Qazaqstan – ınvestorlarǵa qolaıly el

Úkimet basshysy sózin Qazaq­stannyń qazirgi turaqty ekonomıkalyq ahýaly men elimizde ınvestorlarǵa jasalyp otyrǵan múmkindikterden bastady. Onyń aıtýynsha, búginde Qazaqstan eko­no­mıkalyq ósim jolyna shyǵyp, damý­dyń jańa kezeńine aıaq basty. 2017 jyl­dyń 10 aıyndaǵy elimizdiń IJО́ ósimi 4%-dy qurady.

Qazaqstan búginge deıin ınvestorlar arasynda ózin senimdi iskerlik serik­tes retinde dáleldedi. Sońǵy 10 jyl­da eko­no­mıkanyń túrli sektorlaryna sha­ma­men 250 mlrd AQSh dollary kóle­min­de tikeleı sheteldik ınves­tısııa quıylǵan.

– 2017 jyldyń basynan bastap el Prezıdenti Qazaqstandy úshinshi jań­ǵyr­tý baǵytyn jarııalady. Onyń maqsaty – «Qazaqstan-2050» strategııasyn, Prezıdent Nursultan Nazarbaev­tyń Bes ınstıtýttyq reformasyn iske asyrý jáne jańa jaǵdaıda elimizdi álemniń eń damyǵan 30 memleketiniń qataryna qaraı odan ári ilgeriletý. Búginde úsh baǵyt bo­ıynsha aýqymdy jumystar qolǵa alyndy. Onyń biri saıası demokratııalandyrý, qoǵamdyq oı-sanany jańǵyrtý jáne adamı kapıtal sapasyn arttyrý. Sondaı-aq ekonomıkalyq ósimniń jańa modelin qurý, ekonomıkadaǵy memlekettiń rólin qysqartý, jeke sektordy yntalandyrý, tehnologııalyq jańǵyrtý jáne sıfrlandyrý, jahandyq básekege qabilettilikti arttyrý sekildi mindetterge de aıryqsha mańyz berilip otyr, – dedi B.Saǵyntaev.

Úkimet basshysy jınalǵandarǵa qazaqstandyq ekonomıkanyń erekshe basymdyqqa ıe 8 bazalyq salasyn tanystyryp ótti. Negizgi maqsat – ekonomıkanyń perspektıvaly sektorlarynda jańa jumys oryndaryn qurý, jappaı kásipkerlikti damytý jáne tehnologııalyq qaıta jańǵyrtý men sıfrlandyrý. Onyń aıtýynsha, Qazaq­stan­nyń úshinshi jańǵyrýy aıasynda kó­lemdi ınvestısııalar salý kózdel­gen agroónerkásip keshenin jáne eko­no­mıkanyń negizgi salalaryn jańartý, zamanaýı ǵylymdy qajetsinetin óndiristi damytý ınvestorlar úshin úlken múm­kindikterge jol ashady. Ásirese sheteldik bıznes ókilderine metallýrgııa, munaı óńdeý, hımııa jáne mashına jasaý salasy aıryqsha tıimdi bolmaq.

Sondaı-aq Qazaqstan búginde ınfra­qurylymdy, logıstıkany, kólikti jáne olarmen baılanysty qyzmetterdi damytý úshin ınvestısııalyq tartymdy el bolyp otyr. Sońǵy úsh jylda eli­mizde aýqymdy ınfraqurylymdyq qurylystar júrgizilip, mańyzdy álemdik naryqtarǵa shyǵýǵa múmkindik beretin qysqa ári únemdi kóliktik-logıstıkalyq ortalyqtar salynǵan. B.Saǵyntaevtyń málimetinshe, búginde «Batys Eýropa – Batys Qytaı» halyqaralyq tranzıttik dáliziniń qazaqstandyq bóliginde shamamen 3 myń shaqyrymdaı jol aıaqtalǵan, bul Qytaıdaǵy Lıanıýngan portynan Reseıdiń Sankt-Peterbýrg portyna júk tasymaldaý ýaqytyn 10 kúnge deıin qysqartady. Buǵan qosa Ortalyq Azııa elderin Parsy shyǵanaǵy men Irannyń ońtústigindegi Bandar-Abbas portymen baılanystyratyn «Qazaqstan – Túrikmenstan – Iran» jańa temir jol dálizi salyndy. Elimizdiń batysynda Kaspıı teńizindegi Aqtaý porty keńeıtildi. Jańa parom keshenderi júıesi bar Quryq jańa porty salyndy. Mundaı qadamdar qazaqstandyq porttardyń júkteme qýatyn jylyna 25 mln tonnaǵa deıin arttyrady.

