Premer-Mınıstr Baqytjan Saǵyntaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparynyń jobasy maquldandy. Sondaı-aq kún tártibinde ónerkásiptik qaýipsizdikti qamtamasyz etý máselesi men respýblıkadaǵy qoǵamdyq keńesterdiń jumystary jóninde másele talqylandy.
Maqsat – tabysty ekonomıkalyq ósim
Alǵashqy másele boıynsha baıandama jasaǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri Tımýr Súleımenov Qazaqstannyń 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparynyń negizgi maqsaty sapaly ári tabysty ekonomıka ósimin qamtamasyz etý, halyqtyń ómir súrý sapasyn EYDU-ǵa múshe elderdiń deńgeıine jetkizý ekendigin aıtty.
– 2025 jylǵa deıingi strategııalyq damý jospary «Qazaqstannyń úshinshi jańǵyrýy: jahandyq básekege qabilettilik» atty Elbasy Joldaýyn iske asyrý maqsatynda ázirlengen. Bul qujat Qazaqstannyń 30 damyǵan el qataryna kirý jolynda «Qazaqstan-2050» Strategııasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan orta merzimdi memlekettik josparlaý júıesiniń birinshi deńgeıdegi qujaty bolyp tabylady. Osy qujat negizgi maqsattaryna qol jetkizilgen 2020 jylǵa deıingi strategııalyq damý josparynyń ornyna ázirlendi, dedi jospardy tanystyrǵan mınıstr.
Jobaǵa sáıkes jylyna kem degende 4,5-5% deńgeıinde ekonomıka ósimine qol jetkizý josparlanyp otyr, bul Qazaqstanǵa jan basyna shaqqandaǵy IJО́ ósimi deńgeıin 2025 jylǵa qaraı 46 100 AQSh dollaryna deıin qamtamasyz etýge múmkindik beredi.
T. Súleımenovtiń aıtýynsha, qujat jobasy túrli deńgeıde talqylaýdyń tórt kezeńinen ótken. Sonyń ishinde halyqaralyq uıymdardyń saraptamalyq baǵalaýy da bar. Máseleni qaraý qorytyndysy boıynsha, strategııalyq jospar jobasyn Úkimet músheleri biraýyzdan qoldap, Memleket basshysynyń qaraýyna jiberdi.
Baqytjan Saǵyntaev munyń óte mańyzdy qujat ekenin atap ótti. Joba Astana men Almatynyń túrli alańdarynda qaraldy. Sońǵy talqylaý otandyq sarapshylardyń qatysýymen kúni keshe ótkizildi.
«Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýyndaǵy tapsyrmasyna sáıkes, ekonomıkalyq ósimniń jańa modelin qurýdy jáne halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartýdy kózdeıtin qujat ázirlendi. Atalǵan qujat elimizdiń negizgi strategııalyq qujaty – «Qazaqstan-2050»-di iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Maqsat – 30 ozyq damyǵan el qataryna qosylý», dedi B. Saǵyntaev.
Premer-Mınıstr atalǵan qujattyń mán-mańyzyn halyqqa durys ári túsinikti tilmen túsindirý mańyzdy mindet ekenin aıta kelip, Ulttyq ekonomıka mınıstrligine Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrligimen, ózge de múddeli memlekettik organdarmen birlesip, tıisti sharalardy qolǵa alýdy tapsyrdy.
О́nerkásiptik qaýipsizdik qatań saqtalýy tıis
Bıyl elimizdegi qaýipti óndiristik nysandarda 11 apat boldy. Al byltyr osy ýaqytta óndiristerde bolǵan apattar sany 14-ke jetken. Degenmen, qolǵa alynǵan qaýipsizdik sharalarynyń nátıjesinde óndiriste jaraqat alý oqıǵadary azaıǵan kórinedi. Bul týraly aıtqan Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek bıylǵy 10 aıda bolǵan apattarda 12 adam zardap shegip, 4 adam qazǵa bolǵanyn alǵa tartty.
Qazirgi tańda mınıstrliktiń qadaǵalaýynda 230 myńnan asa qaýipti óndiristik nysandy qamtıtyn 9 myńnan asa kásiporyn bar eken.
Mınıstrdiń aıtýynsha, jospar boıynsha tek qaýpi asa joǵary óndirister ǵana tekseriledi. Qalǵan nysandarǵa jospardan tys tekserýler jáne
baqylaýdyń basqa túrleri júrgiziledi. «Bıznesti qoldaý aıasynda óz jumysyn tyńǵylyqty júrgizip otyrǵan adal kásipkerlerdi tekserýden bosatý sekildi yntalandyrý sharalary kózdelgen. Tipti olardy qaýipti óndiristik nysandar tizbesinen alyp tastaý múmkindigi de bar. 2017 jyldyń 10 aıy ishinde 1558 tekserý júrgizildi, olardyń arasynda kestege sáıkes 923, jospardan tys – 635 tekserý boldy», deıdi J.Qasymbek.
