Elimizdegi shaǵyn nesıeleý júıesi azamattardyń úlken bir tobynyń áleýmettik máselelerin ekonomıkalyq tetikter arqyly sheshý quralyna aınalǵanyna da biraz ýaqyt boldy. Osynyń arqasynda buryn qarjyǵa qoly jetpeı kelgen sharýalar men jeke adamdar ózderiniń turmys-tirshilikterin túzetý ústinde.
Degenmen, shaǵyn nesıeleý rynogynda barlyq oıynshylardyń áreket etýine qaramastan, ondaǵy shaǵyn nesıeleý uıymdaryn tehnıkalyq qoldaýdyń barlyq máseleleri tolyq sheshimin tapty deýge áli de erte. О́ıtkeni, jumys ústindegi ShNU-nyń barlyǵy birdeı qýattylyq deńgeıine kóterile almaı keledi. Osy máselege oraı Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev bıylǵy jylǵy halyqqa Joldaýynda shaǵyn nesıe uıymdarynyń sany jedel artyp, olar halyqqa 16 mıllıard teńgeniń 110 myń nesıesin bergendigin atap kórsete kele shaǵyn nesıe berý isimen shuǵyldanatyn uıymdardyń qyzmet sapasyn arttyrý, shaǵyn nesıeni berýdi eńbekpen qamtý máselesine qaraı burýdy Úkimetke tapsyrǵan bolatyn.
Sektordaǵy ınvestorlar, sonyń ishinde halyqaralyq ınvestorlar arasynda júrgizilgen zertteýler shaǵyn nesıeleý uıymdarynyń qarjylyq jaǵdaıynyń turaqsyzdyǵy, nesıe portfeli sapasynyń tómendigi, tehnıkalyq jáne resýrstyq bazanyń álsizdigi, shaǵyn nesıeleý uıymdary qarjylyq eseptiliginiń biryńǵaı standarttarynyń joqtyǵy, kepildik qamtamasyz etýdiń jetkiliksizdigi, bilikti kadrlardyń azdyǵy sekildi problemalardyń bar ekendigin kórsetti.
Osyǵan baılanysty atalǵan máselelerdi sheshý isine kómek kórsetetin áleýetti bir uıymnyń qajet ekendigi anyqtaldy.
Osynyń nátıjesinde ótken jyldyń jeltoqsan aıynda «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ men osy iste edáýir tájirıbe jınaqtap, tabysqa jetken Polshanyń Shaǵyn qarjylandyrý ortalyǵynyń kúsh biriktirýi nátıjesinde elimizde Shaǵyn nesıelendirý uıymdaryn qoldaý ortalyǵy paıda boldy.
Bul ortalyq memlekettik damý ınstıtýty men halyqaralyq arnaýly mamandandyrylǵan uıymnyń kúsh-jigerin biriktire otyryp shaǵyn qarjylandyrý sektorynda álemdik deńgeıde sırek kezdesetin, biraq synnan ótken erekshe jobany júzege asyrýdy qolǵa aldy. Ortalyq ShNU-na ınnovasııalyq ádis-tásilder men mamandandyrylǵan sapaly qyzmetterdi engizý jolymen osy sektordy damytýdy maqsat etedi. Osy maqsatta postkeńestik keńistikte buryn-sońdy kezdespegen tyń tásilderdiń búkil bir júıesi ázirlenip, shaǵyn nesıelendirý isimen shuǵyldanatyn uıymdarǵa usynylýda. Sondaı jobalardyń qatarynda shaǵyn nesıelendirý uıymdaryn ınstıtýttyq nyǵaıtý jónindegi tıimdi tetikterdi qurý, osy rette tehnıkalyq qoldaý kórsetýdiń basqa elderde synnan ótken halyqaralyq tájirıbelerin engizý, aýyldy jerlerdegi qarjylandyrý ınfraqurylymdaryn damytý, shaǵyn nesıelendirý sektoryndaǵy sapaly konsaltıngtik qyzmetti qalyptastyryp nyǵaıtý jáne osy ispen shuǵyldanatyn mamandandyrylǵan uıymdardy qurý sekildi jańalyqqa negizdelgen jumystar bar.
2011 jyldyń ón boıynda ortalyq atalǵan maqsattardy júzege asyrý baǵytynda, sonyń ishinde birinshi kezekti sharalardy qamtamasyz etý baǵytynda keń kólemdi aqparattyq jáne praktıkalyq jumystardy júrgizip úlgerdi. Bul jumystar shaǵyn nesıeleý uıymdaryn, sonyń ishinde aýyldy jerde jumys isteıtin uıymdardy ınstıtýttyq nyǵaıtý, sektordyń móldirligi men ashyqtyǵyn arttyrý, shaǵyn qarjylandyrý mádenıetin jetildirý jáne rynoktyń osyndaı túrine ınvestısııalar tartý sekildi tórt baǵyt boıynsha júzege asyryldy.