Munyń bári ınfraqurylymdyq shekteýlerdi alyp tastaıdy, sol­tús­tikten ońtústikke qaraı jáne shy­ǵys­tan batysqa qaraı júk tasymaldaý ýaqytyn qysqartady, bul bıznes úshin óte tıimdi ekeni sózsiz.

Úkimet aldaǵy eki-úsh jylda tran­zıttik tasymaldardy 2 mln konteınerge deıin ulǵaıtyp, tranzıtten 5 mlrd dollarǵa deıin paıda tabýdy josparlap otyrǵanyn jetkizgen Premer-Mınıstr ınvestorlardy kólik jáne logıstıka salasyna ınvestısııa salyp, Qazaqstanmen birge órkendep, qarjylaı paıda tabýǵa shaqyrdy.

Elimizde ındýs­trııalyq-ınnova­sııa­lyq damýdyń ekinshi besjyldyǵy júrgizilip jatyr. Qazaqstannyń óner­kásiptik kásiporyndary aldyń­ǵy qatar­ly tehnologııalardy, Indýs­trııa 4.0 elementterin engizýge, óndi­risti avto­mat­tandyrýǵa jáne robot­tan­dyrýǵa múm­kindik alyp otyr. «Kúni keshe Úkimet otyrysynda biz «Sıfr­ly Qazaqstan» memlekettik baǵdar­lamasyn qa­byl­dadyq. Bul ekonomıkany sıfrlandyrý arqyly jedeldetip da­mytýǵa múmkindik beredi», dedi Úki­met basshysy.

Qazaqstan – Eýrazııa men Azııanyń kin­diginde ornalasqan memleket. Ári beı­bitshilik pen turaqtylyqty saqtaı otyryp, damyp kele jatqan elimiz tatý kórshilik saıasatty berik ustanady. Qazaqstan úshin EAEO, Reseı, Qytaı, Ortalyq Azııa naryqtaryna jol ashyq. Munyń ózi elimizdiń ózge memlekettermen tyǵyz baılanys ornatqanyn aıǵaq­taıdy. Demek ınvestorlarǵa da Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq aıasyn­daǵy ıntegrasııalyq prosester eleýli perspektıvalarǵa jol ashatyny sózsiz.

B.Saǵyntaev barlyq syrtqy ekono­mıkalyq baǵyttar boıynsha saýda-sattyqty damytý úshin kedendik jáne sertıfıkattaý kedergilerin tómendetý boıynsha turaqty jumystar júrgizilip jatqanyn aıta kelip, elimizde ınvestorlar úshin múldem jańa tetik – «As­tana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy qury­latynyn jetkizdi. «Biz qarjy ortalyǵyn halyqaralyq bırjalarmen birlesýdiń zamanaýı qarjy quraly retinde qur­dyq. Onyń qatysýshylary úshin je­ńil­detilgen salyqtyq, vızalyq jáne eń­bek rejimderi usynylady. AHQO sot isin aǵylshyn tilinde júrgizý arqyly brı­tandyq quqyqtyń qaǵıdalary men nor­malaryna sáıkes jumys isteıtin bolady. Týyndaıtyn daýlardy sheshý úshin onyń aýmaǵynda Halyqaralyq arbıtraj ortalyǵy jumys isteıtin bolady», dedi Úkimet basshysy.

