Jaýapkershiliktiń jarqyn úlgisi

Azamattardyń ótinishteri Elbasynyń udaıy baqylaýynda Ata Zańymyz – Qazaqstan Respýblıkasy Konstıtýsııasy­nyń 1-babynda memlekettiń «eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri, quqyq­ta­ry men bostandyqtary», al 40-babynda «Respýblıkanyń Prezıdenti – halyq pen memlekettik bılik birliginiń, Kons­­tıtýsııanyń myzǵymas­ty­­ǵynyń, adam jáne azamat quqyqtary men bostandyq­tary­nyń nyshany ári kepili» delingen. Bul – ár qazaqstan­dyq­tyń erkin erik-jigerine jar­qyn jol ashatyn irgeli alǵyshart. Konstıtýsııamyzda bekitilgendeı, azamattardyń «...memlekettik organdar men jergilikti ózin-ózi basqarý organdaryna tikeleı ózi júginýge, sondaı-aq jeke jáne ujymdyq ótinishter jol­daýǵa quqyǵy bar». Iаǵnı, azamattar hat jazý arqyly memleketti basqarý isine qatysý quqyǵyn is júzinde júzege asyra alady. Azamattardyń hattary demo­kra­tııalyq damý jolyn tań­da­ǵan kez kelgen memlekette eldegi qoǵamdyq-saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq ahýalǵa baıla­nys­ty halyqtyń kózqarasyn anyq­taýdyń qýatty quraldary­nyń biri bolyp tabylady. Osy oraıda, bul máseleni de nazardan tys qaldyrmaı Memleket basshysy 1995 jyly «Azamattardyń ótinishterin qa­raý tártibi týraly» Zań kúshi bar Jarlyq shyǵaryp, al 2007 jylǵy 12 qańtarda «Jeke jáne zańdy tulǵalardyń ótinishterin qaraý tártibi týraly» Zańǵa qol qoıǵanyn atap aıtqanymyz abzal. Elbasynyń atyna, onyń Ákim­shiligine elimizdiń túkpir-túkpirinen kelip túsetin azamat­tar­dyń ótinishterinde Prezı­dent­tiń júrgizip otyrǵan ishki jáne syrtqy saıasatyna, ekono­mı­kanyń durys baǵytta damyp kele jatqanyna elimizde tur­ǵyn­dardyń óz rızashylyǵyn bil­di­rip, kókeılerindegi oı-pikirlerin jetkizip jatady. Sonymen qa­tar, ortalyq jáne atqarýshy organdar men memlekettik qyzmet­shilerdiń tarapynan jol beriletin keıbir quqyq buzýshy­lyq­tardy qalpyna keltirýdi surap, tipti, talap etetin aryzdar da barshylyq. Bul turǵydan alǵanda Memleket basshysynyń atyna kelip túsken ótinishterdiń birde-biri nazardan tys qalmaıtynyn basa aıtyp ótkim keledi. Taǵy bir eskerte ketetin jaǵdaı, Táýelsiz­dik alǵan alǵashqy jyldarmen salystyrǵanda ótinishterdiń sa­ny da azaıyp, azamattardyń aryz­darynda kóteriletin máse­le­lerdiń sıpaty da ózgerdi. Má­selen, 1991 jylǵy kelip tús­ken hattar kórsetkishine kóz sal­saq, Elbasynyń atyna jol­danǵan 32 myńnan astam óti­nish­t­iń basym bóligi áleýmettik salaǵa qatysty bolǵan. Onda zeınetaqy men jalaqynyń ýaq­ty­ly tólenbeýi, aýyz sý men jy­lýdyń joqtyǵy, elektr qýa­tynyń saǵatpen beriletini sııaq­ty barshamyzǵa belgili jaıttar jazylatyn. Al, endi, búgingi tańdaǵy elimizdiń dańǵyl damyp, qaýyrt órkendeýine baılanysty óti­nish­terdiń de mazmuny ózgergeni baıqalady. О́ıtkeni, qazir azamattardan kelip túsken suraq­tarda tek jeke bastaryna ǵana baılanysty emes, jalpy aza­mat­tyq qoǵamnyń múddesi jaı­ly máseleler kóbirek qozǵalýda. Birneshe jyldan beri sheshimi tabylmaı kelgen Astana qa­lasyndaǵy Q.Muńaıtpasov atyn­daǵy daryndy sportshy bala­lar­ǵa arnalǵan respýblıkalyq mektep-ınternattyń ǵımara­ty­na baılanysty daýly másele tý­raly L.Nıkýlshınanyń