Altyn ǵasyrdyń Altyntaýy

Qazaqstan Respýblıkasynyń Pre­­zı­denti Nursultan Nazar­baev­tyń qatysýymen Astanada ót­ken «Qýa­t­­ty Qazaqstandy birge qura­myz!» atty forým-kórme eli­miz­diń ekonomıkalyq órleýin aı­shyq­taǵan aıryqsha oqıǵa boldy. «Qa­zaq­stan­dyq qamtý – 2011» kórme­si­ne tańdaý túsken 139 taýar ón­dirýshi men qyzmet kór­setý­shilerdiń taýarlary usynylýy, Elbasyǵa 114 mıllıard teńgeniń 75 ınvestı­sııa­lyq nysany ta­nys­tyrylǵany otan­dastary­myz­­dy maq­tanysh sezimine bóledi. Bul, Elbasy aıtqanyndaı, strate­gııa­­lyq mańyzy bar ındýstrııalyq saıa­sattyń alǵashqy kezeńiniń qo­ry­tyndysy ári álemniń ozyq 50 eliniń qataryna birtaban jaqyn­daı tús­kenimizdi bildiretin bıik baǵam. 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan úde­meli ındýstrııalyq-ınnovasııa­lyq da­mý Memlekettik baǵdarla­ma­sy sheńberinde Aqmola oblysy­nyń úlesi jalpy quny 649 mıllıard teńgeniń 31 jobasyn qamtı­tyn ınvestı­sııa­lyq áleýetti qu­rap otyr. Bulardyń árqaısysynyń óńir tir­shiligin jandandyrýdaǵy orny erekshe. Solaı desek te, «Altyn­taýdyń» aty bólek shyǵyp tu­ra­tyndyǵy belgili. Memleket bas­shy­synyń respýblıkalyq forým-kórme­de álemdik deńgeıdegi jańa kásip­oryn­nyń aıaq alysyn úlgi etip sóı­leýi, osymen sabaqtas­ty­ryp, elimizde aldaǵy kezde jylyna 70 tonna altyn óndirý mindetin qoıýy kez­deısoq emes. Qazaqstanda 120 al­tyn ken orny bolsa, Úki­metke osy­naý óndiriske qatysty biryńǵaı zaýyt quryp, sapalyq kórset­kish­ter­di jaqsartýǵa tap­syr­ma berildi. Q­azaqstandaǵy «Altýntau Resou­r­ces» kompanııalar toby 2011 jy­ly osy maqsatta qurylǵan bola­tyn. Bul iri birlestik óndiristik qýattardy meılinshe tıimdi paı­dalanyp, rýda óndirýden bastap 9999 probaly affınajdy altyn alýǵa deıingi tolyq sıkldi qamta­ma­syz etedi. «Altýntau Resources» Vasılkov ken ornyndaǵy «Altýntau Kokshetau» jáne Shyǵys Qazaq­stan­daǵy «Altýntau Vostok» enshiles kásiporyndaryn biriktiredi