Álbette Qazaqstan ınvestorlardy kóbirek tartý úshin olarǵa kóptegen jaǵdaılar jasap keledi. Elimiz búginde PriceWaterhouseCoopers (PWC) jáne Dúnıejúzilik banktiń esebine sáıkes 189 eldiń ishinde salyq ahýalynyń qolaılylyq deńgeıi bo­ıynsha 18-shi orynǵa ıe. Sondaı-aq Dúnıejúzilik banktiń Doing Business reıtınginde álemniń 190 eli arasynda 36-orynǵa ıe bolsa, «Mınorıtarlyq ınvestorlardy qorǵaý» ındıkatory bo­ıynsha birinshi orynda tur, al «Ke­lisimsharttardy oryn­daý» kórsetkishi boıynsha – altynshy orynda.

Investısııalar aǵynyn yntalan­dyrý úshin elimizde qazir jańa ult­tyq ınvestısııalyq strategııa ázirlenip, búginde ony júzege asyrý jumystary qolǵa alynǵan. Sheteldik jáne aımaq­tyq qurylymdar jelisimen «Kazakh Invest» ınvestısııa tartýdyń ulttyq kom­­­panııasy quryldy. Ol Úkimet atynan sheteldik ınvestorlarmen «bir­yń­ǵaı ke­lissóz júrgizýshi» retinde áreket etedi.

Budan ózge, syrt elderdegi Qazaq­stan elshilikterinde elshilerdiń ınves­tısııalar jónindegi keńesshileri taǵaıyndalady. Olar da ınvestorlarmen jumys isteýge barynsha múddeli.

Buǵan qosa, shaǵyn jáne orta bıznesti tekserýge qoıylatyn talaptar shamamen 60 paıyzǵa derlik azaıtyldy. Lısenzııalar men ruqsattar sany 3 esege qysqardy. Salyq organdarynyń josparly tekserýleri 40 paıyzǵa tómendetildi. Jer qoınaýy jáne jer qoınaýyn paıdalaný týraly jańa kodeks ázirlendi, ol «kim birinshi keldi, sol aldy» qaǵıdasyna negizdelgen. Ol qorlardy esepteıtin jáne geologııalyq aqparatqa erkin ashyqtyqty qamtamasyz etetin halyq­aralyq júıeni engizedi. Qabyldanǵan sharalar qatty paıdaly qazbalarǵa 18 aıdan 10 kúnge deıin jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berý ýaqytyn qysqartýǵa múmkindik beredi.

Sonymen qatar kásipkerlikti damytýǵa aıtarlyqtaı serpin beretin jańa Keden kodeksi daıyndaldy. Ba­sym­dyqty deklarasııany elektrondy túrde berýge den qoıylady. Sonyń nátı­jesinde taýarlardy shyǵarý ýaqy­ty alty esege, 4 saǵatqa deıin azaıady.

Arnaıy ekonomıkalyq jáne ın­dýs­trııalyq aımaqtardy retteýdi jaqsartatyn zań jobasy ázirlendi. Inves­tısııalar úshin mańyzdy barlyq osy zańdar Məjiliste talqylandy, jáne Senatta qaralǵannan keıin kóp uza­maı barlyq 4 zań jobasy Memleket basshy­synyń qol qoıýyna usynylady. Boljam boıynsha zań jobalary 2018 jyldan bastap kúshine enedi dep jos­parlanyp otyr.

Qazaqstanda sheteldik jumys kú­shin tartý joldary jeńildetilip, qa­zir­diń ózinde 60-tan astam eldiń azamat­tary Qazaqstanǵa vızasyz rejimde kele alady.

Memlekettik tildi bilý, maman­dar­dy jergilikti qamtý, naqty sheteldik zańdy tulǵanyń jumys tájirı­besi boıynsha talaptar da jeńilde­tilip otyr. 2020 jyldan bastap shetel­dik ın­ves­torlarǵa memlekettik qyzmet­terdi aǵylshyn tilinde usyný birtindep júze­ge aspaq. Halyqqa qyzmet kórsetý or­ta­lyq­tary, memlekettik klınıkalar, mek­tepter, mektepke deıingi bilim berý uıymdary, kóshi-qon jáne salyq qyz­metine aǵylshyn tilin bile­tin qyzmet­ker­ler arnaıy jumysqa qabyl­danatyn bolady.

