Keshe Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev resmı saparmen Belarýs Respýblıkasynyń astanasy Mınsk qalasyna bardy. Eki kúnge josparlanǵan sapar aıasynda Memleket basshysy Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń mereıtoılyq sessııasyna qatysady dep kútilýde.
Mınskide Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Belarýs Respýblıkasynyń Prezıdenti Aleksandr Lýkashenkomen kezdesti. Kezdesý barysynda Nursultan Nazarbaev resmı saparmen shaqyrǵan Belarýs basshysyna alǵysyn bildirdi. «Bul kezdesýimiz eki memlekettiń arasyndaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaǵanyna 25 jyl tolǵan aıtýly datamen tuspa-tus kelip otyr. Osy jyldar aralyǵynda Qazaqstan men Belarýs myqty ekonomıkalyq jáne saıası bazasy bar qarym-qatynas ornatqanyn aıta ketý kerek. Tarıhı turǵydan qysqa ýaqyt ishinde aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizdik. Biz qıyn jaǵdaılarda ekijaqty yntymaqtastyqtyń myqty saıası bazasyn qurdyq. Memleketterimiz ashyq ári senimdi qarym-qatynastaǵy berik áriptes bolyp sanalady», deı kele Nursultan Nazarbaev Aleksandr Lýkashenkonyń eńbegin atap ótti. «Memleketińiz úshin sizdiń atqarǵan eńbegińiz zor. Belarýstiń aýyl sharýashylyǵy ónimderi men mashına jasaý salasyndaǵy jetistikteri álemge keńinen tanylyp úlgerdi», dedi Elbasy. Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Belarýs saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵynyń damý qarqynyna oń baǵa berdi.
Nursultan Nazarbaevtyń aıtýynsha, Qazaqstanda Belarýstiń 260 kásiporny, 6 avtomobıl jasaý zaýyty jumys isteıdi. «Qazaqstan belorýs jerinen aýyl sharýashylyǵy jáne jıhaz ónimderin ımporttaıdy. Osy kezdesý barysynda Qazaqstanǵa BelAZ ónimderin jetkizý týraly kelisimshart jasalmaq. Jańa tehnıka jetkizý, tasymal sapasyn arttyrý da damı túsedi dep oılaımyn», dedi Elbasy. Sondaı-aq Qazaqstan basshysy ortaq ıntegrasııalyq birlestik – Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyndaǵy Qazaqstan men Belarýstiń ekonomıkalyq turǵydan ózara tyǵyz is-qımyl jasap otyrǵanyna toqtaldy.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy dostyq qarym-qatynasty joǵary baǵalady. «Eki memleket arasyndaǵy strategııalyq qarym-qatynas óte joǵary deńgeıge jetti. Memleketterimizdiń arasynda dostyq qarym-qatynas pen yntymaqtastyq ornaǵan», dep atap kórsetti Elbasy.
«Innovasııalyq jetistikterińizdi arnaıy kórme barysynda tanystyrady ekensizder. Qazaqstan da barynsha ınnovasııalyq damýǵa erekshe kóńil bólip keledi. Iаǵnı bizde ortaq taqyryp kóp. Árıne eki memleket arasyndaǵy taýar aınalymynyń deńgeıi tómendep ketken kezder boldy. Biraq bıyl bul kórsetkish birden 60 paıyzǵa artty», dedi Nursultan Nazarbaev.
Qazaqstan Prezıdentiniń aıtýynsha, memleketter arasynda kedendik kedergilerdiń bolmaýy saýda aınalymyn bul deńgeıden de arttyra túsýge septigin tıgize alady. Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń mýltımodeldi kólik dálizine aınalǵanyn atap ótti. «Búginde Qazaqstan arqyly Belarýs pen Eýropa elderine jyl saıyn 136 myń taýar konteıneri ótedi. Bul bizdiń memleketimizdegi kólik salasyna kóp paıda ákelip otyr. Sondyqtan bul salanyń bolashaǵy zor dep oılaımyn», dedi Elbasy.
Belarýs Prezıdenti Aleksandr Lýkashenko Nursultan Nazarbaevtyń belorýs halqyna degen jyly lebizin bildirip júretinin aıtty. «Belarýstiń Qazaqstanǵa degen syılastyǵy erekshe. Biz Qazaqstannyń kúnnen-kúnge damyp kele jatqanyna kýámiz. Astana – óte keremet qala. Meniń oıymsha, sizdiń qazirgi jumysyńyz ǵasyrlarǵa qalanatyn, urpaqqa qalatyn eskertkish. Belarýs Qazaqstannan kóp nárse úırenip jatyr. Keıbir qurylys elementterin elimizge kóshirip jatqanymyzdy da aıta ketkim keledi», dedi A.Lýkashenko.
