Qazaqstannyń saýda sóresi

Aınash ESALI, «Egemen Qazaqstan»

Birden aıta ketken jón, «Qorǵas» halyqaralyq ortalyǵyna turmysy baı­lanǵandardyń barlyǵy da úlken ózgerister kútip otyr. О́ıtkeni «Qorǵasqa» arnaýly ekonomıkalyq aımaq mártebesi berildi, bul halyqaralyq ortalyqtyń damýyna úlken serpin beredi dep kútilýde. Osyǵan baılanysty «Qorǵas» ShYHO qyz­metine qatysty kodekster men zańdarǵa sáıkesinshe onshaqty túzetý enýi tıis.  Osy ózgerister aldynda Jarkent qala­synan 36 shaqyrym jerdegi «Qorǵasqa» jýrnalıstik saparmen keldik. Sońǵy ýaqytta halyqaralyq ortalyqtyń «Qazaq­stan jaǵy qulazyp jatyr, Qytaı taraby órkendep ketken» deıtin sózder kóbeıip ketkeni belgili. Úlken taýar aınalymy bar jerde zańdardy, kedendik baqylaý men tyıymdardy aınalyp ótip, birden japyryp paıda tapqysy keletinder tabylmaı turmaıdy. Keıbiri qaǵaz júzinde bol­ǵanymen, qazaqı naqyshtaǵy kelbeti kóz tartatyn birqatar qurylystarda qımyl bar ekenin sózben emes, kózben kórý úshin de kelgen bul saparymyz ózin ózi aqtady.  Birinshiden, «Qorǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyqaralyq ortaly­ǵyna basshylyqqa kelgenine bir jyldaı ǵana bolǵan Qaharman Djazınmen tikeleı júzdesip, naqty ister men túıt­kil­di saýaldarǵa jaýaptar aldyq. Qury­lysy bitken jáne bitpegen nysandardy araladyq.  Oqyrman úshin túsinikti bolsyn, «Qor­ǵas­taǵy» Qazaqstanǵa tıesili 460 gektar jerdegi saýda-sattyq keshenderi, qonaq­úıler men emdeý-saýyqtyrý ortalyǵyn, Qolónershiler qalashyǵyn jeke ınvestor­lardyń qarajatyna turǵyzý áý bastan qarastyrylǵan. Eger Qazaqstan jaǵy jobany eńserýde kesheýildep jatsa, onyń da óz sebepteri bar. О́ıtkeni Q.Djazın bizdiń ortaq ortalyqqa múlde basqa daıyndyq, bas­qa «startpen» kelgenimizdi aıtady. «Qorǵasqa arnaýly ekonomıkalyq aı­maq mártebesiniń berilýi qazaqstandyq bólikke ınvestısııa tartýǵa jáne kásip­kerlerdiń qyzmetin damytýǵa jaıly jaǵdaı týǵyzady. Aldaǵy ýaqytta «Qor­ǵas» ShYHO arnaýly ekonomıkalyq aıma­ǵyna qatysýshylar salyqtyń barlyq túrinen – jer, múlik salyǵy, ujymdyq tabys salyǵynan bosatylady. Biraq biz áleýmettik salyqtardy tóleý paryz dep oılaımyz. О́ıtkeni munda qyzmet istep júrgender de, jumysshylar da, saý­da-sattyqpen aınalysatyndar da mem­lekettik emhanaǵa bara ma – barady. Mektepte balalary oqı ma – oqıdy», deıdi «Qorǵas» ShYHO» AQ prezıdenti.

Q.Djazınniń aıtýynsha, Úkimet ınves­tor­larǵa barlyq sala boıynsha nóldik salyqtyq jeńildik jasaýdy qaras­tyrǵan. Osylaısha ortalyq óz tarapynan áleýmettik salyqtyń qaldyrylýy týraly usynys jasap otyr. Bul memlekettiń áleýmettik salalardaǵy júktemesin jeńildetý úshin qabyldanyp otyrǵan shara.

Bolashaqta 10 myń adamdy jumyspen qamtýǵa múmkindik beretin «Qorǵas» ShYHO-nyń eldiń áleýmettik-ekonomı­kalyq damýyn jedeldetýde ǵana emes, ony ornyqtyrýda da mańyzy zor. Buǵan onyń eń aldymen áleýeti zor Qytaı nary­ǵynyń suranysyna baǵyttalýy múm­kindik berip otyr. Eger statıstıkaǵa kóz júgirtsek, taýar usyný jaǵynan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq elderi birikse de Qytaı naryǵynyń kólemimen shendese almaıtynyn ańǵarýǵa bolady. Sondyqtan basty nazar týrızm salasy bolý kerek. Q.Djazınniń sózine qaraǵanda, kórshiles ShUAR-ǵa ishki Qytaıdan jylyna 65 mln týrıst keledi eken. О́ıt­keni qytaılyqtardyń 85 paıyzynyń quja­ty joq. Sondyqtan onda ishki týrızm qat­ty damyǵan. Endi olar Qazaqstanǵa da zor qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Osy sebepti bul eldiń asa iri birneshe kom­panııa­­sy «Qorǵas» ShYHO-ǵa týrıstik baǵyttar uıymdastyryp berýge ótinish jasap otyr. Bul ótinish ınvestorlarǵa jasalatyn jeńildikpen birge bastalatyn ortalyqtyń jańa damý kezeńimen tuspa-tus kelip otyrǵanynyń ózi kóńilge úlken úmit uıalatady.

