Kúni keshe respýblıkalyq merzimdi basylymdarda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń atyna Halyqaralyq kórmeler bıýrosynyń Bas hatshysy Vısente Lossertalestiń joldaǵan jedelhaty jarııalandy. Onda «Meniń atyma qatysýshy elderden EKSPO-2017 kórmesi mamandandyrylǵan kórmeler tarıhyndaǵy eń jarqyn ári jemisti kórme bolǵany jóninde hattar kelip túsýde. Bul keleshekte ótetin mamandandyrylǵan kórmelerdiń damýyna septigin tıgizetinine senimdimin», dep atap kórsetipti Bas hatshy.
Iá, ýaqyt qudiretine daýa joq. Elimiz úshin aıtýly synaq bolǵan jahandyq sharany ótkizýge búkil qazaqstandyqtar bir kisideı jumylyp, Memleket basshysynyń bastamasymen «Ulttyq jobany» is júzine asyra bastaǵany da kúni keshe ǵana edi. Endi mine, búkil álem kóz tikken kórmeniń arý Astanada zor tabyspen, Halyqaralyq kórmeler bıýrosy Bas hatshysynyń bergen baǵasy boıynsha, «sońǵy jıyrma bes jyl ishindegi eń tamasha kórme» retinde asqan uıymshyldyqpen ótkenine de kýá boldyq. «Toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq» demekshi, bul jahandyq úlken sharany ótkizý ońaı boldy ma?! Árıne, joq. Osy rette «Astana EKSPO-2017» UK» aksıonerlik qoǵamynyń basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimovtiń esimi eriksiz eske oralady. Árıne, Búkilálemdik kórmeler bıýrosynyń qos ǵasyrlyq shejiresinde Ortalyq Azııada, tipti TMD memleketteriniń ishinde alǵash ret táýelsiz Qazaqstannyń bas qalasy – arý Astanada ótkizilgen EKSPO-2017 mamandandyrylǵan kórmesiniń tarıhy áli talaı-talaı tarazylanyp, máni men mańyzy da túıindele jatar. Búgin biz eldiktiń eren jetistigine aınalǵan jahandyq sharany joǵary dárejede ótkizýge erekshe úles qosqan biregeı tulǵa, bilikti menedjer, isker uıymdastyrýshy Ahmetjan Esimovtiń eren eńbegin tilge tıek etpekpiz.
«Jaqsynyń jaqsylyǵyn aıt, nury tasysyn» degendeı, búkil elimiz jumylǵan «Ulttyq jobany» kúrdeli tyǵyryqtan alyp shyqqan birden-bir memlekettik menedjer osy Ahmetjan Smaǵululy bolǵanyn nege umytamyz. 2015 jyldyń jazynda el úmitin, Elbasy senimin aqtamaǵan, elimizdiń ımıdji tarazyǵa tartylǵan álemdik sharaǵa bólingen memleket qarjysyn talan-tarajǵa salǵan «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń burynǵy basshylyǵy qyzmetten qýylyp, qylmystyq jaýapqa tartyldy. Kórmeniń ashylýyna eki jylǵa tolar-tolmas ýaqyt qalǵanda, mundaı oqıǵanyń oryn alýy, burynǵy top-menedjerler tarapynan «...bóri etekten tartqanmen» teń edi. Mine, osyndaı qıyn da kúrdeli kezeńde Elbasy barlyq qazaqstandyqtar úmitin úkilegen «Ulttyq jobanyń» bolashaǵyn Ahmetjan Esimovke senip tapsyrdy.
Sol bir kezeńdi Ahmetjan Smaǵululy BAQ ókilderine bergen suhbatynda bylaısha eske alady: «Prezıdent meni Ulttyq kompanııanyń basshysy etip taǵaıyndaǵannan keıin ekinshi kúni, bul 2015 jyldyń 13 tamyzy bolatyn, men qurylys alańyna keldim jáne turǵyzylyp jatqan nysandardyń alǵashqysy retinde BI-Group kompanııasy salyp jatqan qurylys nysany – S1 pavılonyn kórdim. Shyndyǵyn aıtsam, dál sol kezde bul jerde óndiris kestesi jazylǵan taqtaısha ornatylǵan beton plıtasynan basqa eshqandaı qurylys, eshqandaı ǵımarat joq edi. Dál sol sátte kórgen kórinis meniń boıymda eshqandaı optımıstik sezim týdyrǵan joq. Alda orasan zor jumys kútip turdy... Bilekti sybanyp, jatpaı-turmaı jumys isteý kerek boldy. Basqa jol joq. Bizdiń der kezinde úlgere almaıtyndyǵymyzǵa kúdik bildirgen sáýegeıler de kóp boldy. «Kóz qorqaq, qol batyr» demekshi, biz jumysty taza jerden bastap kettik».