Budan keıin ótken keńeıtilgen quramdaǵy kelissóz barysynda Nursultan Nazarbaev eki memleket arasyndaǵy qarym-qatynastardyń táýelsizdik jyldary strategııalyq jetistikterge jetkenine, eki el arasynda eshqandaı saıası, ekonomıkalyq nemese basqa da problemalar joq ekenine, bul birge tyǵyz jumys isteýge zor múmkindik beretinine toqtaldy.
Nursultan Nazarbaev Qazaqstanda 6 avtokólik qurastyrý zaýytynyń jumys isteıtinin atap ótti. «Búgin biz osy kúnge deıin ornaǵan seriktestigimizdi odan ári damytý máselelerin talqylap, yntymaqtastyq deńgeıin arttyrý týraly aıtatyn bolamyz. Al bıznes-forým aıasynda qol qoıylatyn kelisimsharttar soǵan septigin tıgizedi dep oılaımyn», dedi Elbasy. Sonymen qatar Nursultan Nazarbaev Belarýs tarapynyń astyq jınaýǵa arnalǵan tehnıkalardy birlesip qurastyrý týraly usynysyn qoldaıtynyn aıtty.
Kelissóz barysynda Aleksandr Lýkashenko áleýmettik-ekonomıkalyq seriktestiktiń 2026 jylǵa deıingi baǵdarlamasy eki memlekettiń yntymaqtastyǵyn arttyra túsetinine senim bildirdi. Sonymen qatar ol óz elinde 500-den astam qazaqstandyq bilim alyp jatqanyn aıtty. «Biz mádenıet, bilim, ǵylym salasynda da ekijaqty seriktestikti arttyrýǵa daıynbyz», dedi Aleksandr Lýkashenko. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Belarýstiń tranzıt boıynsha da mańyzdy seriktesi bolyp qala beredi. «Eki memleket arasynda yntymaqtastyq bul salalarmen shektelmeıdi. Mysaly Qazaqstandaǵy alǵashqy baýyr transplantasııasy operasııasyna Belarýs mamandary qatysty», dedi A.Lýkashenko. Onyń sózine qaraǵanda, eki memleket arasyndaǵy qazirgi yntymaqtastyq deńgeıin arttyryp, ony urpaqtan-urpaqqa jetkize berý kerek.
Belarýs Prezıdenti óz sózinde «Bıyl Belarýs – Qazaqstan baılanystary barynsha jemisti boldy. ShYU sammıti aıasynda konstrýktıvti kezdesý ótip, joǵary laýazymdy tulǵalardyń sapary boldy. Belarýs Qazaqstanda ótken EKSPO-2017 kórmesine qatysty. Bul bizdiń qarym-qatynasymyzdyń odan ári nyǵaıýyna serpin berdi», dedi Aleksandr Lýkashenko. Onyń aıtýynsha, Belarýs pen Qazaqstannyń ekijaqty baılanysty keńeıtýge múmkinshiligi kóp. «О́nimder men qyzmetterdi satý naryqtaryn keńeıtýde ózara ınvestısııa men óndiristi jandandyrý mańyzdy baǵyt bolýy kerek. Álemdik alańda tabysty jumys isteý úshin EAEO aıasynda menshikti transulttyq korporasııa qurý qajet. Mundaı aýqymdy josparlarǵa qajetti resýrstar bar. Búgin biz Úkimettiń bilimnen bastap logıstıkaǵa deıingi salalarda korporasııalar qurý usynystaryn maquldadyq», dedi Aleksandr Lýkashenko. Sonymen qatar ol «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy men «Uly tas» qytaı-belorýs ındýstrııalyq parkiniń arasynda tyǵyz baılanys ornatý kerektigin aıtty.
Kelissózder barysynda Aleksandr Lýkashenko mádenıet kúnderin jıi ótkizip turýǵa shaqyrdy. «Bul Qazaqstan men Belarýs halqyna bir-biriniń tarıhyn, mádenıetin, salt-dástúrin jaqynyraq tanýǵa múmkindik beredi», dedi ol.
