Búgingi tańda otandyq medısınanyń jetistikteri men damýyna kópshiligimiz kóz juma qaraýdy ádetke aınaldyrdyq. Saldarynan qaltaly qazaqty qoıyp, qarjysy joq qazaq ta nesıege belshesinen batyp, shetel medısınasyna júginedi.
«Kórmes, túıeni de kórmes» degendeı, otandyq medısınaǵa degen ondaı kózqarastan arylǵan abzal. О́ıtkeni bul saladaǵy biregeı tehnologııalar men bilikti mamandar bizdiń ulttyq jetistigimizdiń bir bólshegi. Aıtalyq, qazir obyr dertin emdeýde qazaqstandyq medısınanyń jaýapkershiligi ozyq memleketterden bir mysqal kem emes. Sebebi búginde Qazaqstan obyrdy emdeýdiń halqaralyq standartyna tolyǵymen kóshti. Bul rette Eýropa, Azııa jáne Amerıka elderiniń jetekshi klınıkalarynda qazaqstandyq jas mamandar oqytylyp, túrli semınarlardan, tájirıbelik shyńdalýdan ótti. Sonymen birge sheteldik mamandardyń sheberlik synyptary sheńberinde elimizdiń onkologııalyq qyzmetiniń mamandary onkologııa jáne radıologııanyń ózekti máseleleri boıynsha bilimderin jetildirip jatyr. Olar osy arqyly hırýrgııalyq tásil, sáýleni qoldaný, hımııalyq terapııa men ımmýnoterapııa arqyly emdeýdiń ozyq ádis-tásilderin meńgerýde.
Elimizde 2010 jyldan bastap aýrýdy erte anyqtaý maqsatynda 6 negizgi áleýmettik máni bar «Ulttyq skrınıng» baǵdarlamasy engizildi. Osylaısha, otandyq emhanalar onkologııalyq aýrýlardy dıagnostıkalaý men emdeýdiń joǵary tehnologııalyq ádisteriniń eń ozyq úlgilerimen jumys isteýge múmkindik aldy. Dese de jarnamasy júrip turǵan syrttaǵy elderdiń medısınasy bizdiń naýqastarymyz úshin «qutqarýshy perishtedeı» kórinetini jasyryn emes. О́ıtkeni aýrý qysqan saıyn «mal – janymnyń sadaǵasy» dep shybyn janyn shúberekke túıip, janushyra shetel asatyn adam kóp. Biraq ǵazız janyńyzǵa daýa izdep barǵan shetelińiz sizdi kóbinese taýar, paıda kózi retinde ǵana qabyldaıdy. О́ıtkeni órkenıetti elderge janyna saýǵa surap barǵan naýqastar jekemenshik medısınalyq ortalyqtarǵa jatyp emdeledi. Al elimizde onkologııalyq operasııalardy jasaý memlekettik mekemelerge ǵana tıesili. Sondyqtan otandyq medısınanyń obyr dertine degen jaýapkershiligi erekshe.
– Qazirgi kezde otandyq medısına sheteldiń kez kelgen medısınalyq ortalyǵynda jasalatyn emdeý tásilderiniń bárin ıgergen. Sondyqtan shetel medısınasyna bas shulǵı berýden góri otandyq medısınaǵa da senim arta bilý kerek. О́ıtkeni qandaı da bir qıyndyqty jeńý – senimge baılanysty. Búginde shetelge qarjysyn shashyp, eń sońynda qarjy jetkize almaı, emin tolyq aıaqtamaǵan otandastarymyzdyń elge oralýy artyp keledi. Ásirese, hımııalyq terapııalyq emdi alýǵa aqshalary jetpeı, otandyq medısınanyń tegin kómegine júginetinder kóp, – deıdi Astana qalasy Onkologııa ortalyǵy bas dárigeriniń emdeý jumysy jónindegi orynbasary Baqtybaı Orazbekov.
Árıne qaterli isikti emdeý ońaı emes. Mundaıda naýqastyń júıkesine ǵana emes, qaltasyna ájeptáýir salmaq túsedi. Mysaly, qaterli isiktiń alǵashqy satysyna orta eseppen 110-120 myń teńge kerek bolsa, tórtinshi satysyn emdeýge 27 mıllıon teńge qajet bolady. Nebári bir aıǵa jetetin dárilerdiń quny 7-8 myń AQSh dollary turady. Sondyqtan elimizde obyrdy emdeýge memleket esebinen arnaıy kvota qarastyrylǵan. Sol sebepti qazirgi medısınanyń jyldyq kirisi bar-joǵy 1,8 paıyzdy ǵana quraıdy. Al bul kórsetkish AQSh-ta – 15, Germanııada – 12, Reseıda 8 paıyzdy qurap otyr. Osydan-aq memleket tarapynyń halyq densaýlyǵyn jaqsartý úshin aıanyp jatpaǵanyn, úlken qamqorlyǵyn kórýge bolady. Al otandastarymyz jyl saıyn 200 mıllıon AQSh dollaryn shetel medısınasyna quıady. Qazir shetelge baryp emdelý qazaqstandyqtar úshin sánge aınalǵan deýge de bolady.
Búginde Qazaqstanda qaterli isikke shaldyqqandar sany Eýropa elderimen salystyrǵanda áldeqaıda az, biraq qaýiptiligi jaǵynan Eýropadan asyp túsedi deýge bolady. О́ıtkeni elimizde obyr derti kóp jaǵdaıda 3 nemese 4 satysyna ótkende ǵana anyqtalady. Buǵan halyqtyń óziniń salǵyrttyǵy sebep bolyp otyr. Turǵyndarymyz aldyn ala medısınalyq tekserýden ótpeıdi, aýrý asqynǵanda ǵana dáriger kómegine júginedi.
Al Ońtústik Koreıada aldyn ala tekserilýden ótkenniń ózinde pasıenttiń qaterli isikke shaldyqqany anyqtalsa, memleket emge qajetti qarjynyń 70 paıyzyn, naýqas 30 paıyzyn tóleıdi. Eger erinshektikpen tekserilýden múldem ótpegen bolsa, memleket tarapynan esh kómek berilmeıdi. Aýstrııada 50 jastan asqan adam jyl saıyn medısınalyq tekserýden ótip turýy mindettelgen. Eger tekserilýge barmaı qalsa, bank kartochkalaryn buǵattap tastaıdy eken. Qazaqstanǵa da osy ispetti qatań medısınalyq tártip qoldanylsa, halyq densaýlyǵyna jaýapkershilikpen qarap, salamatty ómir saltyn ustanar edi ári emdelýge jumsalatyn qarajaty da únemdeler edi.
Aıjamal KО́PEEVA