Mine, munyń bári ınvestorlarǵa jasalyp otyrǵan úlken múmkindik ekenin aıtqan Premer-Mınıstr «Qazaqstan Úkimeti árqashan da ınvestorlarmen jumys isteýdiń halyqaralyq qaǵı­da­lary men standarttaryn ustanyp keldi, aldaǵy ýaqytta da ustana bere­di. Biz­diń jumysymyzdyń basty baǵy­ty jeke­menshikke, zań ústemdigine be­rik­tikti qamtamasyz etý. 2018 jyldan bas­tap biz aǵylshyndyq quqyq normalary boıynsha múmkin bolatyn daýlardy sheshýdi qamtamasyz etemiz. Qazaqstan ashyq el bolǵan jáne bolyp qala beredi», dep sózin túıindedi.

Plenarlyq sessııada alys-jaqyn shetelderden kelgen belgili sarapshy mamandar sóz sóıledi. Dúnıejúzilik banktiń saýda, jahandyq básekege qabi­let­tilik máseleleri jónindegi bas eko­no­mısi Stefka Slavova Qazaqstannyń ekonomıkalyq strategııasyn durys tańdalǵan jol dep baǵalady. Onyń aı­týynsha, munda qolǵa alynǵan ju­mys­tardyń bári ret-retimen naqty jolǵa qoıylǵan. Eger osy qarqyn báseńsimese, Qazaqstan jaqyn bolashaqta ekonomıkasy ekpindi damyǵan elderdiń birine aınalady. «Osynaý maqsatty jolda Dúnıejúzilik bank Qazaqstandy árqashan qoldaýǵa daıyn. Alǵa qoıǵan maqsatqa jetý jolynda moıymańyzdar. Tipti jolda kezdesetin qıyndyqtar men qatelikter de buǵan kedergi bolýǵa tıis emes», dedi ol. Al RUSAL bas dırektory Vladıslav Solovev Qazaqstanmen burynnan jumys istep kele jatqanyn, munda ınvestorlarǵa shynymen de qolaıly jaǵdaı jasalǵanyn erekshe iltıpatpen atap ótti. Aberdeen Asset Management strategııalyq klıenttermen jumys isteý jónindegi jahandyq basshy Djon Kempbell Qazaqstanda sıfrlandyrý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystarǵa oń kózqarasyn bildire kelip, ekonomıkalyq shekteýlerden birtindep ketý búgingi kúnniń ózekti máselesi ekenin alǵa tartty. «Mysaly, Dýbaı Taıaý Shyǵys kom­pa­nııalaryna qarjy ortalyǵyn ashý arqyly ınvestorlarǵa úlken múmkin­dikter jasady. Sıngapýr de Ońtús­tik-Shyǵys Azııa úshin osyndaı ashyq alańdy usyndy. Endi kelesi jyly Astanada ashylatyn qarjy orta­ly­ǵy da joǵaryda aty atalǵan iri orta­lyq­tardyń birine aınalyp, ınvestorlardy kóptep tartýǵa múmkindik jasaıdy degen senimdemiz», dedi Djon Kempbell.

Halyqaralyq forým aıasynda ártúrli baǵytta dóńgelek ústel jıyndary ótkizilip, onda Qazaqstan Úkimetiniń músheleri ınvestorlardy qyzyqtyrǵan saýaldarǵa jaýap berdi.

Iskerlik ortalar seriktestiginiń yn­ty­maqtastyǵyna jol ashqan alqaly jıynda sheteldik kompanııalarmen kóp­tegen kelisim jasalyp, 3 mıl­lıard dol­lardan astam ınvestısııaǵa qol jet­kizilgenin atap ótken lázim.

Qymbat TOQTAMURAT,

«Egemen Qazaqstan»