Kezdesý barysynda «Qorǵas» basshysy halyqaralyq ortalyqta qazaqstandyq bıznestiń úlesi 30 paıyzdan kem bolmaýy kerek dep esepteıtindigin aıtty. Sebebi «Qorǵas» – Qazaqstannyń Shyǵys qaqpasy ǵana emes, saýda sóresi. Bul jerde biz ózimizdiń ár saladaǵy tabystarymyzdy ǵana emes, týrıstik qyzmetimizdi kór­se­týdiń de barlyq múmkindikterin qaras­tyrýymyz qajet. О́ıtkeni vızasyz aımaqta eki eldiń azamattary da jeke kýálikpen-aq emin-erkin qydyryp, saýda-sattyqpen aınalysyp, emdelip, demala alady. Oǵan qosa 50 gektardy alyp jatqan «Happylend Khorgos» qurylysy aıaqtalsa – qyzyqty kóbeıtip, týrısterdi tartýǵa yqpal etedi. Bul da Qazaqstannyń óz «Dısneılendi» sııaqty alyp joba.

Osy arada aınalyp ótpeıtin taǵy bir másele bar. Buryn munda joly túskender kedendik baqylaý beketterindegi tań atpaı bastalatyn uzyn-sonar kezek, ıin-tiresken azapty biledi. Taýar tasıtyndar da bul qııamet-qaıymnan talaı ret ótken. Jáne bul súrgindi qalta qaqqyshtar odan beter súrliktirip kelgen. Sondyqtan «Qorǵas» basshylyǵy biraz ýaqyttan beri ári-beri qatynaıtyndardy tańǵy 7-00-den bastap keshki 19-00-ge deıin ótkize bastaǵan. Jańadan uıymdastyrylǵan týrıstik toptarǵa arnalǵan «jasyl dálizdiń» de kezekti azaıtýǵa septigi mol ekenin kórdik. Kelesi jyldyń jaz aılarynan bastap ShYHO táýlik boıy jumys isteýge kóshpek.

Eger ótken jyly kún saıyn halyqara­lyq ortalyqtan Qazaqstan jaǵynan táýli­gine 1800-deı adam ótetin bolsa, bıyl bul kórsetkish orta eseppen 5 myń týrıstke artqan. Jýyrda ǵana kedende rekordtyq kórsetkish tirkelip, bir kúnde 6200 adam saparlap kelgen. Al Qytaı jaǵynan kúni­ne munda 12-15 myń adamdaı keledi. 

Bizdiń adamdardyń da Qytaıdan ne tası­tynyn tize berý artyq bolar, biraq kórshilerimiz de Qazaqstannyń ónimderin yqylaspen satyp alady. Olar kóbinese biz­den azyq-túlik, kondıterlik ónim, un­nan jasalǵan ónimderdi kóptep alady. Bizdiń ónimderdi kórshilerimiz joǵary baǵa­laıdy. 

Saıasatpen de, úlken ekonomıkanyń uń­ǵyl-shuńǵylymen de isi joq qarapaıym halyqqa keregi osy. Barys-kelis, alys-beris úzilmese bolǵany. Bir kezde eki el basshylarynyń bastamasymen qolǵa alyn­ǵan ınvestısııalyq áriptestiktiń saý­da-sattyq, týrıstik, ekonomıkalyq ke­shenderi kópke qyzmetin kórsetip otyr. Salyq túrlerinen bosatylǵan, Duty Free úl­gisindegi aımaqta utylyp otyrǵan esh­kim de joq. 

Sol sııaqty Almatydan arnaıy barǵan jýr­nalıster Chjenchjoý qalasyndaǵy «Slýchange» Qytaı mádenı-týrıstik orta­lyǵyndaǵy ashylǵan medısınalyq ortalyqtyń ashylýyna da ortaqtasty. On­daǵylar súıegine zaqym kelgen naý­qastardy emdeıtin travmatologııalyq emdeý mekemesi bolatyndyǵyn, bul jer­de dástúrli qytaı medısınasynan bólek, Qazaqstan men Qytaı elderiniń osy saladaǵy ǵylymı jetistikteri men izdenis­terin qoldanýǵa múmkindik týatyndyǵyn aıtyp otyr. 

Qalaı bolǵanda da, qaltasy taıaz, qa­raja­ty sanaýly týrıster úshin halyq­aralyq ortalyqtyń paıdasy orasan. Qazir qazaqstandyq týragenttikter jolaý­shylardy «Qorǵasqa» qydyrtyp qana qoımaı, kerek-jaraǵyn túgendeýge, jo­laı Sharyn shatqaldaryna aparyp, Shon­jy­daǵy ystyq sýǵa shomyldyryp, Je­tisý óńirin shama-sharqynsha qamtýǵa umtylýda. 

Osy saparymyzda TMD elderinen kelgen týrısterdi, irgemizdegi qyrǵyzdardy, reseılikterdi az kezdestirgen joqpyz. Bir qyzyǵy, «Qorǵasta» tilmash tabý, saýda-sattyq jasaý qıyn emes. Onyń ústine kórshilerimizde qazaq tilin jap-jaqsy meńgere bastaǵan eken.

Qazir Qazaqstan jaǵy qonaqúı bızne­sin damytýǵa kúsh salyp otyr. 30 kún boıy vızasyz saırandaýǵa bolatyn halyq­­­aralyq ortalyqqa álemdik brendter­ kóz salyp, óz saýda núktelerin ashýǵa umty­lyp jatqany da jaqsylyqtyń bel­gisi. Ebin tapqan otandyq iskerler úshin «Qorǵas» – óte úlken múmkindik. «Qor­ǵas» shekara mańy yntymaqtastyǵy halyq­aralyq ortalyǵynyń damý dańǵy­ly­na túsetin kúnder alys emes. 

ALMATY ­­– JARKENT – ALMATY