jazǵan haty Prezıdent Ákimshiliginde baqylaýǵa alynyp, tıisti memlekettik organdarǵa tapsyr­ma­lar berildi. Nátıjesinde «Astana qalasynyń kommýnaldyq men­shigindegi ǵımaratty res­pýb­lıkalyq menshikke berý týraly» Astana qalasy ákimdiginiń qaýlysy qabyldanyp, Bógenbaı dańǵyly, №5-úıde ornalasqan oqý korpýsy men jataqhana ǵımaraty qabyldaý-tapsyrý aktisi boıynsha respýblıkalyq menshikke «Q.Muńaıtpasov atyn­daǵy daryndy sportshy ba­lalarǵa arnalǵan respýb­lı­ka­lyq mektep-ınternaty» memlekettik mekemesiniń teńgerimine berildi. Qazaq zaǵıptar qoǵamy Batys Qazaqstan oblystyq basqarmasy Oral qalasyndaǵy Sıolkovskıı kóshesin abattandyryp, zaǵıptarǵa arnalǵan trotýar salý máselesin kótergen. Atalǵan kósheni jóndeý úshin jergilikti bıýdjetten 1mln. 442 myń teńge bólinip, jóndeý jumystary men múgedekterdiń qozǵalysyna arnalǵan qorshaýdy ornatý isi tolyq aıaqtaldy. Aqmola oblysynyń Selınograd aýdany, Aqmol aýylyndaǵy turǵyn­dar aýyz sý máselesiniń sheshilmegenin, qysta jylý júıesi durys jumys istemeıtinin, Astana men Aqmol aýyly arasyna avtobýs jiberýge kó­mek­tesýdi surap jergilikti bılik bas­shy­laryna aryzdanǵannan nátıje shyqpaǵasyn Elbasyna shaǵymdanýǵa májbúr bolǵan. Prezıdent Ákim­shi­li­gin­de bul shaǵym baqylaýǵa alyn­ǵan­nan keıin jergilikti bıýdjetten 166 mln. teńge bólinip, uzyndyǵy 3,5 shaqyrym Nura toptyq sý qubyrynyń apatty bóligi aýystyryldy, jylý beretin qazandyq jóndeldi. Sonymen qatar, «Astana–Ilınka–Aqmol» jáne «Astana–Aqmol» baǵyttaryna tu­raq­ty 2 avtobýs bólindi. Sonymen birge, shetelde júrgen otandastarymyz da ózderiniń ótinish­teri arqyly Elbasy bekitken «Nurly kósh» baǵdarlamasyna rızashylyq­taryn bildirip, Qazaqstandaǵy qoǵam­dyq-saıası jaǵdaılarǵa qatysty jyly pikirlerin aıtýda. О́tinishterdiń jalpy mazmunyna kóz jibersek, qolymyzǵa tıgen sha­ǵym­dardan kóbinese sybaılas jem­qor­lyqpen kúres, azamattardyń tur­ǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý, oqý­shy­lardyń bilim alý deńgeıin baı­yp­ty baǵalamaý, azamattar men memle­ket arasyndaǵy azamattyq-quqyqtyq men­shik­tik qatynastardy qamtamasyz etý máseleleri turǵysynan qoldanystaǵy zańdar men qabyldanǵan sheshimderdiń oryndalýyn tıisinshe qa­daǵalap, ba­qy­laıtyn memlekettik júıe­niń ju­my­syna halyqtyń kóńili tolmaıtyny baıqalady. Bul baǵyttaǵy tálimdi tájirıbeniń biri – Elbasynyń halyqpen tikeleı suhbattasýy dástúrge aınaldy. Asa qýanarlyǵy, tikeleı efırde júr­giziletin osyndaı is-sharany rızashy­lyqpen qoldaǵan el turǵyndarynyń sany jyl saıyn arta túsýde. Mysal keltiretin bolsaq, 2002 jyly Elbasyna 1047 azamat saýal joldaǵan bolsa, 2009 jyly bul kórsetkish 44 myńnan asqan. Bul turǵydan alǵanda da tikeleı efır kezinde kelip túsken ótinishterdiń barlyǵy qatań baqy­laýǵa alynyp, kóterilgen másele­lerdiń máni boıynsha ortalyq jáne jergilikti bılik organdarynyń bas­shy­lary hat ıelerine jazbasha túrde jaýap beredi jáne de olardyń  Elbasyna mindetti túrde esep beretinin atap ótken jón. Aǵymdaǵy jyldyń basynan beri Prezıdent Ákimshiligine azamattardan 19 myńǵa jýyq hat kelip tússe, azamattardy qabyldaý bólmesinde 800-den astam, onyń ishinde