Kezdesý sońynda Qazaqstan men Belarýs Prezıdentteri birlesken málimdeme jasady. О́z sózinde Nursultan Nazarbaev kelissózder barysynda saýda-ekonomıkalyq qarym-qatynastarǵa basty nazar aýdarylǵanyn atap ótti. «Qazaqstannyń taý-ken óndirisi kombınattary Belarýstiń júk kólikteri men aýyr tehnıkalaryn qoldanady. Bıznes-forýmda da osy tehnıkalardy satyp alý kólemin arttyrý týraly kelisimder jasalatyn bolady», dedi Qazaqstan Prezıdenti. Elbasy odan ári tranzıt-kólik salasynda da seriktestikti damytýdyń mańyzyna toqtalyp, Qazaqstannyń birinshi ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy men «Nurly jol» baǵdarlamasy týraly aıtyp ótti. «Biz 2015-2017 jyldary Qytaı men Reseı shekarasynda 2500 shaqyrym temir jol saldyq. 4 myń shaqyrym zamanaýı avtokólik joly salyndy. Bul Belarýs tasymaldaýshylaryna da zor múmkindik ashty», dedi Elbasy. Onyń aıtýynsha, sońǵy alty jylda Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy tasymal deńgeıi 100 ese ósken. 2018 jyly bul kórsetkish eki ese ósedi dep josparlanyp otyr. Nursultan Nazarbaev EKSPO-2017 aıasynda arnaıy IT-park ashylatynyn aıtyp, osy salada ekijaqty seriktestikti arttyrýdyń mańyzyn atap ótti. «Qazaqstan men Belarýs arasynda ártúrli salalar boıynsha 70-ten astam kelisimsharttar jasalǵan. Búgin de birneshe qujatqa qol qoıyldy. Táýelsizdik jyldary barlyq sala boıynsha seriktestigimiz artyp, joǵary deńgeıge jetti», dedi Elbasy.
Kezdesýge Qazaqstan tarapynan Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary Asqar Mamın, Syrty ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov, Mádenıet jáne sport mınıstri Arystanbek Muhamedıuly, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstri Dáýren Abaev, Investısııalar jáne damý mınıstri Jeńis Qasymbek, Qorǵanys jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Beıbit Atamqulov, «Qazaqstan temir joly» UK» AQ basshysy Qanat Alpysbaev, Qazaqstannyń Belarýs Respýblıkasyndaǵy elshisi Ermuhamet Ertisbaev qatysty.
Kelissózder nátıjesinde Nursultan Nazarbaev pen Aleksandr Lýkashenko Qazaqstan men Belarýs arasyndaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq yntymaqtastyq týraly shart pen 2026 jylǵa deıingi yntymaqtastyq baǵdarlamasyn bekitti.
Sondaı-aq Qazaqstan men Belarýs Syrtqy ister mınıstrlikteri arasyndaǵy 2018-2019 jyldarǵa arnalǵan yntymaqtastyq josparyna, Qazaqstan Úkimeti men Belarýs Úkimeti arasyndaǵy buqaralyq aqparat quraldary salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly kelisimge, Qazaqstan Úkimeti men Belarýs Úkimeti arasyndaǵy ónerkásiptiń qorǵanys salasyndaǵy uıymdarynyń óndiristik jáne ǵylymı-tehnıkalyq kooperasııalary týraly kelisimge, Qazaqstan Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Belarýs Sport jáne týrızm mınıstrligi arasyndaǵy 2018-2019 jyldarǵa arnalǵan dene tárbıesi jáne sport salasyndaǵy yntymaqtastyq baǵdarlamasyna, Qazaqstan Mádenıet jáne sport mınıstrligi men Belarýs Mádenıet mınıstrligi arasyndaǵy mádenı yntymaqtastyq boıynsha ózara túsinistik týraly memorandýmǵa, Qazaqstan Ulttyq ǵylym akademııasy men Belarýs Ulttyq ǵylym akademııasy arasyndaǵy ǵylymı-tehnıkalyq yntymaqtastyq týraly kelisimshartqa qol qoıyldy.
Elbasynyń Belarýs Respýblıkasyna jumys sapary aıasynda Mınskide Qazaqstan-Belarýs bıznes-forýmy ótti. Oǵan eki memleketten 350-ge jýyq bıznes ókili qatysty. Forým barysynda eki memlekettiń ınvestısııalyq múmkindikteri tanystyrylyp, ekijaqty yntymaqtastyq pen olardy damytý joldary talqylandy. Sonymen qatar forým aıasynda eki memlekettiń jeńil ónerkásip, aýyl sharýashylyǵy, azyq-túlik jáne taý-ken óndirisi, metallýrgııa kásiporyndary arasynda ekijaqty iskerlik kezdesýleri ótti. Forým aıasynda Belarýs tarapy arnaıy kórme uıymdastyryp, 55-ten astam kompanııa ónimderi tanystyryldy.
Bir aıta keterligi, Qazaqstan TMD memleketteriniń ishinde Belarýstiń negizgi saýda seriktesteriniń úshtigine kiredi. Byltyr eki el arasyndaǵy saýda aınalymy 364,5 mln dollardy qurasa, bıyl 8 aıda bul kórsetkish 375,6 mln dollarǵa jetti.
1996 jyldan beri Qazaqstan – Belarýs saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy jónindegi úkimetaralyq komıssııa jumys isteıdi. Bıyl 21-22 qyrkúıekte Qaraǵandyda komıssııanyń 13-shi otyrysy ótken bolatyn.
Gúlnur QÝANYShBEKQYZY, «Egemen Qazaqstan» – Mınskiden (Belarýs)
Sýretter Prezıdenttiń baspasóz qyzmetinen alyndy