Taıaýda Soltústik Koreıa taǵy da ballıstıkalyq zymyranyn synaqtan ótkizdi. Bul joly raketa Japonııa mańyndaǵy ashyq teńizge qulaǵan. Buǵan deıin de KHDR birneshe márte ballıstıkalyq zymyrandaryn synap, onyń keıbiri Kúnshyǵys eliniń aýmaǵynan ushyp ótkeni belgili. Osy máselege baılanysty Japonııanyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Itıro Kavabatany áńgimege tartqan edik.
– Elshi myrza, taıaýda Soltústik Koreıa taǵy da ballıstıkalyq raketasyn synaqtan ótkizdi. Buǵan deıin de KHDR birneshe márte zymyranyn synaǵan bolatyn. Solardyń keıbiri Japonııa aýmaǵynyń ústinen ushyp ótti. Osyǵan qatysty Japonııadaǵy kózqaras qalaı?
– Soltústik Koreıa halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynyń birneshe márte aıyptaýy men narazylyq tanytýyna qaramastan, ballıstıkalyq zymyrandaryn ushyrýyn toqtatar emes. Sonyń keıbiri Japonııa aýmaǵynan ushyp ótip jatyr. Sonymen qatar KHDR altynshy márte ıadrolyq qarýyn synaqtan ótkizdi. Olardyń árqaısysynyń qýaty burynǵylardan qaraǵanda joǵary. Sońǵy ótkizgen synaq kezinde sýtegi bombasyn qoldandy degen qaýip bar. Bul – ıadrolyq qarýdy taratpaý jónindegi halyqaralyq kelisimdi qaıta qaraýdy qajet etedi. Sondaı-aq bul BUU Qaýipsizdik Keńesiniń birqatar qararlaryn óreskel buzatyn, Japonııa men KHDR arasyndaǵy Phenıan deklarasııasyna jáne altytaraptyq kelisimniń sheshimine qarama-qaıshy áreket. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys kezinde ıadrolyq qarýdan japa shekken el retinde Japonııa Soltústik Koreıanyń mundaı áreketin qabyldaı almaıdy.
– Soltústik Koreıa basshysy eshqandaı sanksııadan qoryqpaıtynyn málimdegen bolatyn. Iаǵnı halyqaralyq qoǵamdastyq salǵan sanksııalar ázirge KHDR-dy raıynan qaıtarar emes. Osy oraıda, Japonııa kórshi eldegi ıadrolyq qarýdyń damýyna qarsy qandaı aldyn alý sharalaryn qabyldap jatyr?
– Soltústik Koreıanyń arandatýshy áreketteri, ásirese, ıadrolyq qarýdy synaý men ballıstıkalyq zymyrandaryn ushyrýy halyqaralyq qoǵamdastyqty oılandyrmaı qoımaıtyny anyq. О́ıtkeni olardyń is-qımyly álemdegi beıbitshilikke jáne aımaqtyń qaýipsizdigine nuqsan keltiredi. KHDR tarapynan týyndaǵan qaýip-qaterdiń aldyn alý maqsatynda Japonııa birqatar sharalar qabyldady. Máselen, elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde AQSh, Ońtústik Koreıa, Qytaı jáne Reseımen tyǵyz yntymaqtastyq ornatqan.
Halyqaralyq qoǵamdastyqtyń Soltústik Koreıaǵa qysym kórsetý jónindegi sheshimge súıene otyryp, Japonııa 11 qyrkúıekte qabyldanǵan Qaýipsizdik Keńesiniń 2375-qararyn joǵary baǵalaıdy. Atalǵan qararda KHDR tarapynan jasalǵan synaqtarǵa jaýap retinde qatań sanksııa salý jóninde sheshim shyǵarylǵan bolatyn. Máselen, Soltústik Koreıaǵa munaı ónimderin jetkizý jáne tekstıl ónimderin satyp alýdy shektep, olardyń azamattaryna shetelde jumys isteýine tyıym salady. О́z kezeginde bul sheshim KHDR-ǵa qysymdy jańa deńgeıge shyǵarady. Japonııa BUU-ǵa múshe eldermen tyǵyz qarym-qatynas ornatyp, qarardyń mańyzdylyǵyna nazar aýdarady. Budan bólek, Japonııa tarapy Soltústik Koreıany taǵy da álemdik qoǵamdastyqtyń sózine qulaq asyp, arandatýshylyq áreketterinen, ıadrolyq qarýdy synaý men ballıstıkalyq zymyrandaryn ushyrýdan bas tartýǵa, Qaýipsizdik Keńesi qabyldaǵan 2375 qararyna moıynsunýǵa shaqyrady.
– Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes múshe retinde saılanǵan Qazaqstannyń bul máselede róli qalaı? Iаdrolyq qarýdan zardap shekken eki memleket retinde ózara áriptestik qalaı óris alyp keledi?
– BUU Qaýipsizdik Keńes quramyna engen tuńǵysh Ortalyq Azııalyq memleket retinde Qazaqstannyń ustanǵan negizgi dıplomatııalyq baǵyty mańyzdy ról oınady. Elderińiz ustanǵan kópvektorly, halyqaralyq qoǵamdastyqpen áriptestikti nyǵaıtý saıasatynyń, Ortalyq Azııa men álemde beıbitshilik ornatyp, qaýipsizdikti qamtamasyz etýge jáne aımaqty damytýǵa jasaǵan qadamdarynyń mańyzy zor.
Sizderdiń elderińiz ıadrolyq qarýdy taratpaý men qarýsyzdaný boıynsha belsendi áreket etip kele jatqany, álemniń qaýipsizdigi men tynyshtyǵyna ıadrolyq qarýdan keletin zııandy jaqsy túsinip, oǵan mańyz berip kele jatqany belgili. Qazaqstan 2018 jylǵy qańtarda BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tóraǵasy mindetin atqarady. Osy oraıda, sizderdiń elderińiz ıadrolyq qarýsyzdaný jáne ony taratpaý jóninde kóptegen bastama kóteretinine senimdimin.
Iаdrolyq qarýdan zııan shekken Japonııa men Qazaqstan ıadrolyq qarýsyzdaný jáne ony taratpaý máselesine erekshe mańyz berip, ózara birqatar sharalar qabyldady. Eki el de 2015 jyldan beri Iаdrolyq synaqtarǵa jappaı tyıym salý týraly shartty júzege asyrý maqsatynda yntymaqtastyq ornatyp, óz mindetterin atqaryp keledi.
Qazirgi tańda halyqaralyq arenada ıadrolyq qarýsyzdanýǵa qatysty kereǵar pikirler órship tur. Sondyqtan ıadrolyq qarýy bar elder men basqa memleketter arasynda ortaq kelisim qajet. Osyndaı jaǵdaıda Japonııa ıadrolyq qarýsyz álem qurý maqsatynda Qazaqstanmen áriptestigin odan ári jalǵastyrýǵa múddeli.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Abaı ASANKELDIULY,
«Egemen Qazaqstan»