«Astana EKSPO-2017» UK» AQ-tyń basqarma tóraǵasy qyzmetine taǵaıyndalysymen A.Esimov EKSPO qalashyǵynyń qurylysyna bólingen qarjydan 78 mıllıard teńge qysqartýǵa qol jetkizdi. Kompanııa basshylyǵyndaǵy top-menedjerlerdi eki ese azaıtty. Kórme qalashyǵynyń qurylys alańyn aralaǵanda, Ahmetjan Smaǵululynyń nazaryn aýdarǵan taǵy bir másele, qurylystaǵy ulttyq kompanııalar men jergilikti qurylys materıaldary úlesiniń tym azdyǵy boldy. Ol jedel túrde Qazaqstannyń barlyq óńirlerimen baılanys ornatyp, issaparlarǵa shyǵyp, kórme qalashyǵynyń qurylys jumystaryna otandyq kásiporyndardy kóptep qatystyrýǵa jol ashty. Sóıtip az ýaqyttyń ishinde halyqaralyq kórme nysandaryn salatyn otandyq kásiporyndardyń úles-salmaǵyn 90 paıyzǵa jetkizdi.
Ulttyq kompanııanyń basshylyǵyna taǵaıyndar sátte Elbasynyń oǵan tapsyrǵan basty tapsyrmalarynyń biri – Ulttyq qordan bólinetin qarjynyń árbir tıynyn tıimdi jumsaý bolatyn. Ahmetjan Smaǵululy Memleket basshysynyń osy tapsyrmasyn barlyq jumystyń basty baǵdary retinde qabyldap, bıýdjet esebinen salynatyn qurylys nysandarynyń qunyn 302 mıllıard teńgege deıin tómendetti.
Bilikti basshy, sheber uıymdastyrýshy A.Esimov «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń basshylyq tizginin qolǵa alǵa sátten bastap, jumys jandanyp júre berdi. Kórme jalaýy jelbiregenge deıingi, bas-aıaǵy 21 aıdyń ishinde bes jyl boıy atqarylatyn jumys aýqymyna teń qurylys nysandary boı kóterdi. «Astana EKSPO-2017» UK» AQ-tyń bıýdjetin ońtaılandyrý esebinen 364 mıllıard teńge, ıaǵnı jobanyń bastapqy qunynyń 44,6 paıyzyn únemdeýge qol jetkizildi. Bul rette kórmeniń Qazaqstan ekonomıkasyn damytýǵa mýltıplıkatıvtik turǵydan oń áser etkenin de erekshe atap ótken jón. Atap aıtqanda, elimizdiń shaǵyn jáne orta bıznestegi 1400-den astam kásiporny quny 640 mıllıard teńge bolatyn taýarlardy jetkizýge jáne qyzmet kórsetýge tapsyrys aldy. Týrıstik sektor jandandy. Týroperatorlardyń qyzmetine degen suranys 1,8 esege artty. Astanada kásipkerlik sýbektileriniń sany 10 paıyzdan astamǵa kóbeıdi. Elorda bıýdjetine qyzmet kórsetý salasynan túsken salyq 1,2 ese ósti. Bilikti basshy Ahmetjan Smaǵululy Esimovtiń basshylyǵymen 21 aı boıy ekpindi qarqynmen júrgizilgen qurylys jumystarynyń barysynda ekonomıkamyzdyń birqatar salalary qarqyndy damý jolyna shyqty.
Ulttyq kompanııa basshysy «ǵasyr qurylysyna» otandyq kásiporyndardy kóptep tartý jolyndaǵy ıgi maqsatyna jetti. Kórmege daıyndyqqa jáne onyń qurylysyn júrgizýge elimizdiń barlyq óńirlerinen 200-den astam otandyq kásiporyn jumyldyryldy. EKSPO-2017 kórmesiniń aıasynda 50 myń jumys ornyn ashýǵa jáne saqtaýǵa múmkindik jasaldy. EKSPO qalashyǵy ǵımarattarynyń qurylysyn júrgizý kezinde otandyq kompanııalar jalpy somasy 500 mıllıard teńgeden astam jumys jáne qyzmet kórsetý kólemin atqardy.