Ákimshilik basshylyǵy tarapynan 63 azamat qabyldandy. Jalpy statıstıkaǵa júginsek, Pre­zıdent Ákimshiligine hat jaz­ǵan­dardyń ishinde áleýmettik qorǵal­ma­ǵan toptyń ókilderi, atap aıtqanda, 2491 zeınetker, 316 Uly Otan soǵy­sy­nyń múgedegi men ardageri, 920 mú­gedek, 1037 kóp balaly ana bar. Al, óńirlerden kelip túsken ótinishterdiń basym bóligi Almaty qalasynyń (3755), Ońtústik Qazaqstan (2403) jáne Qaraǵandy (1746) oblys­tary­nyń, sondaı-aq Astana qalasynyń (2184) úlesine tıedi. Árıne, Prezıdent Ákimshiligine kelip túsken ótinishterdi túgeldeı Elbasynyń qarap shyǵýǵa múmkindigi joq ekeni jasyryn emes. Aryzdar eń aldymen Jalpy bólimde muqııat oqy­lyp, qatań suryptaýdan ótkennen keıin, eń mańyzdylary ǵana Prezı­dent­tiń, Memlekettik hatshynyń, Ákim­shi­lik Basshysynyń, basqa da jaýapty laýa­­zym ıeleriniń qaraýyna jiberiledi. Kelip túsken hattarda kóteriletin máselelerdiń basym bóligi ortalyq jáne jergilikti atqarý organdarynyń, basqa da mekemelerdiń quzyryna ja­ta­dy ári ondaı bul máselelerdiń al­dyn alý, sheshimin tabý osy organ­dar­dyń mindeti. Eger de atalǵan memlekettik organdar azamattardyń aryz­da­ryna der kezinde kóńil aýdaryp, ádil sheshim qabyldasa, turǵyndar tikeleı El­ba­sy­nyń atyna aryzdanyp áýre bolmas edi. Osyǵan baılanysty 13 myń­nan astam (72%) aryz Ákim­shi­lik­tiń Jal­py bóliminde muqııat qaralyp, tıisti memlekettik organdardyń qa­raýy­na joldandy. Bıylǵy jyly Elbasy qaraǵan hattardyń 124-i baqylaýǵa alyndy. Sonyń ishindegi 98 ótinish boıynsha berilgen tapsyrma oryndalyp, 26 ótinishtiń oryndalýy baqylaýda tur. Prezıdenttiń tapsyrmalaryn bar­lyq laýazymdy adamdar men memlekettik organdar ýaqtyly, eń bastysy, sapaly oryndaýǵa mindetti ekeni belgili. Elbasynyń atyna kelip túsken hattardyń oryndalýyna Prezıdent Ákimshiligi qatań baqylaý júrgizip, azamattardyń shaǵym-ótinishteri men talap-tilekterin qaraý barysynda esh­qandaı tártip buzýshylyqqa jol berilmeýin qamtamasyz etedi. Al óti­nish­terdi qaraýdyń qorytyndysy boıyn­sha zańsyzdyqqa jol bergen laýazym ıeleri anyqtalsa, olar tıisti jaýapkershilikke tartylady. Bul rette ústi­mizdegi jyly 36 ótinish boıynsha túr­li memlekettik organdardyń 42 qyz­met­keri ákimshilik nemese tártiptik jaýapkershilikke tartylǵanyn atap aıtýymyz kerek. Endigi jerde qazaqstandyqtardyń Memleket basshysyna jıi jazatyn quqyq buzýshylyq pen zańnama talap­tarynyń oryndalmaýyna qatysty ótinishterinen naqty málimetter bere ketken oryndy bolar. О́ıtkeni, jo­ǵa­ryda aıtylǵanyndaı, Konstıtýsııaǵa sáıkes, adam quqyqtary men bostan­dyq­taryna kepildik berilýine baı­la­nysty, osyndaı mazmundaǵy hattarǵa asa zor kóńil bólinedi. Sol sebepti aza­mattar men zańdy tulǵalar quqyq­taryn qorǵaý úshin ótinishterin Elba­syna bildirip, máseleniń oń sheshimin tabýynan úmittenedi. Alaıda barlyq máselelerdiń túıini tek zańdy jolmen ǵana sheshilýi tıis. Mysaly, «Kentaýenergo» mekeme­si­niń dırektory B.Keskinbaevtyń qala kóshelerine jylý qubyrlaryn tartý úshin turǵyndardan aqsha jınap, ju­mysty aıaqtamaǵany jóninde Kentaý qalasynyń turǵyny K.Aqedilovanyń ótinishin qaraýdyń nátıjesinde kásip­ker jınaǵan 500 myń