Germanııa kansleri Angela Merkel jetekshilik etetin Hrıstıan demokratııalyq odaǵy jáne Hrıstıan sosıalıstik odaǵy Germanııa sosıal-demokratııalyq partııasymen uzaqqa sozylǵan kelissózderden soń, koalısııalyq úkimet qurý boıynsha mámilege keldi. Kelissózder barysynda, sondaı-aq ortaq baǵdarlama da bekitildi. Al Býndestag (parlament) saılaýy 2017 jyldyń 24 qyrkúıeginde ótken bolatyn.
Parlament saılaýynda Hrıstıan sosıalıstik odaǵy men Hrıstıan demokratııalyq odaǵy blogy 32,9 paıyz, Germanııanyń sosıal-demokratııalyq partııasy 20,5 paıyz daýys alǵan edi. Angela Merkeldiń blogy kóp daýys jınaǵanymen, ol kórsetkish el úkimetin qurýǵa jetkiliksiz bolǵandyqtan, kansler aldymen saılaýda 10,7 paıyz daýys alǵan Erkin demokratııalyq partııasymen jáne saılaýshylardyń 8,9 daýysyna ıe bolǵan «Jasyldar» partııasymen koalısııa qurýǵa áreket jasap kórdi. Biraq eki partııa da olarmen «birigýden» bas tartty. Alǵan betinen qaıtýy qıyn ári bir tynym tappaıtyn Merkel endi kezekti ret «úlken koalısııa» qurý maqsatynda Martın Shýls jetekshilik etetin Germanııa sosıal-demokratııalyq partııasyna ótinishpen shyqty.
Eki irgeli uıymdy biriktirgen A.Merkeldiń saıası blogy atalǵan partııalarmen jáne Germanııa sosıal-demokratııalyq partııasy arasyndaǵy kelissózderdiń uzaqqa sozylǵany sonshalyq, ol tórt aıdan astam ýaqytty qamtydy. Osy aralyqta taraptar kelissózdiń birneshe raýndyn ótkizdi. Al Germanııa sosıal-demokratııalyq partııasymen ózara mámilege kelgen sońǵy kelissóz 26 qańtar kúni bastalǵan edi. Ásirese olar bosqyndar, densaýlyq saqtaý saıasaty, sondaı-aq eńbek rynogy máselelerine baılanysty áreń degende kelisimge keldi. О́ıtkeni sosıal-demokrattar ózderiniń sezinde kelissózge qatysýshy delegasııa múshelerine osy úsh másele boıynsha A.Merkeldi «kóndirýdi» tapsyrǵan bolatyn. Mysaly, jumysshy men jumys berýshi arasynda turaqty eńbek shartyn jasaý jaıyn alaıyq. Sosıal-demokrattardyń pikirinshe, ýaqytsha eńbek sharty azamattardyń erteńgi kúnge degen senimin joǵaltady ári adamdardy kemsitýshilik bolyp sanalady.
Kansler sosıal-demokrattardyń osy úsh talabymen jáne basqa da birqatar usynystarymen kelisýge májbúr boldy. Kelispegen jaǵdaıda A.Merkeldiń aldynda eki túrli tańdaý bar edi. Onyń birinshisi – GFR tarıhynda tuńǵysh ret azshylyq jaǵdaıynda úkimet qurý, ekinshisi – qaıtadan Býndestag saılaýyn ótkizý. Bul eki nusqa da Merkeldi qanaǵattandyrmady. Sarapshylardyń pikiri boıynsha, eger ol qaıtadan saılaý ótýine «táýekel» etse, onyń saıası blogy Býndestagtan sońǵy saılaýda qol jetkizgen kórsetkishine de jete almaǵan bolar edi. Sebebi kanslerdiń reıtıngi Eýropada mıgrasııalyq daǵdarys bastalǵannan beri edáýir tómendep ketken.
Suraý salý nátıjesi kórsetkendeı, Germanııa turǵyndarynyń 40 paıyzy el bosqyndardy shaqtap qabyldaǵany jón degen pikirde. Ras Eýropada beleń alǵan mıgrasııalyq daǵdarys Germanııanyń ekonomıkasyna aıtarlyqtaı salmaq túsirdi. Degenmen A.Merkel basshylyq jasaıtyn úkimet qansha qıyn bolsa da, múmkindigine qaraı tasqyn sýdaı aǵylǵan bosqyndardy baspanamen, azyq-túlikpen qamtamasyz ete bildi. Resmı málimetterge qaraǵanda, 2016 jyly osy elde 800 myńǵa jýyq bosqyn tirkelgen. Al ótken jyly Eýroodaq elderine bir mıllıonnan astam bosqyn kelipti. Bosqyndardyń anaý-mynaý emes, ekonomıkasy damyǵan, halqy aýqatty turatyn memleketke qaraı aýatyny shyndyq.
Úkimetti qurý kelissózderine qatysýshylar koalısııalyq shartqa baılanysty Germanııanyń bolashaq úkimetiniń mınıstrlikterin bólý máselesin de qarastyryp, ýaǵdalastyqqa qol jetkizdi. Alǵashynda eldiń syrtqy ister mınıstrligin Germanııa sosıal-demokratııalyq partııasynyń kóshbasshysy Martın Shýls basqarady, soǵan baılanysty ol partııa tóraǵalyǵyn ózge áriptesine tapsyrady degen aqparat taraǵan edi. Sońǵy derekterge qaraǵanda, M. Shýls partııa jetekshiliginde qala beretin sııaqty. Syrtqy ister mınıstri laýazymyn onyń partııalasynyń biri atqaratyn bolady. Qarjy mınıstrliginiń tizginin Gambýrg qalasynyń býrgomıstri Olaf Shols ustaýy múmkin. Sondaı-aq Hrıstıan sosıalıstik odaǵyna ishki ister mınıstrligine jáne ekonomıkalyq damý mınıstrligine basshylyq jasaý buıyrmaq. Al ekonomıka, qorǵanys, bilim, aýyl sharýashylyǵy jáne densaýlyq saqtaý mınıstrlikterine Hrıstıan demokratııalyq odaǵynyń ókilderi jetekshilik etedi.
«Bizdiń eki maqsatymyz boldy, – dedi Germanııanyń federaldy kansleri A.Merkel jýrnalısterge bergen suhbatynda. – Birinshisi – úkimetti quryp, ony turaqty etý. Ekinshisi – kelissózder kezinde elimizdiń ıgiligine basa mán berý. Meniń oıymsha, bizdiń birigip qabyldaǵan sheshimimiz barlyq taraptyń kóńilinen shyqty. Bul – elimizdiń básekege qabiletti bolyp qalýy úshin jáne halyqtyń ómir súrý deńgeıin jaqsartý úshin asa qajet».
Germanııa tarıhynda eń uzaqqa sozylǵan kelissózderdiń qorytyndysynda taraptar koalısııalyq ýaǵdalastyqqa keldi. Endi osyǵan qatysty qujatty Germanııa sosıal-demokratııalyq partııasynyń ókilderi maquldaýy tıis. Ol 463 adamnan turady, daýys berý jazbasha túrde ótedi. Maquldaǵannan keıin ǵana eldi basqarý koalısııasy qurylady. Al qurylǵan jaǵdaıda Angela Merkel osymen qatarynan tórtinshi merzimge saılanǵan kansler retinde tarıhta qalady.