Taǵy bir erekshe atap ótetin másele, Búkilálemdik jetistikter kórmesi óziniń 166 jyldyq tarıhynda órkenıet shejiresine altyn áriptermen jazylǵan sáýlet óneriniń nebir jaýharlaryn qaldyrdy. EKSPO muralary – Londondaǵy Hrýstal saraıy, Parıjdegi Eıfel munarasy, Aleksandr III kópiri, Lıon vokzaly jáne basqa óner týyndylary bolyp tabylady. Astanadaǵy EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórme qalashyǵynda da álem ǵajaıyptarynyń sanatyna qosylatyn EKSPO murasy qaldy. Ol – Ulttyq bas pavılon ǵımaraty – «Nur Álem». Bul týraly «Astana EKSPO-2017» UK» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Ahmetjan Esimov BAQ ókilderine bergen suhbatynda bylaı deıdi: «EKSPO-2017 kórmesi qalashyǵynda boı kótergen barlyq nysandar túbegeıli salynǵan ǵımarattar bolyp tabylady. Kóptegen nysandar kórmeden keıin de jumys isteıtin bolady. Máselen, Sfera ǵımaraty Bolashaq murajaıyna aınalady. Munda energııa taqyryby barynsha jan-jaqty, atap aıtqanda, ǵarysh, kún, jel, sý energııasynan bastap, kınetıkalyq energııaǵa deıin tolyq kórinis tabatyn bolady. Iаǵnı, EKSPO-2017 kórmesiniń aıasynda qol jetkizilgen barlyq jetistik kórme murasyna aınalady».
«Astana EKSPO-2017» kórmesine arnaıy kelgen Fınlıandııa Respýblıkasynyń prezıdenti Saýlı Nıınıstıo: «Qazaqstan – Ortalyq Azııada EKSPO kórmesin ótkizgen tuńǵysh memleket. Mundaı jahandyq jaýapkershilikti kez kelgen memleket atqara almaıdy. Kórme qalashyǵynyń qaıtalanbas sáýleti men joǵary dárejedegi uıymdastyrýshylyq jumystar EKSPO-2017 kórmesiniń tabysty bolatyndyǵyna eshbir kúmán qaldyrmaıdy», dep atap kórsetken bolatyn. Kóziqaraqty sheteldik mártebeli meımannyń osy pikiri de kóp nárseni ańǵartsa kerek.
Búgin biz EKSPO-2017 kórmesiniń aıasynda táýelsiz Qazaqstandy tórtkúl dúnıe barlyq qyrynan tolyq tanydy dep senimmen aıta alamyz. Elordada ótken EKSPO-2017 mamandandyrylǵan kórmesine álemniń 115 memleketi men 22 halyqaralyq uıymynyń joǵary laýazymdy qonaqtary arnaıy keldi. Kórme jalaýy jelbiregen úsh aı ishinde 220 halyqaralyq resmı sharalar ótkizildi. Oǵan 28 memleket basshysy, 13 parlament spıkerleri men bas hatshylary, 10 premer-mınıstr, 26 premer-mınıstrdiń orynbasary, 70 mınıstr jáne 48 mınıstrdiń orynbasarlary qatysty. Energetıka, qurylys jáne ınvestısııa salasynda Qazaqstannyń isker toptarynyń qatysýymen kórmege qatysýshy elder arasynda 39 kelisim jasalyndy. «Jasyl» tehnologııa salasyndaǵy álemdik 193 ozyq úlgi tanystyrylyp, onyń kópshiligi qazirgi tańda Qazaqstan ekonomıkasyna engizile bastady. EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi ótkiziletin úsh aı merzimde kórmege 2 mıllıon adam keledi dep josparlansa, kórme jalaýy jelbiregen 10 maýsym men 9 qyrkúıek kúnderi aralyǵynda elordada ótken kórmeni 3 997 545 adam tamashalady. Mine, bul qurǵaq sıfrlarmen astasqan joǵary jetistikter kórsetkishinde «Astana EKSPO-2017» ulttyq kompanııasynyń basshysy Ahmetjan Esimovtiń qaıtalanbas qoltańbasy qalǵany anyq.
«Jaqsymyn dep maqtanba, halyq aıtpaı, batyrmyn dep baptanba, jaýǵa shappaı» demekshi, tizgin ustaǵan azamattarymyzdy atqarǵan isine qaraı baǵalaıtyn elmiz ǵoı. Endeshe álem nazaryn ózine aýdarǵan EKSPO kórmesin joǵary uıymshyldyqpen ótkizip, eldiktiń eren úlgisin kórsetýde úlken biliktilik, erekshe iskerlik tanytqan memlekettik menedjer Ahmetjan Esimovtiń azamattyq parasaty shynaıy áspetteýge laıyq. El úmitin úkilegen bıik asýlardy alý osyndaı tuǵyrly tulǵalardyń ǵana qolynan kelse kerek.
Jylqybaı JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAR,
«Egemen Qazaqstan»