– «Qazirgi kúnde Ortalyq ShNU-yn ınstıtýttyq nyǵaıtý, shaǵyn qarjylandyrý sektorynyń aıqyndyǵyn joǵarylatý, shaǵyn qarjylandyrý mádenıetin kóterý jáne shaǵyn nesıeleý sektoryna ınvestısııa tartý sekildi tórt baǵyt boıynsha jumys júrgizýde.
ShNU-yn ınstıtýttyq nyǵaıtý ShNU-na tehnıkalyq qoldaý kórsetý arqyly júzege asyrylady. Tehnıkalyq qoldaý úsh kezeńnen turady. Birinshi kezeńinde ortalyq ShNU qyzmetkerlerine trenıngter ótkizedi. Onda shaǵyn nesıelendirý qyzmetin jaqsartýdyń, eseptilikti nyǵaıtyp, sheteldik ınvestısııalardy tartýdyń, strategııalyq, qarjylyq josparlar túzýdiń qyr-syrlary túsindiriledi.
Ekinshi kezeń – dıagnostıka. Dıagnostıka Ortalyq mamandarynyń ShNU-nyń ornalasqan jerine baryp, ShNU-nyń qyzmetkerlerimen birlese jumys atqarý arqyly júzege asyrylady. Dıagnostıka nátıjesinde uıymǵa tıisti nusqaýlyqtar ázirlenip, nusqaýlyqty oryndaýdyń merzimi belgilenedi.
Úshinshi kezeń – monıtorıng kezeńi. Bul kezeńde ShNU jaqsartylǵan jumysy qaıta quldyramaý úshin turaqty baqylaýda ustalady. Jylyna 4 ret monıtorıng júrgiziledi.
Ortalyq ústimizdegi jyly Almaty, Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Ońtústik Qazaqstan jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynda 10 trenıng ótkizdi. Oǵan 88 shaǵyn kredıtteý uıymynyń 157 mamany qatysty.
Mundaı trenıngter sońǵy ýaqyttardan beri ınteraktıvtik rejım arqyly da júrgiziletin boldy. Munan keıin 14 shaǵyn nesıeleý uıymy dıagnostıkalyq baıqaýdan ótti», – deıdi Ortalyqtyń dırektory Mádına Baınıetova.
Shaǵyn nesıeleý uıymdary ádette aýyldyq óńirlerde ondaǵy áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıdy qalyptastyrýda úlken ról oınaıtyndyǵy belgili. Sondyqtan bul istiń damýyna jergilikti bılik ókilderi de barynsha yntaly. Osyǵan oraı Aqtóbe oblysynda ShNU damytýdyń óńirlik baǵdarlamasy pılottyq negizde júzege asyryla bastady. 2011-2013 jyldardy qamtıtyn bul joba atalǵan uıymdardy qarjylyq jáne ınstıtýsıonaldyq damytýǵa baǵyttalǵan. Aqtóbe oblysynyń tańdap alynýy bekerden-beker emes. Munda shaǵyn nesıeleý uıymdary kóptep sanalady.
Qazirgi kúni «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylaı qoldaý qory» AQ, shaǵyn nesıeleý uıymdary, atalǵan Ortalyq, shaǵyn nesıeleý uıymdary assosıasııasy sekildi uıymdardyń ózara yntymaqtastyǵy óz jemisin berýde. Osynyń nátıjesinde jergilikti rynoktarda jobalardy qoldaýdyń jańa ádis-tásilderi ómirge enip keledi. Qazirgi kúni atalǵan oblysta baǵdarlamany júzege asyrýǵa 5 shaǵyn nesıeleý uıymy qatysýda. Olar oqytýdan, dıagnostıkalaýdan ótti. Osynyń nátıjesinde qarjy men ınstıtýttyq kórsetkishterin edáýir dárejede nyǵaıtýdyń sáti tústi.
Qalaı alyp qaraǵanda da ótken jyly ǵana qurylyp, qazirdiń ózinde qyzý jumys júrgizip jatqan atalǵan Ortalyqtyń shaǵyn nesıeleý rynogyndaǵy tıimdiligi men paıdasy zor. Onyń qyzmetiniń paıdasyn biz kóp ótpeı-aq sezine bastaıtyn bolamyz.
Faızolda SANAT.