PREZIDENTTIK BAǴDARLAMA ShARAPATY

Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń aıryqsha baqylaýyndaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń úde­me­li ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý Baǵ­dar­lamasy kompanııamyzdyń jańa belesterge qulash sermeýine múmkindik berdi. О́zge áriptesterimizben birge bizdiń aldymyzǵa shıkizattyq baǵytty jetildirip, daıyn ónim óndirý mindeti qoıyldy. Qyryq jyldan astam tarıhy bar óndiris orny kúrdeli buralań belesti bastan ótkerdi. Alyp keshenniń jumysy toqtap qalǵan kezder de bolǵan. Soǵan qaramastan, 1991 jyly ken ornynda TMD-da alǵash ret kendi úımelep usaqtaý tásili qolda-nyldy. Ol altyn aıyrý deńgeıin kóterip, kásip­oryn tıimdiligin arttyrady dep kútildi. Áıt­ken­men, atalǵan ádis tabıǵı qory birtindep azaıyp kele jatqan qyshqyl quramdy kenniń tıimdi óńde-lýin qamtamasyz etkenimen, qorlanýy jóninde meılinshe senimdi sýlfıd kenin qaıta óńdeý úshin jańa tehnologııalardy jáne qomaqty ınvestısııa jumyldyrýdy alǵa tartty. Prezıdenttik baǵdarlama sharapatymen kenishte túbegeıli qaıta qurý jumystary bastaldy. Bul iske 60 mıllıard teńge nemese 700 mıllıon dollardan astam ınvestısııa jumyldyryldy. Kópten kútken altyn aıyrý fabrıkasynyń qurylysy 2008 jyldyń sáýirinde bastalyp, 2009 jyldyń tórtinshi toqsanynda aıaqtaldy. Mundaı serpilis álemdik tájirıbede bolmaǵan. Ádette mundaı nysandardy paıdalanýǵa berýge orta eseppen bes jyl ýaqyt jumsalady. Umtylystarymyz ózindik qaıtarymyn berýde. Saraptaýymyzsha, fabrıkanyń tolyq qýatyna enýimen jylyna 8 mıllıon tonna shıkizat óńdeýge múmkindik týady, al alynǵan jalpy kenniń kóle­min 122,3 mıllıon tonnaǵa jetkizý josparlanýda. Munda qazirdiń ózinde jylyna 13-14,5 tonna altyn óndirý belgilengen nemese kenishti paıdalanýdyń barlyq kezeńinde 215 tonna altyn alý jóninde tujyrym jasalýda. Bul ótken kezeńderdegi kórset­kish­terden 10 ese artyq degen sóz. О́ndiristik úderistegi negizgi ózgeris – qura­myn­da altyny bar kendi qaıta óńdeý kezinde ony úı­melep úgitýden bas tartý jáne altyn aıyrý bary­syn­daǵy dástúrli tásildermen birge kúrdeli ári keshendi tehnologııany engizý bolyp tabylady. Ol flotasııa, gravıtasııa jáne sıandaý tásilinen kóri­nis berýde. Jańa fabrıka 600 ataýdan tura­tyn, kóp­tegen kórsetkishteri boıynsha zamanalyq ozyq quraldarmen jabdyqtalǵan. Bular negizinen Kanada, Avstralııa, AQSh, Bolgarııa, Shvesııa, Fınlıandııa, Germanııa, Italııa jáne Reseı memleketterinen jetkizildi. Ken óndirisi parkiniń jab­dyqtary to­lyq almastyryldy. Qazir munda Amerıka, Japonııa, Shvesııanyń synnan ótken zamana­lyq 67 dana taý-ken tehnıkasy jumys isteýde. Bul tehnıka­lar­dyń jalpy quny 50 mıllıon AQSh dollaryn quraıdy. Árıne, mundaı ozyq tehnologııa men jabdyq­tardy basqarý joǵary biliktilikti talap etedi. Kombınat quramynda 2300 adam bolsa, olardyń bar­lyǵy derlik kásibı qaıta daıarlyqtan ótken. Jal­py, kompanııa sońǵy eki jylda kadrlardy oqytý men qaıta daıarlaýǵa 2 mıllıon dollardan astam qarjy jumsady. Sondaı-aq, ujym múshe­lerine eńbek jáne áleýmettik qolaıly jaǵdaılar týǵyzýǵa, ekologııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge aıryqsha kóńil bólinýde. Osy maqsattarǵa 4 mıllıon dollar ınvestısııa tartylyp otyr. Byltyr 95 páterlik jańa turǵyn úı paıdalanýǵa berilse, ortasha eńbekaqy 700 dollardy quraıdy. Al, bıyl joǵary jáne orta arnaýly oqý oryn­darynyń stýdentterine «Altyn urpaq» atalatyn shákirtaqy taǵaıyndadyq. Olar dıplomdy maman retinde «Altyntaý-Kókshetaýǵa» jumysqa orna­lastyryla­dy. Marlen MYRZABEKOV, «Altyntaý-Kókshetaý» JShS bas dırektory.

* * *

DEREK PEN DÁIEK

Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy qarsańynda elimizdegi kósh­bas­­shy jáne joǵary tehnologııalyq altyn óndirýshi «Altýntau Re­sour­ces» AQ kompanııalar toby quryldy. Ol quramyna О́skemendegi af­fınajdy óndiristi, Vasılkov, Rıdder-Sokolnyı, Dolınnoe, Obrýchevskoe ken oryndaryn, Staroe jáne Chashenskoe qaldyq qoımalarynan tu­­ra­tyn alty aktvti biriktiredi. Munda 4500 adam jumysqa tartylǵan.

* * *

Aktıvteriniń bárin Qazaqstanda ornalastyrǵan AQ ken óndirýde London Bullion MarketAssociation talaptarymen sertı­fı­kattalǵan altyn jáne kúmis quımalaryn shyǵarýǵa deıingi tolyq óndiristik sıkldi qamtıdy.

* * *

Qazaqstanda 2010 jyly 547665 kg. affınajdalǵan kúmis jáne 13313 kg. affınajdalǵan altyn óndirildi. Kompanııanyń jal­py qorlary 2011 jyldyń naýryzynda JORC-qa sáıkes P&P – 329 tonna altyndy, M&I+Inferred – 766 tonna altyndy qurady.

