О́zderimizdi qazaqstandyq sezinip otyrmyz

О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıyndar osylaı deıdi Degenmen, ózge elden  kelgender úshin jańa qonysqa or­na­lasyp ketý ońaı bolmady. «Bilmeıtin jerdiń oı-shuqyry kóp» degen emes pe. Alystan kelgen aǵaıyndy antalaǵan prob­lemalyq máseleler búgin de az emes. Ras, oralmandardyń kóshi-qonyn retteıtin  1997 jyl­ǵy 13 jeltoqsanda shyqqan «Kóshi-qon týraly» Zań bar. Tarıhı Otanyna kóship kelgenderge memleket tarapynan bir rettik kómek te beriledi. «Adamdy turmys bıleıdi» degendeı, tirkelý, jumys­qa turý, jańa ortaǵa qalyptasyp, úırenisý, beıimdelý sııaqty kóp­te­gen má­selelerdiń bar­lyǵyn  jergilikti bılik to­lyq­taı qamtı almaıdy. Kó­binde oralmandar qıynshyq­tardyń taýqy­metimen ózderi ǵana betpe-bet qalady. Osydan úsh jyl buryn Rýdnyı qalasyndaǵy «Isker áıelder qaýymdastyǵy» qo­ǵam­dyq uıymy oralman aǵaı­yndarǵa kómek qolyn sozdy. Qaýymdastyq 2009 jyly «Qosh keldińder, aǵaıyndar!» atty joba jasap, aldymen tarıhı Otanyna qonys aýdar­ǵan­dardyń áleýmettik-turmystyq túıindi máselelerin  zerttedi. Al ótken jyly «Aq nıet» jo­basyn jasap, oralmandardyń áleýmettik-mádenı múmkin­dik­te­rin ashýǵa jaǵdaı jasady. «Otandastar» atty aımaqtyq festıval ótkizilip, oǵan Fedorov, Taran aýdandary men Qashar kentine, Rýdnyı qala­syna ornalasqan qandastary­myz, olardyń arasyndaǵy óner­pazdar qatysty.  Rýdnyı qalalyq tarıhı-ólketaný mýzeıinde halyqtyq shyǵarma­shy­lyq kórmesi uıymdasty­ryldy.  Oǵan oralman aǵaı­yn­dar 110 ulttyq, turmystyq buıymdaryn usyndy. Festıval de, kórme de  kelýshilerdiń, kó­rermen­der­diń qyzyǵýshy­ly­ǵyn týdyrdy. Alysta júr­se de ulttyq dástúr-saltyn joǵaltpaǵan aǵaıyn usynǵan buıymdardyń ishin­de já­di­gerdeı mýzeıge suranyp turǵan zat­tar da  az bol­ma­dy. Eń bas­tysy – osy  ıgi sharalar  atajurtqa kel­gen aǵaı­yndardyń ara­synan ne­bir týma ta­lant­tardy, da­ryndy adam­dar­dy kóp­shi­likke tanytty. Bıyl rýdnyılyq isker áıelder oralman aǵaıyndar úshin jasaǵan «Taǵdyrymyz birge!» jo­basyn Qazaqstan Táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵyna arnady. Joba jetekshisi Rysbıke Súımekova jyl táýliginde atqarylǵan ju­mystardy qorytyn­dy­lap, jurtshylyq aldynda esep berdi. Oǵan oralman aǵaıyn­darmen birge osy joba boı­yn­sha birlesip  jumys atqarǵan Rýd­nyı qala­lyq, Qashar kenti ákim­shi­likterindegi kóshi-qon, áleýmettik baǵdarlama­lardy úılestirý, halyqty jumyspen qamtý bólimderinen mamandar qa­tysty. Jobany júzege asy­rý­shylar oralmandar tyǵyz orna­lasqan eldi mekenderge jyl boıy 14 ret baryp, jergilikti atqarý bıligi ókilderimen oralmandardyń  kezdesýlerin, zańger keńesin uıym­das­tyrdy. Olar tirkelý, azamattyq alý, jumysqa ornalasý máseleleri tóńi­re­ginde saýaldaryn qoıdy. Oralman­darǵa qatysty áleý­mettik máseleler san alýan.  Sonyń ishinde jumys­syzdyq pen baspana alý máselesi ótkir tur.  