teńge turǵyn­darǵa qaıtarylyp, B.Keskinbaev pen №5 «Jylý energııa ortalyǵy» stan­sa­synyń tehnıkalyq dırektory Q.Tuıaq­baev qyzmetterinen bosatyldy. Al, Temirtaý qalasynyń turǵyny A.Semkına Elbasyna aryzdanǵannan keıin ǵana halyqqa qyzmet kórsetý ortalyǵynan tórt aıdan beri ala almaı júrgen tólqujatyn aldy. Negizinen Elbasynyń 20 jyl boıy júrgizip kele jatqan sarabdal saıasa­tyn azamattardyń qoldaıtynyn Prezıdent Ákimshiligine kelip túsken óti­nishterden naqty kórýge bolady. Hat joldaǵan el turǵyndarynyń basym bóligi Nursultan Ábishulyna tilek bil­dirip, senim artyp jatatyny osy­nyń aıqyn aıǵaǵy. Jyl basynan beri azamattardan áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası jaǵdaıdy jaqsartý men máde­nıet­ti damytý, memlekettik tildiń qol­danys aıasyn odan ári jetildirý tý­ra­ly 240-tan astam usynys kelip tússe, 404 adam elde bolyp jatqan qoǵamdyq mańyzy bar oqıǵalarǵa qoldaý kór­se­tip, jyly lebizderin bildirdi. Bul hattar Elbasyna baıandalyp, birqatary gazetterde «Prezıdent poshtasynan» atty aıdarmen jarııalandy. Memleket basshysy jumys keste­siniń óte tyǵyzdyǵyna qaramastan, jastardyń ótinishterine kóp kóńil bólip, olarǵa óz rızashylyǵyn jetkizýdi tapsyryp otyrady. Aǵymdaǵy jyly 200-ge jýyq ótinish bildirýshige alǵys arqalaǵan hat jiberildi. Elbasynyń tapsyrmasymen Qazaq­stannyń elordasy – kúlli dúnıege tanymal bolǵan Astana qalasyn kó­rýdi armandaǵan balalardyń ótinish­teri quptalyp, qanaǵattandyryldy. Mysaly, Aqtóbe qalasynyń turǵyny, arbanyń kómegimen júretin múgedek M.Jetesovtiń, О́zbekstan azamaty, mektep oqýshysy M.Jamalbekovtiń Astana qalasyn kórgisi keletini jó­nindegi ótinishteri Elbasynyń jeke tapsyrmasynyń negizinde oryndalyp, M.Jetesovpen birge taǵy 5 múgedek, M.Jamalbekov jáne onyń anasy Astana qalasynyń mereıtoıyna qaty­syp, úılerine kóterińki kóńil-kúımen qaıtty. Sondaı-aq, Aqtóbe oblysy Qobda aýylynyń turǵyny M.Shagırovanyń ótinishi de Elbasynyń nazarynan tys qalmaı, onyń sýret salýdy unatatyny eskerilip, Aqtóbe gýmanıtarlyq kol­led­jiniń dızaın bólimine túsýine yq­pal etildi jáne oblystyq «Aýyldyń gúl­denýi – Qazaqstannyń gúldenýi» atty marafon-estafetasynyń top jetekshisi retinde Astana qalasyna kelip ketti. О́zderińizge belgili, memlekettik qyzmetshilerdiń bári birdeı Ar-namys kodeksiniń talaptaryn oryndamaıty­ny týraly shaǵymdar da Prezıdent Ákimshiliginiń udaıy baqylaýynda. Máselen, Ishki ister mınıstrligi qyz­metkerleriniń shaǵymy boıynsha zań departamentiniń bastyǵy qyzmettik mindetin óreskel buzǵany jáne teris minez-qulyq kórsetkeni úshin qyzme­tinen bosatyldy. 2010 jyldyń aqpan aıynan bastap Elbasynyń arnaıy tapsyrmasymen «www.akorda.kz» resmı saıtynda «Pre­­zıdenttiń bıznesti qorǵaýy» atty bólimniń ashylýy ká­sip­kerlerdiń jumysyna tyń serpin berdi. Memleket basshysy saıt­qa kelip túsken ár­bir shaǵymdy asa muqııat qarap, anyq­talǵan jaılar boı­ynsha barynsha qatań sharalar qoldaný jó­ninde talap qoıdy. Atal­mysh saıtqa qa­zirdiń ózinde kásipker­ler­den 3500-den astam ótinish kelip tústi. О́tinishterdi taldaý nátı­je­sinde kásipkerlerdiń Elbasy­nyń atyna shaǵymdanýynyń basty sebepteri