* * *

Elbasy «Altyntaý Kókshetaý» dep ataǵan Vasılkov kenishi Qazaqstandaǵy jetekshi ári barlyq parametrleri boıynsha álemdegi iri kenish sanalady. Onyń qory 22 jyldy jáne búkil kezeńinde 8,16 Moz altyn óndirisin quraıdy.

* * *

Byltyr Elbasynyń qatysýymen «Altyntaý Kókshetaýda» álemdik úzdik standarttarǵa saı altyn aıyrý fabrıkasy iske qosyldy. Jańa kásiporyn jylyna 8 mıllıon tonna ken jáne 550-650 koz altyn ón­dirýge qabiletti. Ken ornynyń tolyqtaı jańa ınfraqurylymy re­kord­ty merzimde, eki jylǵa jetpeıtin ýaqytta salyndy, bul Qazaq­stan aýmaǵynda da, álemdik tájirıbede de bolmaǵan jaǵdaı.

* * *

«Kókshetaý Altyntaýdy» bıylǵy jyl basynan eseptegende 27 mıllıard teńgeniń 7,7 tonna altyny óndirildi. Eńbek ónimdiligin 10 paıyzǵa arttyrǵan kásiporyn kún saıyn 30 myń tonna rýda ón­di­rip, ony áriptesterine toqtaýsyz jóneltýde.

* * *

Altyn aıyrý fabrıkasynda bıylǵy qyrkúıekten bastap eńbekaqy kólemi 20 paıyzǵa ósip, búgingi kúni 700 dollarǵa deıin jetip otyr.

* * *

Vasılkov ken ornynyń qory elimizde aldyńǵy qatarda tursa, barlyq kórsetkishteri boıynsha álemniń ozyq 20 altyn óndirý­shilerimen ıyq tirestiredi. Ony barshaǵa belgili South Deep (Saýd Arabııasy), Pascua-Lama (Chılı), Telfer (Avstralııa) ken oryndarymen salystyrýǵa bolady. Qazaqstan Táýelsizdigi jarııalanǵan 1991 jyly TMD-da tuńǵysh ret baǵaly rýdany úımelep óńdeý ádisi qoldanylyp, 6 dana katod altynynyń quımasy alyndy. Ol altyn óndirýshilerdiń I Búkilodaqtyq kórmesinde mamandar nazaryna usynyldy.

* * *

Búgingi tańda «Altýntau Resources» taý-ken óndirisinde bas­qarýdyń avtomattandyrylǵan Wenco júıesin engizgen respýblıka­myz­daǵy alǵashqy jáne birden-bir kompanııa bolyp sanalady. Ol joǵary sapa men zamanalyq tehnologııalyq talaptardy qamtamasyz etýde. Shvesııanyń «Sandvik» usaqtaǵyshtarynyń eki tizbekti jyldyq qýaty 4-8 mıllıon tonnaǵa jetedi.

* * *

Kombınattaǵy Fınlıandııanyń aınalmaly dıirmenderi men Kanadanyń eleýishteri álemdik suranystaǵy úzdik qondyrǵylar sanalady. Máselen, «Deswik» fırmasynyń (OAR) bıserlik ýltradıirmenderi altyn rýdasyn 4 mıkrondyq klasta 95 paıyzdyq kórset­kishpen untaqtaıdy. Bul adam shashynan da jińishke degen sóz.

* * *

Altyn óndirisi prosesinde 18 ataýly reagentter qoldanyla­tyndyqtan (onyń kópshiligi ýly zattar), tabıǵat qorǵaý jáne qaýipsizdik máseleleri qatań baqylaýda ustalady. Kombınat aýmaǵynda 2 qaldyq qoımasy salynǵan. Buǵan qosymsha jalpy aýmaǵy 111 myń sharshy metrlik áser qýaty qatty ýly zattar saqtalatyn qoıma jabdyqtalǵan (salystyrmaly túrde aıtsaq – 27 fýtbol alańyna teń). Kombınat qurylysynyń jobasynda qaýipsizdiktiń basqa da keshendi máseleleri qarastyrylǵan.

* * *

«Altýntau Kokhsetau» bıylǵy jyl bastalǵaly jalpy quny 27 mıllıard teńgeniń 7,7 tonna altynyn óndirdi. Osynaý joǵary kórset­kish Aqmola oblysyn respýblıkada birinshi orynǵa shyǵýyna múmkindik berse, elimizdi álemdegi altyn óndirýshi jetekshi 15 memlekettiń qa­taryna qosyp otyr. Eńbek ónimdiligin 10 paıyzǵa arttyryp, kún saıyn 30 myń tekshe metr rýda óndiretin kásiporyn Qazaqstan Táýelsizdiginiń 20 jyldyq merekesin eseli tabystarmen qarsy alatyny sózsiz.

