Bıyl Alashorda avtonomııasynyń qurylǵanyna 100 jyl toldy. Tarıhqa kóz jibersek, sol jyldardaǵy qazaq zııalylarynyń óz eliniń bostandyǵy úshin etken eren eńbekteriniń kýási bolamyz. 1918 jyly 22 qańtardaǵy «Saryarqa» gazetine «...Jeltoqsannyń 12-kúni, tús aýa, saǵat 3-te Alash avtonomııasy dúnıege kelip, azan shaqyrylyp at qoıyldy. Alty alashtyń balasynyń basyna Aq orda tigilip, Alash týy kóterildi. Shashylyp júrgen qyrǵyz-qazaq jurty óz aldyna aýyl boldy», degen Álimhan Ermekovtiń maqalasy shyqty.
Alash uǵymy qundylyq retinde qaıta ornyǵyp keledi. Bul tutastyq, birlik, aıbar degen birneshe mənge ıe. Qazaq ishinde «Alash alash bolǵanda, Alasha han bolǵanda», «alty alash», «alty san alash», «alash myńy» sekildi turaqty tirkester ejelden aıtylatyn. Sondaı-aq «Keregemiz – aǵash, uranymyz – Alash» degen eldik ustanym da bar. Budan shyǵatyn qorytyndy, Alash – buryn qazaq etnonıminiń sınonımi bolsa, búgin de sol deńgeıdegi uǵymǵa aınalyp otyr. Alashorda úkimeti – 1917 jyly 5-13 jeltoqsan aralyǵynda Orynborda ótken ekinshi jalpyqazaq seziniń sheshimimen qurylǵan, qazaqtyń avtonomııa baǵytyn ustanǵan ulttyq úkimetiniń aty. Qazaq tarıhynda erekshe erligimen kósh bastaýshy retinde memlekettik qundylyǵyn HH ǵasyrǵa saı jańǵyrtyp, el aýzyndaǵy urandy saıası-ókimettik fenomenge kótergen, ulttyq-demokratııalyq sıpatta órbigen Alashorda úkimetiniń jəne Alash avtonomııasynyń qurylǵanyna 100 jyl tolýy qurmetine oraı Astana halyqaralyq mektebi «Alashtyń aq tarıhy: Alashorda úkimeti jáne «Máńgilik el» atty Alash aılyǵyn ótkizdi.
M.Shoqaı «1917 jyl – bizdiń saıası týǵan jylymyz edi. Avtonomııa – bizdiń qalt-qult basqan alǵashqy ulttyq saıası qadamymyz bolatyn», dep osydan 19 jyl ótkende eske alady. Biz osynaý tereń tarıhnamanyń zańdy mırasqory, búgingi ári keleshek keıipkeri retinde ulttyq-mádenı áleýetimiz ben tarıhı tanymymyzdy kóterip-keńeıtý maqsatynda máni zor ataýly oqıǵany óz deńgeıinde ulyqtaýymyz kerek. Orynbordaǵy II jalpy qazaq seziniń ótken kúnderi 5-13 jeltoqsan aralyǵy ekeni belgili. Sondyqtan bolashaqta osy aralyqtaǵy merzimdi mektepishilik dəstúrli «Alash aptalyǵyna» aınaldyrý josparlanyp otyr. Bul sharanyń negizgi maqsaty – oqýshylardyń tarıhı tanymyn tereńdetý, memlekettilik uǵymymen tanystyrý, ózin tarıhı keıipker ekenin sezinýine jaǵdaı jasaý, pedagogıkalyq ujymnyń respýblıkalyq mańyzy zor sharaǵa atsalysýshy retinde azamattyq-patrıottyq «menin» oıatý, Alash arystarynyń ómiri men qyzmetin, shyǵarmashylyǵy men eńbekterin tanystyrý, Alash ıdeıasyn nasıhattaý edi.
Joba merzimine nelikten bir aı arnaldy? Sebebi respýblıkalyq mańyzy zor jobany mektep kóleminde atap ótýge aptalyq, onkúndik azdyq etti. О́ıtkeni «Alashorda» tujyrymy tarıhı-mádenı, saıası-qoǵamdyq sınkretti sanatqa jatady. Sondaı-aq tarıhty meńgerý uzaq merzimdi jumysty qajetsinetini belgili, osyǵan oraı táýelsizdiktiń tarıhı alǵysharttaryn qalyptastyrǵan kúrdeli qubylyspen tanystyrý kóp ýaqytty qajet etedi.
Aılyqtyń sońǵy kúni – 13 jeltoqsan tarıhta 1917 jyly qazaq ultynyń təýelsizdik məselesin qaraǵan II jalpyqazaq seziniń aıaqtalǵan, qazaq dalasynyń túkpir-túkpirinen kelgen sezd delegattarynyń tarqaǵan kúni bolǵandyqtan merekelik qorytyndy kesh túrinde ótkizildi. Osy aılyq aıasynda Alash tarıhyn zerttep, zerdelep júrgen belgili ult zııalylarymen júzdesýler, oqýshylar arasyndaǵy baıqaýlar, «Alashorda tarıhy» derekti fılminiń kórsetilimi jáne qabyrǵa gazetteriniń baıqaýy, oqyrmandar konferensııasy, zııatkerlik saıystar, shyǵarmashylyq konkýrstar, jyr músháıralary, beıneleý óneri, mýzeılerge ekskýrsııalar, portrettik galareıalar, kitap kórmesi, taqyryptyq konsert sııaqty kóptegen mazmundy, taǵylymdy sharalar uıymdastyryldy.
Asan ANARBAIULY, Astana halyqaralyq mektebiniń qazaq tili pániniń muǵalimi