salyq zańnamasynyń burma­la­nýy, memlekettik satyp alý tenderlerin ótkizý barysynda oryn alǵan zań buzýshylyqtar, memlekettik menshikti jekeshelendirý kezindegi teris is-áreketter ekendigi anyqtaldy. Osy rette, quqyq qorǵaý organdarynyń ta­rapynan kásipkerlerge qysym jasa­lyp, zańsyzdyqtarǵa jol beriletini týraly shaǵymdar da azaımaı turǵa­nyn qynjyla aıtýǵa tıispiz. Sony­men qatar, jergilikti atqarýshy organdar basshylarynyń jer máselesine baılanysty zańsyz is-áreketterge jol berýleri de áli oryn alyp otyrǵany baıqalady. Kásipkerlerdiń ótinishteriniń ba­sym kópshiligi salyq salý men quqyq qorǵaý salasyna qatysty bolǵan­dyq­tan, olarǵa jan-jaqty tekserý júr­gizildi. Búgingi tańda 797 shaǵym tekserilip, saıt arqyly ótinish ıelerine jaýap berildi. Onyń ishinde 186 sha­ǵym qanaǵattandyrylyp, 28 shaǵym ne­gizsiz dep tabyldy, qalǵandaryna túsinikteme berilip, ótinishterde kóte­ril­­gen máseleler zańnamada belgilengen tártip boıynsha sheshiletini habar­landy. Osylaısha, 2011 jyly kásip­kerlerdiń shaǵymdarynyń negizinde zańsyzdyqtarǵa jol bergen 18 quqyq qorǵaý organynyń, sondaı-aq 24 or­talyq jáne jergilikti bılik organ­darynyń qyzmetkerleri jaýapkershilikke tartylyp, 3 memlekettik qyz­metshi laýazymynan bosatyldy. Kásipkerlerdiń aryz-shaǵymdaryn memlekettik organdar deńgeıinde qa­raý­dyń nátıjeleri boıynsha tasymal­daýshy kásiporyndardyń bankrotty­ǵyna jol bermeýge baǵyttalǵan sharalar qabyldaý týraly másele qaras­tyrylyp, Elektr qýatyn paıdalaný qa­ǵıdalarynyń erejeleri qaıta qa­ralýda, sondaı-aq «kiris» uǵymyn birizdi túsindirý jáne ony esepteýdiń ádisteri máselesin sheshý maqsatynda qoldanystaǵy zańnamaǵa tıisti túzetý­ler engizý úshin Bas prokýratýra, Jo­ǵar­ǵy Sot, Qarjy polısııasy agenttigi jáne «Atameken» odaǵy ókilderinen vedomstvoaralyq jumys toby quryldy. Osyndaı ıgi isterdiń atqarylýyna yqpalyn tıgizip, tyǵyryqqa tirelip turǵan kóptegen máselelerdiń oń sheshimin tabýyna sebepshi bolǵan osy saıt­tyń ashylýyna óz rızashylyq­taryn bildirip, alǵysyn aıtyp jat­qan kásipkerler az emes. Elbasynyń atyna jazǵan shaǵy­mynan keıin ǵana Almaty qalasy qarjy polısııasy qyzmetkerleri zań­syz alyp qoıǵan kásipkerlerdiń kompıýter tehnıkasy ıelerine keri qaı­taryldy. Keıinnen seriktestiktiń dı­rek­tory A. Fomın saıtqa bylaı dep hat jazdy: «Qurmetti Nursultan Ábishuly! Osy hat arqyly «Konteks Plıýs ınformasıonnye sıstemy» JShS-niń múlikterin tartyp alǵan zań­syz áreketi týraly ótinishimdi ádilet­tilikpen qaraýǵa yqpal etkenińiz úshin shyn alǵysymdy bildirgim keledi». Mine, qysqasha túıip aıtqanda, talapshyldyq pen zańdyq normalar qatań saqtalǵanda ǵana elimizdiń ósip-órkendeıtini aıtpasa da belgili. Qazir Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyq belesine qadam basqan, el tirshiligi qalpyna kelip, tolǵaǵy jetken túıtkilder saıa­byrsyǵan tusta da Elbasy azamat­tar­dyń ózekti máselelerin udaıy naza­rynda ustaıtynyna qysqasha toqta­lyp óttik. Bul mindet, árıne, memlekettik qyzmetshilerge de úlken jaýapkershilik júkteıdi. Mirbolat JAQYPOV, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Ákimshiligi Jalpy bólimniń meńgerýshisi.