URPAQTAR SABAQTASTYǴYNYŃ UIаSY

Men Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Kókshetaý memlekettik ýnıversıtetin «Informa­sııa­lyq tehnologııa» mamandyǵy boıynsha bitirgen boıda «Vasılkov ken ornyna» jumysqa ornalastym. Bul alǵa qoıǵan maqsatymnyń oryndalǵan qýanyshty shaǵy edi. О́ıtkeni, munda Vıshnevskıı áýletiniń úsh urpaǵy uzaq ýaqyt ári úzdiksiz eńbek etip keledi. Atam 2006 jyly qurmetti demalysqa shyqsa, ákem men aǵam úlken ujymnyń abyroıly músheleri. Osy jýyrda ǵana meniń kelinshegim de «Altyntaý-Kókshetaýdyń» qataryna qabyldandy. Aldaǵy jarqyn kúnderde bizdiń balalarymyz da osy ataqty kenishte jumys isteıdi dep úmittenemin. Alǵashynda adymdaýshy ekskavator operatory bolyp ornalastym. Al, bir jyldan keıin kásiporyn basshylary aýyr tehnıkalardy paıdalaný masteri mamandyǵyn senip tapsyrdy. Qazir taý-ken jabdyqtaryn paıdalaný jónindegi nusqaýshymyn. Bizdiń keni­shimizdiń 40 jyldyq tarıhynda ujym múshelerine qamqorlyqtyń jaqsy dástúri qalyptasqan. Keshegi daǵdarys qyspaǵyna boı bermegen kenish 2 myńnan astam adamǵa jumys berip, turaqty da joǵary jalaqymen qamtamasyz etip otyr. Kókshetaýda ádemi turǵyn úı salyndy. О́ndiris ornynyń qarjysymen syrttaı oqyp jatqan men kelesi jyly «Ken isi» mamandyǵy boıynsha ekinshi joǵary bilim almaqpyn. Táýelsizdigi­miz­diń abyroıly tarıhyn jazyp jatqan, ulan-ǵaıyr ózgerister týyn berik kótergen, elimizdiń ál-aýqatyn qýattandyryp jatqan «Altyntaýdy» biz de maqtan etemiz, júktelgen jaýapkershilikti adal atqarýdy paryz sanaımyz. Al, jas maman retinde kásibı múmkindikterimdi iske asyrýǵa múmkindik bergen altyn uıamnyń abyroıyn asqaqtatýǵa kúsh salamyn. Dmıtrıı VIShNEVSKII, taý-ken jabdyqtaryn paıdalaný  jónindegi nusqaýshy.

* * *

BOLAShAǴYMYZǴA SENIMDIMIZ

Men 31 jyl boıy aýyr mashına júrgizip kelemin. Alǵashynda «BelAZ» ózdiginen júk túsiretin avtokóligine otyrǵanmyn. Sodan beri árqıly kezeńderdi bastan ótkerdik. Onyń bárin tizbeleýdiń qajeti shamaly. El táýelsizdigi kásiporynnyń tynysyn keńitip, qulash sermeı jumys isteýine múmkindik berdi. Ásirese, sońǵy jyldary basshylyqqa jas ta bolsa bıik maqsattaǵy azamattardyń kelýi úlken serpilis týǵyzyp otyr. Basqasyn aıtpaǵanda, mine, úshinshi jyl boldy zamanalyq ári qýatty «Caterpillar» kóligin tizgindep júrmin. Bizge tegin túski tamaq, monsha, taǵy basqa ıgilikter qarastyrylǵan. Kásipodaq tarapynan kómek kórsetiledi. Mundaıǵa kez kelgen jumys berýshi bara bermeıtinin eskersek, «Altyntaýdyń» bolashaǵy zor ekendigi baıqalady. О́tken jyldardaǵy jaqsy dástúrler men búgingi ýaqyttyń ozyq úrdisin jalǵastyrǵan kásiporynda jumys isteý ardagerlerge kúsh-qaırat beretinin, ujymǵa qajet ekendigin sezinetinin de aıtqym keledi. О́tken jyldyń mamyrynda kásipornymyzǵa Elbasynyń kelýi umytylmas oqıǵa sanalady. Nursultan Ábishuly menimen qol alysyp, jaǵdaı surady. Jaǵdaıymnyń jaqsy ekendigin, ózi atyn qoıǵan «Altyntaýda» áıelim, ulym, inim, eki jıenim isteıtinin aıttym. Nemerelerim de keletin shyǵar dedim. Pavel TRISh, eńbek ardageri. ___________________________ Daıyndaǵan «Egemen Qazaqstan» gazetiniń Aqmola oblysyndaǵy menshikti tilshisi Baqbergen AMALBEK.