jospar týraly aıtamyz», degen mınıstr 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparyn qurýda kóptegen syrtqy jáne ishki faktorlar negizge alynǵanyn jetkizdi.

«Eń aldymen álemdegi eldermen tereń ıntegrasııaǵa túsken el eke­nimizdi bilýimiz kerek. Álem­dik trendterdi eskermeý múm­kin emes. Sondyqtan biz jan-jaq­ty sa­la­daǵy 100 jahandyq trend­ti taldadyq. Birneshe ssena­rıı qur­dyq. Iаǵnı yqtımal jaǵ­daı­larǵa ar­nalǵan ssenarıı bar», dedi T.Súleımenov.

Mınıstr sózinde negizgi ekpin XXI ǵasyrdaǵy halyqaralyq deń­geıdegi tabysty damý men bá­se­kelestiktiń negizgi sharty – ada­mı ka­pıtaldy arttyrýǵa sa­ly­nyp otyr­ǵandyǵyn atap ót­ti. «Jos­parda bolashaqtaǵy eko­no­mı­ka­l­yq saıasattyń negizgi draı­ver­le­ri, máselen, adamdardyń quzireti men daǵdylaryn, tehnologııalar men sıfrlandyrýdy damytý, óńirlerdiń rólin kúsheıtý, jasyl ekonomıkaǵa ótý qamtylǵan. Ol sondaı-aq ssenarıılik josparlaý esebinen beıimdeýshi bolyp tabylady jáne Úkimettiń egjeı-tegjeıli bastamalarynyń naqty jumys josparyn kórsetedi», dedi.

Baıandamashynyń sózine qa­ra­ǵan­da, strategııalyq jospar ja­ńa, tehnologııalandyrylǵan, eks­por­tqa baǵdarlanǵan ekonomıkany qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan ósimniń jańa modelin aıqyndaıdy. Onyń úsh draıveri belgilengen: alǵashqysy – ekonomıkanyń qolda bar salalarynyń opera­tıv­tik tıimdiligin arttyrý, óndi­ris­ke arnalǵan resýrstarǵa shyǵyndardy jáne ónimderdi tasymaldaý jáne sa­tý shyǵyndaryn azaıtý, teh­no­logııalyq jańartýǵa jáne sıfr­lan­dyrýǵa ınvestısııalar quıý jáne jasyl ekonomıkaǵa kóshý úshin jaǵdaı týǵyzý esebinen ónimdilikti arttyrý bolyp tabylady.

О́simniń ekinshi draıveri – qolda bar salalardyń eksportqa baǵdarlanýy, joǵary qosylǵan qundaǵy taýarlar men qyzmet kór­se­týlerge ekpin túsirý, jetki­zi­lim­niń ǵalamdyq tizbesine engizý. Nátıjesinde basty eksporttyq po­zısııa boıynsha jahandyq na­ryq­taǵy pozısııalar arttyry­lýy tıis. Úshinshisi, jańa jo­ǵary ónimdiliktegi ekonomıka salalaryn qurý bolmaq, olar jet­kizilimder tizbegin qurý jáne aınalasyndaǵy qyzmet kórsetýdi damytý esebinen jáne qolda bar salalardy, tehnologııalyq kompanııalardy oqshaýlaý, tehnologııalar transferin jáne ınnovasııalardy kommersııalandyrý jaǵdaıynda paıda bolýy tıis.

«Biz syrtqy konıýnktýraǵa tym táýeldi emes turaqty sapaly ósim mindetin qoıyp otyr­ǵan­dyqtan, tek qarqyn ǵana emes, sonymen birge adamdardyń ósim sapasy men ómir súrý sapasy da ma­ńyzdy. Sondyqtan stra­te­gııa­lyq jospar aıasynda ózek­ti ult­tyq ındıkatorlardy anyq­tadyq, olar úsh mańyzdy quramdas bólikti – ósý qarqynyn, ósim sapa­sy jáne ómir súrý sapasyn já­ne álemdik damyǵan otyzdyqqa je­tý jolyndaǵy progresti beı­neleıdi», dedi T.Súleımenov. Onyń paıymynsha, maqsatqa qol jetkizý úshin jan basyna shaq­qandaǵy IJО́ ósimin 46 100 AQSh dollaryna, eńbek ónimdiligin or­ta eseppen jylyna 4,7 paıyzǵa jet­kizý kerek. Al bul úshin shı­kizattyq emes taýarlar men qyz­metter eksportynyń úlesi 2016 jylǵy 44,6 paıyzdan 2025 jylǵa qaraı 50 paıyz bolýy qajet. Bul ekonomıkany ártaraptandyrýdyń belgisi bolyp tabylady.

Jıynda Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıtetiniń tóraǵasy Baǵdat Mýsın Qazaqstan­da­ǵy barlyq salaǵa sıfrlandyrý júıesin tolyqqandy engizý úshin eldiń barlyq aýmaǵyn ınternetpen qamtamasyz etý kerek ekenin áńgimeledi. «Sıfrlandyrý jeke emes, barlyq salaǵa qatysty ekenin kópshilik túsinip keledi. Qu­jat­taǵy maqsattardy iske asy­rý jolynda sıfrlandyrý aıtar­lyq­taı septigin tıgizedi. Álbette, «ekonomıka salalarynyń sıfrly transformasııasy» degen bir jaǵynan túsiniksizdeý uǵymǵa uqsaǵanymen, naqty aıtqanda, eń negizgi ınfraqurylymnyń osy eke­nin aıtý kerek. Búgingi tańda sóz­siz jedel túrde Qazaqstannyń bar­lyq aýmaǵyna, árbir aýyldarǵa áleý­mettik jelilerdi qoljetimdi etken jón. Strategııalyq josparda bul qadam bar. Men osyǵan qýa­namyn», deıdi komıtet basshysy.

Makroekonomıkalyq zertteýler ortalyǵynyń dırektory Oljas Qudaıbergenovtiń paıymynsha, Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi damýynyń strategııalyq jos­parynda aıtarlyqtaı ekono­mıkalyq negizder qamtylǵan. Ol qujattaǵy úsh negizgi máselege kóńil aýdardy. Birinshiden, barlyq prosester men salalarǵa aýqymdy sıfrlandyrý ene bastaıdy. Bul sheshim qabyldaýlarǵa ketetin ýa­qytty barynsha únemdep, eńbek ónim­­diligin arttyrady. Ekinshiden, qu­jatta ekonomıkalyq negiz qamtylǵan, onyń úlesi boıynsha bıýdjettik IJО́ 18-den 25 paıyzǵa ósedi. Al ulttyq valıýtadaǵy kredıtteý 18-den 50 paıyzǵa jetedi. Buǵan deıingi josparlarda dál osyn­daı kórsetkish bolmaǵan. Úshin­shiden, qujatta óńirlerdi te­ńes­­tirýdi qarastyratyn bólim bar. Bul da asa mańyzdy.

Sarapshynyń aıtýynsha, stra­te­gııalyq jospar jobasy negizinen júzege asyrylýǵa daıyn. Iаǵnı qujat bekitilgen jaǵdaıda birden iske kirisý mańyzdy.

Ashat RAIQUL, «Egemen Qazaqstan»