Jumysqa jaramdy  aǵaı­yn­dardyń 70 paıyzy orta bilimmen shektelgen. Sondyqtan olardy ma­man­dyqtarǵa qaıta oqytý jumys­tary da júrgizildi. Úkimettik emes uıym jobasynyń esebinde taǵy bir ózekti másele sóz bol­dy. Rýdnyı qalasynda birneshe jyldan beri oralmandar arasynda páter ala­ıaq­tyǵy oryn alyp keledi. Búginge deıin Isker áıelder qaýymdastyǵyna on adam aryz-shaǵym aıtyp kelgen. Olardyń aryzdarynyń barlyǵy  tergeý organ­da­rynda, sotta jatyr. Biraq nátıje az. Jergilikti jerdi durys bilmeıtin aǵaı­yndar bir rettik memleket kómegin alǵannan keıin qaladan arzan  baspana  izdeıdi. Osyny bilip alǵan alaıaqtar olardy aldap soǵady. – Osy páter alaıaqtyǵy órship tur. Negizinde oralmandardyń alaıaqtarǵa aldanyp berip qoıǵan aqshasy – memleket qarjysy. Olar kvota boıynsha óz­de­rine bıýdjetten bólingen qarjyny alysymen  arsyz adamdardyń qarma­ǵy­na ilinip jatady. О́kinishke qaraı, jergilikti tergeý oryndary, prokýratýra buǵan óte marǵaý qarap otyr, – deıdi Rysbıke Qasymqyzy. Úkimettik emes uıym osylaı qolǵa alyp, alystan atajurt dep ańsap jetken aǵaıynǵa úsh jyl boıy kómek qolyn sozdy. Joba sheńberinde oralmandar arasyndaǵy belsendi adamdar­dy kóshbasshylyq mektebinen ótkizdi. Endi olar da qonys aýdarǵandar tap bol­ǵan qıyndyqtar túıinin sheshetindeı deńgeıge jetti. – Isker áıelder qaýymdastyǵy «Aqsaqaldar alqasyn» qurdy. Oǵan О́zbekstannan kóship kelgen aǵaı­yn­dardan iribasty kisiler múshe bol­dyq. Kez kelgen máselemen jergilikti bıliktiń, sottyń esigin tozdyra bermeıik, aǵaıyndyq jasap, ózimiz tezge salyp shesheıik degen  túıinge keldik. Otbasynda ydys-aıaq syldyramaı tur­maıdy, aǵaıyndylar túsinispeı qalady, qaryz aqsha alyp, bermeı qoıa­tyndar bar. Mine, osyndaı tir­lik­tiń usaq-túıegin óz aramyzda tal­qyǵa salyp, sharbaqtan shyǵarmaı sheship otyr­dyq. Aǵaıyn­dar­ǵa kún kórý úshin tal­pynýdy, eńbek etýdi, munda alaqan jaıý úshin kelmegenimizdi túsindirdik, – deıdi Sabyr Naýryzbaev aqsaqal. – Rýdnyı qalasyna Úsh­qudyqtan qonys aýdar­ǵa­ny­ma bes aı boldy. Kelisimen «Taǵdyrymyz birge!» jo­ba­syn júrgizip otyrǵan Isker áıelder qaý­ym­dastyǵyn taý­yp alyp, solardyń qyzmet­terin paı­dalandym. Olar­dyń keńesimen erinbeı bes aı boıy jumys izdedim. Shúkir, balalarym da, ózim de  ju­mysqa orna­las­tyq, – deıdi Qalambek Ábjanuly degen azamat. Oralman aǵaıyndardyń jergilikti atqarý bıligine usynysy da joq emes. Joba qorytyndysyna arnal­ǵan basqosýda ony da ortaǵa saldy. – О́zbekstannan kelgen aǵaıyn­dar­dyń ár shańyraǵynda, qudaıǵa shú­kir, kemi úsh-tórt baladan bar. Rýdnyı qalasynda qazaqsha bala­baqshanyń jetimsizdigi bizge bilinip otyr. Osy máseleni qala ákimdigi eskerse eken, – deıdi Sabyr Naýryz­baev. Kósh kólikti bolsa da, qıyn­dyq­syz bolmaıdy. Jalpy alǵanda, Qos­tanaı oblysyna О́zbekstannan qonys aýdarǵan aǵaıyndar múmkindiginshe atajurtqa úırenisip, osy jerdiń jergilikti turǵyndaryndaı, ózderin qazaqstandyq sezinip otyr. Bári de óz atalary ańsap ótken Táýelsizdiktiń arqasy ekenin túısinip, alǵa senimmen qaraıdy. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy, Rýdnyı qalasy.