Tekserý barysynda 40 myńnan asa buzýshylyq anyqtaldy, adamdardyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndirip turǵan 880 qaýipti óndiristik nysan ýaqytsha toqtatylyp, 24,5 mln teńgeden asa somada 1821 aıyppul salynǵan.
Búginde mınıstrlik óndiris oryndaryndaǵy apat sanyn azaıtý boıynsha birqatar sharalardy qolǵa alypty. Aıtalyq, osy ýaqytqa deıin óndiristerde qoldanylyp kelgen adam ómirine qaýipti qospalar men zattar zamanaýı túrge aýysqan. Mysaly, buryn qurylystarda hlor paıdalanylsa, qazir ýltrakúlgin sáýleni qoldaný keń etek jaıypty. Sondaı-aq, zaýyt bekitken qoldaný merzimi ótken tehnıkalyq qurylǵylardy jańasyna aýystyrý, óndiristerde qolmen jumys isteýden góri avtomattandyrylǵan júıege kóshý sekildi jumystar qolǵa alynǵan. Endi elimizdiń ónerkásibinde engizilip jatqan tórtinshi ındýstrııalyq revolıýsııa biraz óndiris oryndaryna zamanaýı tehnologııany engizip, sıfrlandyrýǵa jol salady dep kútilip otyr.
О́nerkásiptik qaýipsizdikke baılanysty sóz sóılegen Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova qazir elimizde halyqaralyq talaptarǵa sáıkes eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý standarttaryn jańartý boıynsha jumystar júrgizilip jatqanyn, bul úderis 2021 jylǵa qaraı aıaqtalatynyn jetkizdi. Búginde respýblıka boıynsha 1400-den astam kásiporyn Halyqaralyq eńbek uıymy usynǵan eńbek qaýipsizdigi men eńbekti qorǵaý standarttaryn engizip, 131 jumys berýshi eńbek zańnamasynyń talaptaryna sáıkestigin erikti túrde maǵlumdaý sertıfıkatyna ıe bolǵan. Mundaı qujatqa ıe bolǵandar josparly tekserýge jatatyn kásiporyndar tiziminen úsh jylǵa bosatyldy.
Qoǵamdyq keńesterge qoldaý qajet
Qazirgi tańda elimizde túrli deńgeıdegi 229 qoǵamdyq keńes jumys isteıdi. Onyń ishinde respýblıkalyq deńgeıde – 16, óńirlik deńgeıde – 213 keńes. Olardyń quramynda barlyǵy 4 myńnan astam adam bar. Bular memleket pen halyqtyń arasynda kópir bolyp, eldi alańdatatyn máselelerdi bılikke jetkizýdi basty nysanasyna alǵan. Úkimet otyrysynda sóz sóılegen Din isteri jáne azamattyq qoǵam mınıstri Nurlan Ermekbaev búginde qoǵamdyq keńesterdiń rólin kúsheıtý jumystary júrgizilip jatqanyn atap ótti. Bul keńester halyqty tolǵandyratyn máselelerdiń monıtorıngin jasap, azamattardyń quqyqtary, bostandyqtary men mindetterine qatysty normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn saraptaý tetigin engizipti. Degenmen de búginde qoǵamdyq keńesterdiń qyzmetine keri áserin tıgizetin máseleler bar. Mınıstrdiń aıtýynsha, onyń birinshisi keńesterdiń sapalyq quramy bolsa, ekinshisi – qajetti qarjylandyrýdyń bolmaýy. Alaıda keıbir sarapshylar qoǵamdyq keńesterdi memleket qarjylandyrsa, olardyń óz aldyna táýelsiz uıym bolý sıpatynan aıyryp, bılikke baǵynyshty etetinin alǵa tartady. Soǵan qaramastan mınıstr jekelegen bıýdjettik shyǵyndardy qarastyrý qajet dep tanyp otyr. Máselen, aımaqtarǵa shyǵý issaparlary men keńse shyǵyndaryn memleketten qarjylandyrǵan jón.
«Úshinshiden, keńes músheleriniń pikirinshe, qarastyrylatyn normatıvtik-quqyqtyq aktiler sanynyń artýynan, keńesterdiń jumys kólemi ulǵaıǵan. Sonymen qatar normatıvtik-quqyqtyq aktilermen jumys júrgizý úshin arnaıy bilim men salalyq biliktilik qajet. Osyǵan oraı, quqyqtyq aktilerdi qarastyrýdy keńes músheleriniń óz sheshimine qaldyrý múmkindigin berý kerek», dedi ol.
Buǵan qosa, mınıstrlik tarapynan memlekettik organdar qabyldaǵan sheshimderdiń jobalaryn ázirleý men talqylaý prosesine qoǵamdyq keńesterdiń áleýetin belsendirek paıdalaný, qandaı da bir mańyzdy jaıttardy qoǵamǵa jetkizý úshin qoǵamdyq keńester ókilderin tartý boıynsha sharalar qabyldaý usynyldy.
Qymbat TOQTAMURAT, «Egemen Qazaqstan»